Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

metodologia wykłady- METODOLOGIA BADAŃ SPOŁECZNYCH


Prowadzący Magdalena Kleszcz
Informacja dla prowadzących
Podgląd

METODOLOGIA BADAŃ SPOŁECZNYCH.docx

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

METODOLOGIA BADAŃ SPOŁECZNYCH

Prof. zw. dr hab. S. Juszczyk

Literatura:

  1. Babbie E. „Badania społeczne w praktyce”, Warszawa 2004.
  2. Frankfort-Nachmias Ch., Nachmias D. „Metody badawcze w naukach społecznych”, Poznań 2001.
  3. Gnitecki J. „Wstęp do metod przetwarzania wyników badań w naukach pedagogicznych”, Poznań 2004.
  4. Juszczyk S. „Badania ilościowe w naukach społecznych. Szkice metodologiczne”, Katowice 2005.
  5. Maszke A. „Metodologiczne podstawy badań pedagogicznych”, Rzeszów 2004.
  6. Nowak S. (red) „Metodologia badań społecznych” , Warszawa 1985.
  7. Palka S. „Metodologia. Badania. Praktyka pedagogiczna”, Gdańsk 2006.
  8. Pilch T., Bauman T. „Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe”, Warszawa 2001.
  9. Rubacha K. „Metodologia badań nad edukacją”, Warszawa 2008.

WYKŁAD 1

NAUKA (ang. Science, łac. scire – wiedzieć) – jej celem jest poznanie prawdy, czyli zdobycie dającej się zweryfikować wiedzy, umożliwiającej wyjaśnianie, przewidywanie i zrozumienie interesujących badacza zjawisk.

TRADYCYJNY MODEL NAUKI: teoria, operacjonalizacja, obserwacja ( np. sceny przemocy w przekazach medialnych są jednym z czynników przejawiania agresji wśród młodych odbiorców)

  1. Hipoteza: im więcej przemocy zaobserwowanej w mediach, tym częstsze przejawy agresji wśród młodych odbiorców
  2. Zmienne: przekazy medialne (sceny przemocy oraz ich zawartość) oraz agresja (hierarchicznie ułożone zachowania agresywne)
  3. Przeprowadzenie tzw. mierzalnych obserwacji, czyli operacjonalizacji – określenie operacji związanych z pomiarem zmiennej (wywiad)

MODEL 2: nauka ma: teorię i obserwację – naukowe rozumienie wiata zgodne z obserwacją: teoria, gromadzenie danych i ich analiza.

WIEDZA NAUKOWA

/S. Nowak/ „to pewien uznawany przez przedstawicieli danej dyscypliny naukowej zespół przeświadczeń i sądów o tym, jak jest, jak się rzeczy mają  i dlaczego tak się mają (…) bądź opisy poszczególnych fragmentów rzeczywistości, bądź teorie wyjaśniające zjawiska z danej dziedziny”

/W. Okoń/ „treści utrwalone w umyśle ludzkich w rezultacie gromadzenia doświadczenia i uczenia się. Obejmuje ona wszystkie form świadomości społecznej a więc zarówno formę najwyższą ……

WIEDZA PRAKTYCZNA – oparta na doświadczeniu jednostki

WIEDZA TEORETYCZNA (naukowa) – dostarcza danych o rzeczywistości

WIEDZA NAUKOWA pomaga wyjaśnić, przewidzieć i zrozumieć obserwowane zjawiska empiryczne

CELEM BADAŃ jest wyjaśnianie przyczyn określonego zdarzenia lub zachowania poprzez systematyczną analizę czynników sprawczych.

WYJAŚNIANIE – polega na przekonaniu, że całość stanowi sumę prostą części, a połączenie części w działający mechanizm pozostawia je takimi, jak były poprzednio – oddalone od siebie. Jest analityczne, statystyczne i systemowe. Wyjaśnianie dedukcyjne (logika formalna) i probabilistyczna.

PRZEWIDYWYWANIE  (odwrotność procesu wyjaśniania) – to podstawowa cecha myślenia naukowego: jeżeli A powoduje B, a wiemy, że A zaszło, przewidujemy, że zajdzie B.

ROZUMIENIE

  1. (jako verstehen) oparte na empatii
  2. jako rozumienie predyktywne

Dualizm wynika stąd, że podmiotem badań w naukach społecznych jest człowiek, a sam badacz staje się obserwatorem, a czasem częściowo przedmiotem badań: rozumienie cudzego punktu widzenia, symboli, postaw, wartości.

Nauka dąży do opisu, wyjaśnienia i zrozumienia zjawisk i procesów przyrodniczych, społecznych, kulturowych i edukacyjnych.

Funkcje nauki:

  1. opisowa (deskryptywna) – badacz chcąc poznać określony przedmiot, zjawisko, sytuację stara się je opisać i określić, co się dzieje i jak to się dzieje oraz zrozumieć i wyjaśnić dlaczego rzeczy dzieją się tak, jak się dzieją
  2. wyjaśniająca – podjęcie próby wyjaśnienia rzeczywistości badawczej, aby była bardziej zrozumiała i aby na tej podstawie można było przewidzieć zmiany, jakie w niej zachodzą; uogólnianie sądów dotyczących wielu zdarzeń, określenia relacji. Dlaczego rzeczy mają się tak, jak się mają? Jakie są tego przyczyny? Na co wpływa dane zdarzenie?
  3. prognostyczna – umiejętność przewidywania przez badacza wszelkiego rodzaju zmian, jakich można się spodziewać w przyszłości. Dotyczyć mogą szkół, instytucji, placówek wychowawczych, treści, metod i form nauczania, stylów uczenia się, programów nauczania.

EPISTEMOLOGIA – nauka o poznaniu, badanie podstaw wiedzy, stara się odpowiedzieć na fundamentalne pytanie: co to jest prawda? Porządkuje refleksje wokół zagadnień: prawdy, źródła poznania, przedmiotu i/lub podmiotu poznania z dwóch punktów widzenia:

  1. Platona: własny, wewnętrzny rozwój (duchowy) człowieka
  2. Bacona, Comte’a: środek do panowania nad światem zewnętrznym – poszerzenie wiedzy nad światem materialnym

METODOLOGIA (dziedzina epistemlogii) – nauka o dowiadywaniu się o metodach działalności naukowej, wiąże się z gnoseologią (dziedzina filozofii), źródłami poznawania, jego rodzajami, znaczeniem dla teorii i praktyki, granicami poznania i kryteriami jego prawdziwości.

METODOLOGIA (S. Nowak) to nauka o metodach badania stosowana w jakiejś nauce lub naukach.

Badanie to fragment ogółu czynności naukowych (procesu poznawczego) polegającego na zbieraniu i analizie danych w toku bezpośredniego lub pośredniego kontaktu badacza z rzeczywistością badaną.

METODOLOGIA         to nauka o poprawnych sposobach postępowania w toku postępowania badawczego.

METODOLOGIA         to system jasno określonych reguł i procedur, do których odwołują się badania stanowiącej podstawę ewaluacji wiedzy. Zawiera kryteria empirycznej obiektywności (prawdy oraz metody i techniki jej weryfikacji).

OBIEKTYWNOŚĆ związana jest z powtarzalnością badań.

  1. SYSTEM ma charakter dynamiczny – jest nieustannie modernizowany: poszukiwanie nowych metod obserwacji analizy, logicznego wnioskowania i uogólniania
  2. METODOLOGIA         rozwijała się wolno, poprzez ciągłą wymianę idei, informacji i uwag krytycznych – instytucjonalizacja powszechnie akceptowanych reguł i procedur oraz konstrukcji własnych metod i technik badawczych. System tych reguł stał się normatywnym składnikiem metodologii. Normy naukowe stworzyły standardy podzielane w kolejnych badaniach i analizach naukowych. Reguły umożliwiają permanentną komunikację, konstruktywną krytykę i postęp naukowy.

METODOLOGIA OGÓLNA zajmuje się prawidłowościami rządzącymi w procesie poznawczym, wspólnym dla wszystkich nauk.

Przedmiotem badawczym metodologii ogólnej jest formułowanie ogólnych warunków, jakie powinny spełniać wszelkie sposoby uprawiania działalności badawczej. Określa sposoby wyjaśniania zjawisk, zdarzeń, procesów, uzasadniania twierdzeń, budowy teorii i modeli, czynności prowadzących do formułowania problemów, weryfikacji hipotez, analizowania wyników badań, wnioskowania i uogólniania. Wskazuje tok prawidłowego postępowania badawczego.

METODOLOGIA SZCZEGÓŁOWA zajmuje się zaleceniami odnoszącymi się do konkretnego procesu badawczego, stosowanego w poszczególnych dyscyplinach naukowych i czynnościami badawczymi, planowanie i organizowanie badań, dobór metod i technik, zbieranie, kontrolowanie i opracowanie materiału, wyjaśnianie zjawisk i uogólnianie wyników badań.

Metodologia normatywna – normy wzory postępowania

Metodologia opisowa – opis toku postępowania

ORIENTACJA PRZYRODNICZA – REALIZM EPISTEMOLOGICZNY

Orientacja przyrodnicza (społeczna) determinuje sposoby poznawania rzeczywistości, funkcjonowania badawczego i uogólniania wyników badań.

  1. Podmiot poznający może stać poza poznawaną rzeczywistością
  2. Możliwy jest do uzyskania obiektywizm poznawczy
  3. Można generalizować wyjaśnienia na zdarzenia w różnym czasie
  4. Zachowania i działania ludzi przebiegają według stałych reguł, więc da się je poznawać w sposób przyrodniczy
  5. Celem badań jest opis i wyjaśnianie badanych zjawisk i procesów, stąd badania mają charakter ilościowy, co sprzyja standaryzacji technik i narzędzi badawczych oraz operacjonalizacji problemów i zmiennych

WYKŁAD 2

ORIENTACJA HUMANISTYCZNA

W. Dilthey – nie wystarcza obserwacja zjawisk, należy je rozumieć oraz rozumieć ludzi, ich zachowania i motywy

  1. świat ducha kultury jest odmienny od świata przyrody
  2. podmiot i przedmiot poznania są obustronnie uwarunkowane
  3. wartości determinują to, co ma być poznawane
  4. celem badania jest zrozumienie i interpretacja
  5. badania mają holistyczny charakter
  6. duże znaczenie ma kontekst zdarzenia, procesu etc.
  7. wyjaśnienia odnoszą się tylko do określonego badaniem miejsca i czasu
  8. mogą być stosowane elastyczne sposoby gromadzenia danych
  9. nie stosuje się ustrukturyzowanych metod i narzędzi badawczych

Cechy modelu humanistycznego:

  1. wykorzystanie doświadczeń hermeneutyki, fenomenologii, filozofii dialogu, etnometodologii, interakcjonizmu symbolicznego
  2. stosuje podejście jakościowe wykorzystując: empatię, introspekcję, przejawia subiektywizm, stara się być „wewnątrz” badanego zjawiska, „stać na równi” z osobami badanymi
  3. badacz stara się słuchać, prowadzić dialog, wczuwać się w stany psychiczne badanych, stara się je zrozumieć, nie kierując się wcześniej przyjętym modelem teoretycznym

Przykłady: stany emocjonalne uczniów i nauczycieli oczekiwania, lęki, satysfakcja z pracy.

TEORIE

Teoria to rodzaj konceptualizacji lub historia idei.

Teoria to konstrukcja umysłowa, pozwalająca zrozumieć związki między zjawiskami – to rodziny modeli.

Teoria (węziej) to system logiczno-dedukcyjny składający się ze zbioru powiązanych ze sobą pojęć, z których dedukcyjnie można wyprowadzać dające się sprawdzić twierdzenia.

Terminy, pojęcia, nazwy występujące w teoriach:

  1. przedmioty, stany, zdarzenia, które posiadają własności składające się na jej znaczenie
  2. przedmioty stanowią desygnaty danej nazwy a ich zbiór stanowi zakres nazwy
  3. związki pojęć z terminami to konwencje terminologiczne, mające charakter umowy społecznej

Cechy teorii:

  1. naśladuje wybrany aspekt rzeczywistości – wysnuwanie przewidywań dotyczących konkretnych sytuacji
  2. oddzielona od empirii – nie jest podsumowaniem obserwacji, lecz dziełem myśli twórczo wykraczającej poza zgromadzone dane
  3. konstrukcja umysłowa – uznana przez społeczność uczonych, ponieważ wybrane przewidywania teorii zgadzają się z faktami
  4. służy zrozumieniu związków między zjawiskami, których przejawem jest możność wyjaśnienia i przewidzenia różnych zjawisk

Teorie buduje się i rozwija poprzez prowadzenie badań zarówno teoretycznych, jak i empirycznych.

Badania eksploracyjne dostarczają wskazówek, co do budowy teorii, a badania weryfikacyjne sprawdzają przewidywania teorii z my ślą o jej potwierdzeniu lub podważeniu.

MODELE

Modelem w naukach społecznych jest abstrakcyjne przedstawienie rzeczywistości w taki sposób, aby uporządkować i uprościć spojrzenie na nią przez odtwarzanie jej podstawowych cech charakterystycznych.

Model jest reprezentacją rzeczywistości i opisuje te cechy świata rzeczywistego, które mają największy związek z badanym problemem.

Model pozwala wyeksplikować istotne związki między tymi cechami, a także budować empirycznie sprawdzalne twierdzenia dotyczące natury tych związków. Model jest zmieniany tak, aby był zgodny z najnowszą wiedzą.

Modele stosujemy także po to, aby uzyskać wiedzę o zjawiskach, których nie można bezpośrednio obserwować.

Rodzaje modeli:

  1. Model symulacyjny – zjawisko, które może uczynić przedmiotem eksperymentów i manipulacji w zastępstwie modelowego oryginału będącego właściwym przedmiotem badania, np. proces interakcji z nauczycielem w klasie
  2. Model ikoniczny – symboliczna reprezentacja badanego zjawiska, która ma charakter podobizny tzn. niektóre cechy modelu odwzorowują czy naśladują określone cechy oryginału, np. mapa terenu
  3. Model matematyczny (semantyczny) – jest pojęciem najbardziej teoretycznym wymagającym definicji krok po kroku

TEORIA A MODELE

Dylemat: najpierw konstrukcja teorii i modeli, a następnie ich empiryczna weryfikacja czy odwrotna sytuacja: badania empiryczne przed konstrukcją teorii

Karl Popper – wiedza naukowa czyni największe postępy, gdy naukowcy tworzą idee, a korzystając z badań empirycznych weryfikują je, a często odrzucają

Robert Merton – badania empiryczne są nowym wyzwaniem dla teorii: weryfikują je i sprzyjają rozwojowi teorii zgodnie ze strategią:

- analiza zjawiska i określenie jej podstawowych cech

- zmierzenie tych cech w różnych sytuacjach

- analiza otrzymanych danych w celu określenia czy są one systematycznym źródłem wariancji

- jeżeli zostanie ustalone systematyczne źródło wariancji, to należy opracować teorię

PARADYGMAT

Paradygmat oznacza, że pewne akceptowane wzory współczesnej praktyki naukowej (prawa, teorie, zastosowania, wyposażenie techniczne) tworzą model, z którego wyłania się jakaś szczególna, zwarta tradycja naukowa.

Paradygmat może być fundamentalnym modelem lub układem odniesienia, którego używa badacz, aby uporządkować swe obserwacje i rozumowanie.

Paradygmat (w uproszczeniu) to „miejsce, z którego prowadzi się obserwację”. Dostarcza sposobów patrzenia na życie.

Paradygmaty są głęboko ukryte, milcząco zakładane i traktowane jako oczywiste.

Przykłady: „materializm” K. Marksa „teoria seksualnych podstaw osobowości” Freuda

Zmiana paradygmatu (Th. S. Kuhn) prowadzi z nauki „normalnej” do nauki „rewolucyjnej”: ludzka inteligencja zdeterminowana jest nie tylko przez geny, ale także środowisko socjokulturowe.

Paradygmaty w naukach społecznych:

  1. Darwinizmu społecznego (ewolucja społeczna, przeobrażenia społeczne)
  2. Konfliktu: walka klasowa, płci, ekonomiczna, etniczna
  3. Symbolicznego interakcjonizmu: natura i forma interakcji społecznych
  4. Etnometodologii (metodologii ludowej): każda jednostka działa jak badacz społeczny próbując zrozumieć życie
  5. Funkcjonalizmu strukturalnego, teoria systemów społecznych: organizacja lub społeczeństwo postrzegany jest jako organizm, a każda część organizmu przyczynia się do funkcjonowania całości
  6. Feministyczne: różnice między płciami (np. intelektualne), sposoby związków kobiet z resztą społecznej organizacji

WYKŁAD 3

RODZAJE BADAŃ NAUKOWYCH

Badania są jedną z form ludzkiej aktywności, ukierunkowanej na: poszukiwanie i poznawanie odkrywanych zjawisk, studiowanie ich natury oraz doskonalenie infrastruktury i funkcji badanych środowisk oraz systemów. To zbiór procesów zarówno poznawczych, jak i konceptualnych: zbieranie i analizowanie danych w celu znalezienia odpowiedzi na postawione pytania badawcze.

Schematy badawcze (1-3 ilościowe, 4-5 jakościowe):

  1. Eksperyment jako ujawnianie skutków oddziaływań.
  2. Badania porównawcze: różnice między realnymi populacjami.
  3. Badania przeglądowe (survey): poznawanie własności obiektów, pojedynczej populacji i ujawnianie związków między nimi.
  4. Badania etnograficzne: zbieranie i przetwarzanie różnorodnych danych o kulturowych sposobach życia grupy społecznej.
  5. Studium przypadku: zbieranie i analiza danych pojedynczego obiektu (jednostki) reprezentujące zjawiska ogólne.

BADANIA ILOŚCIOWE

Badania ilościowe polegają na opisie i analizie faktów, zjawisk i procesów przedstawiając je w formie zestawień (tabele, diagramy) i obliczeń (statystyka matematyczna i opisowa).

Od pomiaru dydaktycznego różnią się: teoretycznym uzasadnieniem własnej koncepcji podejmowanych badań precyzyjnym sformułowaniem celów badawczych i hipotez roboczych, operacyjnym zdefiniowaniem i wyszczególnieniem zmiennych i przypisywanych im wskaźników, uważną konstrukcją narzędzi badawczych, uporządkowaniem danych i przeprowadzeniem obliczeń statystycznych.

Obiektem badań są ściśle zdefiniowane zmienne wynikające z hipotez.

Zaplanowane i wystandaryzowane narzędzia, a typowe techniki to: wywiad kwestionariuszowy, ankieta bez pytań otwartych, testy, techniki eksperymentalne i socjometryczne, analiza treści oraz obserwacja kontrolowana.

Celem jest ustalenie powiązań przyczynowo-skutkowych.

Standaryzacji poddaje się także maksymalną liczbę sytuacji badawczych.

W organizowaniu procesu badawczego z góry uwzględnia się potrzeby metod statystycznych: losowy dobór próby, kategoryzacja narzędzi, kodowanie, statystyczne procedury analizy danych, ilościowy opis wyników.

Wnioski wysuwane z badań ilościowych wyrażane są w kategoriach prawdopodobieństwa, a nie konieczności.

Zalety: możliwość porównywania badanych zjawisk w czasie i w przestrzeni, ustalania siły związków i określenia istotności różnic między zmiennych, uogólnianie wniosków, posługuje się precyzyjnymi narzędziami

Wady: precyzyjna procedura badawcza narzuca schemat postępowania i kształt danych, uśrednienie przebiegu zjawiska/procesu, brak pogłębionego, indywidualnego podejścia typu: intencje, sensy, wartości, przekonania – stąd brak rozpoznania subtelności, odmienności, analiza zjawisk powszechnych, przeciętnych.

BADANIA JAKOŚCIOWE

Badania jakościowe polegają na dokonywaniu całościowej (holistycznej) analizy badanych zjawisk, na wyróżnianie w nich elementarnych składowych, na wykrywaniu zachodzących między nimizwiązków i zależności, na charakteryzowaniu ich struktury całościowej, na interpretacji ich sensu lub spełnianej przez nie funkcji.

Jakościowy opis faktów, zjawisk i procesów odbywa się głównie w formie narracyjnej lub eseistycznej z wykluczeniem na ogół wszelkich zawiłych zestawień liczbowych i obliczeń statystycznych.

Badacz nastawia się na indukcyjny opis kontekstu, w jakim tkwi jednostka lub zjawiska, w celu zrozumienia sytuacji tak, jak czyni to osoba badana -> utożsamienie się z osobą badaną (empatia), interpretującą indywidualnie rzeczywistość, bez narzucania przypuszczeń i schematów (subiektywizm).

Miarą trafności badań jakościowych jest uznanie osób badanych, że opis badacza faktycznie przedstawia ich życie.

Badania są bardziej nastawione na procesy, ciągi zdarzeń niż na rezultaty.

Nie są stawiane hipotezy.

W chwili rozpoczęcia badań trudno mówić o ich strukturze, aby nie zawężać perspektywy badawczej.

Struktura „lejka”: szerokie możliwości interpretacji na początku, zwężanie ich coraz bardziej w trakcie prowadzenia obserwacji.

Dane są gromadzone w sposób otwarty za pomocą niestrukturyzowanych metod, technik i narzędzi, np.: swobodny wywiad z ogólnym planem zagadnień, wywiad interakcyjny, niekontrolowana obserwacja uczestnicząca, jakościowa analiza dokumentów osobistych i wytworów działania, studium przypadku, analiza biograficzna, metoda etnograficzna, metoda badań praktyki oświatowej, badania przez działanie lub aktywizujące badania społeczne (action research).

Badania jakościowe często nazywane są badaniami etnograficznymi, terenowymi, alternatywnymi lub antropologicznymi czy mikroetnograficznymi lub ekologicznymi.

Celem jest opis, zrozumienie i interpretacja zjawisk, wydobywanie ich znaczenia.

Badacz zbiera teksty, analizuje je, przekształca w inne teksty, będące relacjami.

Teren badań jest naturalny dla badanego.

Badanych wybiera się w sposób intencjonalny.

Dominuje subiektywizm badacza, rozumiany jako sięganie poza dane obiektywne w celu interpretacji, rozumienia i nadawania znaczeń.

Badania nie są: reprezentatywne, powtarzalne, mają niski poziom rygoru metodologicznego (brak zmiennych), dane są mało skategoryzowane, brak uogólnień (tu i teraz).

Preferowany jest mieszany typ badań: jakościowo-ilościowy lub ilościowo-jakościowy.

BADANIA STOSOWANE (PRAKTYCZNE) – podejmowane są z myślą o uzyskaniu odpowiedzi na pytania o charakterze praktycznym.

Opierając się na wiedzy teoretycznej, zmierzają do wdrożenia jej do praktyki społecznej, np. wychowania, kształcenia, zarządzania czy kierowania.

Wykorzystują wiedzę skonstruowaną w wyniku prowadzenia badań podstawowych, modernizują je i formułują wskazania użyteczne dla praktyki – rozwiązania konkretnych problemów.

Jednostki będące podmiotem badań powinny mieć tego świadomość, natomiast badacze powinni być do nich przygotowani pod względem merytorycznym.

Teoria powinna być sprawdzana w praktyce, co powoduje potrzebę jej modernizacji. Gdy jest wiarygodna, stanowi podstawę rzetelnej wiedzy, pomaga wyjaśnić oraz przewidywać zjawiska (zdarzenia), a stąd podejmować właściwe decyzje praktyczne.

Badania praktyczne mają rozwiązywać trudności ich odbiorcy.

STUDIA EKSPLORACYJNE – mają za zadania odkrycie pewnych zależności i prawidłowości, czasami tylko w ograniczonej, niewielkiej liczbie przypadków, np. dostępnych dla jednego badacza. Są one ważne szczególnie w psychologii i socjologii oraz w pedagogice resocjalizacyjnej i terapii pedagogicznej.

BADANIA WERYFIKACYJNE – polegają na sprawdzeniu skutków zastosowanych rozwiązań, skutków działania jakiegoś układu, a także poszukiwania cech, właściwości zdarzeń i procesów.

  1. Ich celem jest sprawdzenie empiryczne, kontrola prawidłowości jednego bądź też całego zespołu ogólnych twierdzeń o związkach między pewnymi, ogólnie zdefiniowanymi klasami zjawisk.
  2. Angażują one najczęściej sporą grupę badaczy, prowadzących badania na szerszym materiale, np. wybranych osobach z całej populacji miasta lub kraju.
  3. Sprawdzają skutki wprowadzenia reform oświatowych, innowacji pedagogicznych, programów nauczania, podręczników, zmian strukturalnych, zwiększenia autonomii szkoły, etc.

BADANIA DIAGNOSTYCZNE

Badania diagnostyczne polegają na określeniu stanu rzeczy lub zdarzenia, czyli ich celem jest ustalenie cech czy zasad funkcjonowania pewnego konkretnego wycinka rzeczywistości, będącego głównym przedmiotem poznawczych zainteresowań.

  1. Znamy objawy, skutek – poszukujemy przyczyn, źródeł, okoliczności i uwarunkowań.
  2. Diagnoz umożliwia dokonanie interpretacji stanu istniejącego, jak i sformułowanie praktycznych wniosków do przeprowadzenia zmian, poszukując odpowiedzi na pytania: dlaczego tak jest? Jakie są przyczyny istniejącego stanu rzeczy?
  3. Celem diagnozy jest rozpoznanie i opisanie procesów edukacyjnych w aspekcie ich właściwej realizacji, jak i poznanie trudności oraz uwarunkowań wpływających na proces kształcenia i wychowania.

Badania diagnostyczne w oświacie

  1. Stanowią podstawę do kształtowania polityki oświatowej.
  2. Przydatne przed wprowadzeniem reform, zmian strukturalnych, organizacyjnych, programowych szkolnictwa, wdrażanych innowacji, eksperymentów.
  3. Niezbędna duża wiedza o zjawiskach, przedmiotach czy procesach oraz umiejętność ich przeprowadzenia.
  4. Diagnoza ma być: celowa, korzystna, skuteczna i zakończona sformułowaniem prognozy.
  5. Heurystyczne badania diagnostyczne: odkrywają typ badanego przedmiotu lub zjawiska, jego genezę i inne zależności.
  6. Weryfikacyjne badania diagnostyczne: sprawdzają postawioną diagnozę, np. poprzez porównanie z istniejącymi typami (gatunkami) – czy badane zjawisko zostało trafnie przyporządkowane.

BADANIA PRZEKROJOWE składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska, zebranych w jednym punkcie czasu (np. badania eksploracyjne i opisowe – spis powszechny, badania wyjaśniające – ogólnopolski sondaż diagnostyczny dotyczący ustalenia źródeł niechęci w stosunku do określonej mniejszości narodowej)

BADANIA DYNAMICZNE są tak zaplanowane, aby umożliwić obserwację tego samego zjawiska przez dłuższy czas (np. obserwacja fanów zespołu rockowego: od zdobycia popularności aż do jej utraty, czyli utraty fanów). Zaliczamy tutaj: projekty badań terenowych wykorzystujące obserwację bezpośrednią oraz wywiady pogłębione.

BADANIA TRENDÓW koncentrują się na zmianach wewnątrz określonej populacji, dokonujących się w czasie (np. zmiana warunków ekonomicznych rodzin górniczych w latach 1990-2000).

W badaniach KOHORT DEMOGRAFICZNYCH badacz analizuje zmiany zachodzące w poszczególnych subpopulacjach (najczęściej kohorta to grupa wiekowa, np. ludzie urodzeni w latach 60.lub w trakcie trwania II wojny światowej lub w roku 2000).

BADANIA PANELOWE dotyczą zawsze tego samego zbioru ludzi (np. badanie opinii polityków na początku i końcu kadencji).

Porównanie wymienionych trzech typów badań na podstawie analizy tej samej zmiennej, np. przynależności politycznej:

  1. Badania trendów: przesunięcie przynależności partyjnej w latach 1990-2000
  2. Badania kohort demograficznych mogłyby wskazywać na przesunięcie przynależności partyjnej wśród wybranej grupy wiekowej.
  3. Badania panelowe należałoby rozpocząć w 1990 r. i zbadać grupę 30-latków, kontynuować badania 35-latkó w 1995 r. oraz 40-latków w 2000 r.
  4. Badania dynamiczne mają przewagę nad badaniami przekrojowymi, ponieważ dostarczają informacji opisujących proces w czasie, ale są droższe natomiast badania panelowe zawsze stoją przed problemem wyczerpania panelu.

ETYKA W BADANIACH NAUKOWYCH:

  1. Uzyskiwanie świadomej zgody na udział w badaniach.
  2. Zachowanie poufności otrzymanych informacji oraz anonimowości.
  3. Zachowanie prawa do prywatności.
  4. Zabezpieczenie przed negatywnym wpływem udziału w badaniach.
  5. Pogodzenie interesów badacza i osoby/instytucji finansującej badania.
  6. Unikanie nakłaniania do udziału w badaniach osób słabszych (np. zależnych od innych).

WYKŁAD 4

Struktura badań empirycznych w naukach społecznych – proces badawczy.

PROCES BADAWCZY – całościowy schemat działań, który podejmuje badacz w celu skonstruowania wiedzy o rzeczywistości – spójny projekt badań: realizacja spójnej procedury metodologicznej.

KWERENDA – zapoznanie się z istniejącym piśmiennictwem w interesującej badacza dziedzinie (prace klasyczne – podstawowe i najnowsze, monografie, prace pod redakcją, artykuły i referaty konferencyjne, analiza elektronicznych baz wiedzy)

OKREŚLENIE CELÓW BADAŃ – teoretycznego , diagnostycznego (co i dlaczego chcemy poznać?), eksploracyjnego, weryfikacyjnego (weryfikacja hipotezy), eksploracyjno-weryfikacyjnego, prognostycznego, poznawczego (naukowego – co wnosi do teorii?), praktycznego (komu i czemu ma to służyć? Jakie znaleziono zależności?)

PROCES BADAWCZY:

  1. Dobór próby

- jednostka, grupa, organizacja – badania pełne/częściowe

- dobór próby intencjonalny lub losowy

  1. Charakterystyka terenu badań
  2. Wybór metod/technik oraz narzędzi badawczych
  3. Metody analizy danych
  4. Harmonogram badań (podział na zadania badawcze, ich porządek czasowy oraz oszacowanie kosztów
  5. Określenie sposobu ogłoszenia wyników badań: referat konferencyjny, artykuł, monografia, sprawozdanie dla instytucji/osoby zamawiającej
  6. Cykliczność procedury badawczej – badania prowadzi się permanentnie

Schemat badań ilościowych:

Teorie i modele

socjologiczne     politologiczne     pedagogiczne     psychologiczne

problem badawczy                           metody

zmienne   wskaźniki   hipotezy                          techniki    narzędzia

Operacjonalizacja

Badania pilotażowe

Empiryczne badania właściwe

I etap: eksploracja, diagnoza                                II etap: empiryczna weryfikacja hipotez

Wyniki

selekcja       analiza statystyczna      analiza jakościowa      predykcja, antycypacja

PROBLEMY BADAWCZE

Problem badawczy to bodziec intelektualny wszczynający procedurę badań naukowych – empirycznie uzasadnione, proste, jasne, dokładne i wyczerpujące.

Typy problemów badawczych:

  1. teoretyczne i praktyczne
  2. ogólne i szczegółowe
  3. podstawowe i cząstkowe

Formy problemów badawczych:

  1. desertywne (opisowe)
  2. demonstracyjne (doświadczalne)
  3. eksplikacyjne (tłumaczące)
  4. definicyjne (określające)
  5. eksploracyjne (wyjaśniające)
  6. dochodzące (np. założeń pewnej teorii)
  7. diagnostyczne (konstatujące)
  8. relatywizujące (wskazujące na zależności)
  9. optymalizujące
  10. prognostyczne (przewidujące)

Rodzaje pytań badawczych:

  1. rozstrzygnięcia: czy? – dotyczą cech zmiennych, czyli pytań o pojedyncze fakty, np. czy życie prywatne n-la z sukcesami różni się od życia n-la, który ich nie osiągnął
  2. ilościowe – stawia się wtedy, gdy teoria mówiąca, że jedno zjawisko wpływa na drugie, dopuszcza się ingerencje innych zjawisk, nie jest w stanie przewidzieć siły tego wpływu, np. ile % ocen bdb w klasie jest wynikiem umiejętności n-la w odróżnieniu od innych czynników?
  3. dopełnienia: jak? Kto? Co? Kiedy? Ile?

- dotyczące relacji i związków między zmiennymi, czyli pytania o złożone zależności

- mają postać pytań otwartych, w których nie przesądza się o jednoznacznie o rodzaju i liczbie odpowiedzi, np. czym różnią się metody nauczania n-la mającego słabych uczniów od tego, który ma dobrych uczniów?

Określenie problemu badawczego:

  1. wyczerpuje zakres niewiedzy zawarty w temacie
  2. wyrażony w języku naukowym
  3. zawiera zależności między zmiennymi lub wartościami wskaźników

JEDNOSTKI ANALIZY – elementy podstawowej badanego zjawiska

  1. warunkuje wybór planu badawczego, metod zbierania i analizy danych
  2. określa czy problem dotyczy spostrzeżeń, postaw czy zachowania
  3. określa czy badacz skupi się na jednostkach, grupach, instytucjach, społeczeństwach
  4. badacz dostosowuje procedury badawcze, poziom i zakres uogólnień

BŁĄD REDUKCJONIZMU (INDYWIDUALIZMU)

Popełnia go badacz poszukujący jedynie odpowiedzi na wybrane pytania i unikający innych oraz przenoszący wnioski dotyczące jednostki na grupy.

„Redukuje” to, co złożone do prostego wyjaśnienia. Redukcja uśrednia wyniki badań, usuwa często bardzo ważne subtelności.

Redukcjonizm socjologiczny, pedagogiczny, psychologiczny (badacz bierze pod uwagę odpowiednie dla siebie zmienne).

HIPOTEZA CZY PYTANIA BADAWCZE?

Pytanie badawcze  hipoteza, integrująca założenia teorii (modelu) z ich egzemplifikacją empiryczną.

Przykład: Określenie przyczyn zachowań agresywnych wśród młodzieży

Hipoteza: Oglądanie scen przemocy w przekazach medialnych jest jedną z przyczyn przejawiania agresji wśród młodzieży => im więcej przemocy zaobserwowanej w mediach, tym częstsze przejawy agresji w zachowaniach.

Zmienna zależna: zachowania agresywne

Zmienna niezależna: sceny przemocy w przekazach medialnych

Mierzalne obserwacje => operacjonalizacja: określenie działań związanych z pomiarem zmiennej zależnej.

Metody/techniki: sondaż/ankieta, rozmowa (młodzież, rodzice, nauczyciele) oraz obserwacja bezpośrednia młodzieży

Triangulacja danych (N. Denzeen) -> pokonanie braku dokładności jednej metody, osobistych uprzedzeń i ograniczeń czy przeprowadzenia badań przez jednego badacza i często jednej metody/techniki

PROBLEMY BADAWCZE – PRZYKŁADY

Cel: określenie postaw młodzieży, będących wynikiem oglądania różnorodnych przekazów medialnych:

Charakterystyka postaw (główne pytanie badawcze):

  1. Jakie postawy wśród młodzieży kształtują oglądane przekazy medialne?
  1. Podzmienne: postawy akceptowane społecznie, obojętne i postawy nieakceptowane lub
  2. Ujawniamy obserwowane postawy: konsumpcyjna, egoistyczna, roszczeniowa, nieszczerości, nieżyczliwości, uzależnienia, arogancji, przebojowości, konfliktowa, zobojętnienia, nietolerancji, konformizmu, kultu ciała, empatii prozdrowotna i inne, a następnie je charakteryzujemy oraz wskazujemy, w jakich zachowaniach są one egzemplifikowane

PYTANIA SZCZEGÓŁOWE

  1. Jakie przekazy medialne w najwyższym stopniu wpływają na młodzież?
  2. Jakie treści i jakie sceny są najczęściej przyswajane przez młodzież?
  3. W jakim stopniu młodzież przyswaja przemoc medialną , a w tym jej trzy aspekty: przemoc naśladowaną, desentyzację oraz katharsis?
  4. W jakim stopniu przekazy medialne kształtują kult własnego ciała i wyglądu oraz kondycję fizyczną ?
  5. W jakim stopniu erotyka zawarta w filmach i reklamach wpływa na zachowania młodzieży?
  6. Czy płeć różnicuje młodzież pod względem natężenia wpływu określonych rodzajów przekazów medialnych, a stąd kształtowania zróżnicowanych postaw?
  7. W jakich zachowaniach egzemplifikowane są postawy naśladowcze?
  8. Jakie czynniki sprzyjają utrwalaniu określonych postaw?

OPERACJONALIZACJA W PROCEURZE BADAWCZEJ

Operacjonalizacja to wyrażanie pojęć i terminów teoretycznych w kategoriach operacyjnych, bądź przez terminy mające jednoznaczny sens empiryczny, bądź przez czynności, jakie należy wykonać, aby opisać zjawisko.

Np. Oglądanie przedziału wiekowego młodzieży, czas i częstotliwość oglądania przekazów medialnych, rodzaj oglądanych przekazów, zawartość przemocy, erotyki i perswazji w oglądanych przekazach, poziom zaburzenia podstawowych funkcji rodziny, wpływ grupy rówieśniczej, autorytetów młodzieży, szkoły itd.

Operacjonalizacja to także umiejętny dobór wskaźników, określenie wartości wskaźnikowej obserwowanych faktów oraz wnioskowanie ze wskaźników.

Operacjonalizacja problematyki badawczej obejmuje: wybór bazy źródłowej (bibliografia), wybór zbiorowości do badań, wybór metod, technik i narzędzi badawczych, wybór, zasad, kryteriów i technik analizy wyników badań.

ZMINNE W BADANIACH PEDAGOGIKI MEDIÓW

Zmienne służą przejściu z poziomu pojęciowego na poziom empiryczny poprzez ich zamianą lub przekształcenie w zbiór wartości. Proces określenia dokładnego znaczenia pojęcia wymaga opisu wskaźników.

Zmienna to pewna kategoria zjawisk, których wielkość, częstotliwość występowania może ulegać zmianom w zależności od okoliczności; to czynnik przybierający różne wartości w badanym zbiorze.

Zmienna należy do podstawowych kategorii występujących w badaniach empirycznych.

RODZAJE ZMIENNYCH

Zmienne ilościowe (mierzalne) – można je mierzyć i podać ich wartości w określonych jednostkach, np. waga, wzrost, staż pracy, wiek. Wartości zmiennej ilościowej mogą występować w postaci zmienności ciągłej i zmienności skokowej (dyskretnej).

Zmienne jakościowe (niemierzalne, opisowe( - można jedynie stwierdzić fakt ich występowania lub ich braku. Określenie zmiennej jakościowej polega na zakwalifikowaniu badanego obiektu do dokładnie jednej z dopuszczalnych kategorii, np. płeć, zawód, wykształcenie, frekwencja, satysfakcja, aspiracje, poziom motywacji, wpływ określonego czynnika na przebieg zjawiska lub procesu: wysoki, przeciętny lub niski. Zmienne jakościowe przekształcamy w zmienne ilościowe (operacjonalizacja) po skonstruowaniu odpowiednich narzędzi: IQ, poziom pamięci, uspołecznienie dziecka.

Zmienne: środowiskowe, osobowościowe, behawioralne (własnościowe)

ZMIENNE ZALEŻNE I NIEZALEŻNE

Zmienna zależna/kryterialna podlega zmianie w wyniku działania zmiennych niezależnych, czyli jest to zmienna, która jest przedmiotem analiz i weryfikacji empirycznej. W pedagogice jest to czynnik zmieniający się pod wpływem oddziaływań pedagogicznych: wiadomości/wiedza ucznia, sprawności, zdolności, umiejętności, przekonania lub cechy charakteru (Y). Y=f(X)

Zmienne niezależne (X) nie podlegają wpływom innych zmiennych występujących w badanym zbiorze, np.: wiek ucznia, staż pracy nauczyciela, poziom jego kompetencji, program nauczania. Nazywana jest zmienną wyjaśniającą (predykcyjną), ponieważ jest zakładana przez badacza jako przyczyna zmian wartości zmiennej zależnej Y.

Zmienne niezależne główne (globalne, np. metoda nauczania)

Zmienne niezależne uboczne (szczegółowe, drugorzędne, np. liczebność klasy, wykorzystywane media dydaktyczne, wiek i płeć uczniów)

zmienne niezależne okazjonalne

zmienne niezależne uniwersalne

zmienne niezależne uboczne - X i u

zmienne niezależne główne X i g

zmienne niezależne zakłócające - Z

zmienne niezależne ważne - W

zmienne niezależne istotne dla zmiennej zależnej - Y

INTERAKCJE ZMIENNYCH

Interakcja dwóch zmiennych niezależnych ma miejsce wtedy, gdy wpływ jednej zmiennej zmienia się w zależności od poziomu drugiej zmiennej.

Interakcja trzech zmiennych niezależnych występuje wtedy, gdy interakcja dwóch zmiennych zmienia się w zależności od poziomu trzeciej zmiennej.

Przykład: Uczniowie są poddani testowi umiejętności informatycznych. Zmienne niezależne to: poziom trudności testu i np. poziom pobudliwości emocjonalnej ucznia => im trudniejszy test, tym większa pobudliwość.

Interakcje potwierdzają: statystyki opisowe na wykresach lub w tabelach, czy też analiza wariancji.

Brak interakcji zmiennych => wpływ każdej zmiennej może zostać uogólniony na poziomy innej zmiennej niezależnej, zwiększając trafność zewnętrzną zmiennych niezależnych.

ZWIĄZEK POZORNY MIĘDZY ZMIENNYMI

Związek pozorny między zmienną zależną a niezależną to taki, który można wyjaśnić za pomocą innych zmiennych niż uwzględniane pierwotnie w hipotezie badawczej.

Jeżeli wpływ innych zmiennych zostanie wyeliminowany (lub będzie kontrolowany ), a związek między zmiennymi nadal będzie obserwowany, to nie jest on związkiem pozornym.

Posługując się zmiennymi kontrolnymi , badacz upewnia się, ze między zmiennym istnieje rzeczywiste, przyczynowe powiązanie oraz to, że obserwowany związek wynika ze związku analizowanego, a nie innego.

Przykłady:

Hipoteza: poziom przemocy w szkole wzrasta wraz ze wzrostem liczby uczniów w szkole.

Hipoteza alternatywna: poziom przemocy w szkole wzrasta wraz z wzrostem czasu  i częstotliwości oglądania scen przemocy w przekazach medialnych: filmach, grach komputerowych, WWW.

Oglądanie scen przemocy jest zmienną kontrolną pozwalającą na sprawdzenie trafności związku wcześniej założonego.

Rozumowanie błędne, gdy w szkole wzrasta liczba uczniów z rodzin dysfunkcyjnych i/lub patologicznych : alkoholizm czy ubóstwo mogą prowadzić do zachowań agresywnych dorosłych, a podmiotem przemocy mogą stać się dzieci, które odreagowują w szkole lub w grupie rówieśniczej, stając się same sprawcami agresji lub przemocy.

WSPÓŁZMIENNOŚĆ ZMIENNYCH

Współzmienność (kowariancja) zmiennych : zmiana jednej zmiennej, powoduje zmianę drugiej zmiennej.

Przykład:

Hipoteza: czas poświęcony nauce przez ucznia i jego wyniki w nauce są ze sobą powiązane, są współzmienne => im więcej czasu przeznacza uczeń na naukę, tym lepsze powinien osiągać wyniki w nauce.

Hipoteza jest słuszna do pewnego stopnia, ponieważ istnieje granica czasu , po której wyniki w nauce nie zwiększą się, a nawet mogą się zmniejszyć. W procesie uczenia się dodatkowymi zmiennymi są: iloraz inteligencji, atmosfera w domu, pomoc rodziców, wiedza wstępna ucznia, dostęp do informacji i inne, które współdziałają ze zmienną „czas nauki”.

PRZYKŁADY ZMIENNYCH

Zmienna zależna: postawy młodzieży egzemplifikujące się w zachowaniach

Zmienna niezależna główna: oglądane przez młodzież przekazy medialne

Zmienne niezależne uboczne : płeć odbiorcy przekazów medialnych, czas i częstotliwość oglądania przekazów medialnych

Zmienne pośredniczące: poziom dysfunkcyjności rodziny, deficyty rozwojowe młodego człowieka, wpływ grupy rówieśniczej, wpływ szkoły

WSKAŹNIKI ZMIENNYCH

Nadanie zmiennym sensu empirycznego wymaga ich dalszego uszczegółowienia poprzez wskaźnikowanie (eksponując cechy i występujące między nimi zależności), dające się zbadać empirycznie.

Wyszczególnienie różnych wymiarów pojęcia (wskaźników) prowadzi do pełniejszego zrozumienia przedmiotu badań.

Wskaźnik to pewna cecha, zdarzenie lub zjawiska, na podstawie zajścia którego wnioskujemy z pewnością lub pewnym prawdopodobieństwem, iż zachodzi zjawisko, które nas interesuje.

Dokonując pomiaru wskaźników badacz powinien kierować się: precyzją i poprawnością oraz rzetelnością i trafnością.

Wskaźniki: definicyjne (poprzez definicję badanego zjawiska ), empiryczne (ustalane w trakcie eksperymentu ), inferencyjne (jako wynik wnioskowania lub domniemywania).

CHARAKTERYSTYKA WSKAŹNIKÓW

Obserwuje się nieścisłości i niejasności obrazów mentalnych poszczególnych badaczy przy analizie poszczególnych pojęć.

Przykład: dobry uczeń, aspekty tego pojęcia to: dobre wyniki w nauce, zaangażowanie i aktywność na lekcjach, pomoc w osiągnięciu celów lekcji, uczestniczenie w olimpiadach, konkursach, współredagowanie gazetki szkolnej, działalność w samorządzie szkolnym, itp. Wniosek będzie uzasadniony, gdy badacz rozważy wiele aspektów.

PRZYKŁADY WSKAŹNIKÓW ZMIENNYCH

Zmienna zależna: postawy młodzieży – akceptowane społecznie, obojętne, nieakceptowane społecznie

  1. Postawy akceptowane społecznie: wspierające słabszych i osoby starsze, prozdrowotne, zainteresowania rozbudzające aspiracje edukacyjne i zawodowe
  2. Postawy obojętne: naśladowcze (np. moda, język bohaterów przekazów medialnych, mimika, język ciała, unikomunikacja)
  3. Postawy nieakceptowane społecznie: konsumpcyjne, agresywne, wspierające przemoc, roszczeniowe, uznające kult własnego ciała, antyzdrowotne (np. anoreksja, bulimia)

Zmienna niezależna główna: oglądane przez młodzież przekazy medialne: filmy sensacyjne, thrillery, horrory; strony WWW zawierające przemoc, agresję, seks; programy TV zawierające przemoc i agresję, kroniki kryminalne, programy reality show; reklamy, filmy animowane, programy edukacyjne i edukacyjne strony WWW, teleturnieje, seriale, programu publicystyczne i informacyjne, programy rozrywkowe i inne.

Zmienne niezależne uboczne: płeć – dziewczyna, chłopak; częstotliwość oglądania przekazów – codziennie, kilka razy w tygodniu, raz w tygodniu; czas oglądania przekazów – godzina, kilka godzin, wiele godzin, np. długotrwały czas interakcji z Internetem.

Zmienne niezależne pośredniczące: poziom dysfunkcjonalności rodziny – wysoki (przemoc w domu, nadużywanie alkoholu przez jednego lub oboje rodziców, niski status ekonomiczny rodziny – bezrobocie, problem socjalne, problemy mieszkaniowe, brak zainteresowania problemami dzieci), przeciętny (brak zainteresowania problemami dzieci, ich osiągnięciami szkolnymi i aspiracjami edukacyjnymi, przeciętny status ekonomiczny rodziny, skoncentrowanie się na utrzymaniu rodziny), niski (realizacja przez rodzinę jej podstawowych funkcji).

Deficyty rozwojowe młodego człowieka: zaburzenia komunikowania, nadpobudliwość psych-ruchowa, upośledzenie rozwojowe w stopniu lekkim, zespół Downa, autyzm

Grupa rówieśnicza: wzmacniająca negatywny wpływ przekazów medialnych, utrwalająca negatywny sposób zachowania się zaobserwowany w mediach lub obojętna dla działania przekazów medialnych.

Szkoła: skutecznie kształtująca postawy społecznie akceptowane lub skupiająca się jedynie na procesie kształcenia, a zaniedbująca proces wychowania.

HIPOTEZY BADAWCZE

Hipoteza – przypuszczenie, domysł (naukowy, czyli spełniający wymogi metodologiczne) wysunięty prowizorycznie dla określenia lub wyjaśnienia czegoś, co wymaga sprawdzenia, czyli weryfikacji poprzez odpowiednie badania stosowane w danej nauce. Ich cechy charakterystyczne:

  1. jasno sformułowane, pojęciowo i operacyjnie
  2. konkretne (specyficzne), charakteryzujące związki między zmiennymi i warunki ich korelacji
  3. mają poddawać się weryfikacji empirycznej za pomocą dostępnych metod badawczych
  4. mają być pozbawione elementów wartościujących – obiektywność

Hipotez nie stawia się w badaniach diagnostycznych i eksploracyjnych. Stawiamy przy pytaniach badawczych typu: dlaczego? od czego zależy? jaki ma wpływ? Pozwala porządkować fakty, sugeruje nowe doświadczenia, obserwacji, prowadzi do odkryć.

PRZYKŁADY HIPOTEZ

  1. Przekazy medialne mogą kształtować postawy wśród młodzieży, zależące od szeregu zmiennych, wspomagających ten proces – hipoteza główna
  2. W najwyższym stopniu na młodzież wpływają filmy, reklamy oraz informacje zawarte na stronach WWW i w Internecie.
  3. Młodzież częściej przyswaja język mediów, modę, przemoc stosowaną w określonych sytuacjach, kult własnego ciała oraz zachowania pro- lub antyzdrowotne.
  4. W zależności od poziomu dysfunkcyjności rodziny i deficytów rozwojowych młodzież przyswaja przemoc medialną na różnym poziomie jej trzech rodzajów: przemoc naśladowaną, desensytyzację i katharsis
  5. W zależności od wpływu grupy rówieśniczej przekazy medialne mogą w znaczącym stopniu kształtować kult ciała, wygląd i kondycję fizyczną.
  6. Płeć różnicuje młodzież pod względem natężenia wpływu określonych rodzajów przekazów medialnych, a stąd kształtowania zróżnicowania postaw.

METODY BADAŃ

Metoda naukowa to określony i powtarzalny sposób rozwiązywania pewnego problemu naukowego (S. Nowak)

Metoda badawcza jest przeważnie bardzo sformalizowana, wyposażona w specyficzne reguły i procedury, które większość badaczy musi akceptować jako składowe metody, zachowując określoną etykietę lingwistyczną, jak wywiad, przegląd, obserwacja.

Metody badań empirycznych (obserwacja, porównanie, eksperyment, test), badań teoretycznych (konkretyzacja, idealizacja, formalizacja, metoda aksjomatyczna) oraz metody używane w obu typach badań (abstrahowanie, analiza i synteza, indukcja i dedukcja, modelowanie, metoda historyczna i logicznego poznania naukowego).

Metody i techniki badawcze (wg S. Nowaka): sondaż diagnostyczny , wywiad i rozmowa, ankieta, obserwacja, eksperyment pedagogiczny , test psychologiczny i test pedagogiczny, analiza, ocena i interpretacja wytworów działania (np. dokumentów urzędowych lub osobistych), monografia pedagogiczna , metoda biograficzna, metoda indywidualnych przypadków , metoda socjometryczna i metoda statystyczna, badania w działaniu, badania historyczne, badania porównawcze.\

Wg T. Pilcha sondaż diagnostyczny zawiera: ankietę, obserwację, wywiad, rozmowę, analizę dokumentów osobistych, techniki statystyczne.

BADANIA ILOŚCIOWE: SONDAŻ DIAGNOSTYCZNY

Sondaż diagnostyczny jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich zjawisk instytucjonalnie niezlokalizowanych w oparciu o próbę reprezentatywną.

Dowiadujemy się o opiniach (przekonaniach), ocenach, zainteresowaniach, postawach, motywach oraz wiedzy  o określonym zjawisku, procesie lub zdarzeniu.

Sondaż wykorzystuje się najczęściej w badaniach: socjologicznych, etnograficznych i etnologicznych.

Sondaże: ankietowe, jednorazowe na próbie nieważonej, próbie ważonej, sondaże na próbach kontrastowych, sondaże powtarzalne i wiele innych różniących się specyfiką doboru próby oraz narzędzi do zbierania informacji.

WYWIAD

Wywiad (technika dialogowa) to rozmowa z badanym przeprowadzona z jakimś ogólnym lub szczegółowym planem – technika kwestionariuszowa.

Wywiad pisemny (ankieta)

Wywiad ustny (osobisty) – sytuacja bezpośredniej relacji interpersonalnej.

  1. wywiad nieskategoryzowany (swobodny, nieukierunkowany)
  2. wywiad skategoryzowany
  3. wywiad jawny (respondent jest o nim poinformowany)
  4. wywiad ukryty (respondent nie wie, że udziela wywiadu)
  5. wywiad jawny nieformalny
  6. wywiad indywidualny
  7. wywiad zbiorowy

OTWARTY WYWIAD POGŁĘBIONY – TECHNIKA JAKOŚCIOWA

  1. brak kwestionariusza z pytaniami i porządku ich zadawania
  2. wysokie kompetencje merytoryczne i komunikacyjne badacza
  3. badacz jest pasywny, badany jest aktywny, sam konstruuje wypowiedź i „głębokość” narracji
  4. wywiad narracyjny:
  1. narracyjny wywiad ekspercki w badaniach życia społecznego (środowisko szkolne, rodzinne, itp.)
  2. wywiad autobiograficzno-narracyjny: proces kształtowania zjawisk, jednostek, wynik: historia życia lub jego fragmenty
  3. fazy wywiadu: objaśnienia, wprowadzenie, główne opowiadanie (rekonstrukcja życia), pytania „wewnętrzne”, pytania „zewnętrzne” (wątki nieporuszane), faza uzupełniania i bilansowania, wywiad na podstawie dyspozycji

DYSKUSJA GRUPOWA – TECHNIKA JAKOŚCIOWA

Inaczej: eksperyment grupowy, wywiad zespołowy, wywiad grupowy -> hermeneutyka i interakcjonizm symboliczny: zależność między poglądami a zachowaniami jednostki oraz zależność między więzami panującymi w grupie a odbywającym się w niej procesem społecznym.

To dyskusja członków grupy na określony temat, odbywająca się w warunkach sztucznie stworzonych. Uczestnicy wytwarzają specyficzną społeczną sytuację, w której mogą ujawnić się nieartykułowane w innych sytuacjach poglądy jednostek -> generowanie myślenia na określony temat

Rodzaje dyskusji grupowych:

  1. dyskusja eksploracyjna: rozwiązywanie określonego problemu
  2. dyskusja mediacyjna: wymiana doświadczeń, poglądów

ZOGNISKOWANY WYWIAD GRUPOWY – TECHNIKA JAKOŚCIOWA

Fokus: badanie wiedzy, opinii, poglądów celowo dobranej grypy 8-10 osób, dotyczących zachowań lub obiektów interesujących badacza.

Grupą fokusową steruje moderator, przygotowany merytorycznie, zadający wcześniej przygotowane, przemyślane pytania.

Niewiele wiadomo o przedmiocie dyskusji, ale ujawnia się go w trakcie: tekst, film, książka, podręcznik, projekt reformy, itp.

Wyróżnikiem jest konkretny obiekt, stanowiący przedmiot dyskusji oraz jej scenariusz.

Stosowany w badaniach marketingowych i badaniach społecznych.

Zasada triangulacji N. Denzina: różne źródła, różne próby, różne techniki badań, różne teorie - weryfikacja

ROZMOWA – TECHNIKA JAKOŚCIOWA

Rozmowa (technika dialogowa):

  1. Rozmowa indywidualna lub grupowa
  2. Rozmowa bezpośrednia (tradycyjna, bez listy pytań)i rozmowa pośrednia (swobodne, szczere i samorzutne wypowiadanie swych myśli i uczuć oraz udzielanie odpowiedzi na pytania)
  3. Rozmowa oparta na słuchaniu biernym (nastawiona na odbiór wypowiedzi rozmówcy) lub słuchaniu aktywnym, czynnym – badacz potwierdza, że słucha i rozumie)

Rejestracja wypowiedzi: dyktafon, stenografowanie – wprowadza nieścisłości; rejestracja wideo – daje zapis najwierniejszy.

Transkrypcja – intonacja, akcentowanie wypowiedzi, szybka/rozważna wypowiedź, zdenerwowanie, tempo wypowiedzi, powierzchowne stwierdzenia, głęboka refleksja, wyrazy potoczne, żargon, język literacki, błędy językowe, wady wymowy, etc.

ANKIETA – TECHNIKA JAKOŚCIOWA

Ankieta jest niesamodzielną techniką gromadzenia informacji, polegającą na wypełnieniu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lecz najczęściej bez obecności ankietera.

Ankieta imienna (znamy nazwisko ankietowanego), jawna (pytania z metryczki pozwalają na ustalenie respondenta, np. zawód ojca, miejsce urodzenia, miejsce pracy), anonimowa, ale zawsze dobrowolna.

Kwestionariusz jest narzędziem badawczym, będący uporządkowaną merytorycznie i graficznie, zwykle drukowaną listą pytań na jeden temat lub na wiele tematów.

Badanie jednokrotne z użyciem kwestionariusza nazywamy sondażowym, sondażem ankietowym lub surveyem.

Badanie co najmniej dwukrotne w określonych odstępach czasu, w celu stwierdzenia zmian lub stałości cech (np. postaw, zachowań) nazywamy badaniem panelowym.

OBSERWACJA

Obserwacja jest najbardziej wszechstronną metodą zbierania danych polegającą na gromadzeniu danych drogą spostrzeżeń.

Cechy obserwacji: premedytacja, planowość, celowość, aktywność, systematyczność.

Rodzaje obserwacji:

  1. otwarta i swobodna
  2. bezpośrednia i pośrednia
  3. kontrolowana (wysoki stopień standaryzacji – obserwacja ilościowa) i niekontrolowana (jakościowa)
  4. jawna i ukryta

Obserwacja naukowa: Typ kontaktów z obserwowanymi, stopień standaryzacji (ustrukturyzowana), stopień jawności obserwacji, czas prowadzonej obserwacji, zakres treściowy, liczba obserwowanych osób i zdarzeń, warunki obserwacji.

Zależność między rodzajami obserwacji:

Obserwacja naiwna

Hipotezy

Obserwacja systematyczna (lub naukowa)

Obserwacja skategoryzowana                                         Obserwacja nieskategoryzowana

Obserwacja         Obserwacja                Obserwacja                Obserwacja

z wysokim                                    z nieograniczonym            z  wysokim                    z ograniczonym

stopniem                                                stopniem                          stopniem                     stopniem

uczestnictwa                                       uczestnictwa                     uczestnictwa                       uczestnictwa

Jawna          Ukryta                      Jawna     Ukryta                    Jawna       Ukryta             Jawna      Ukryta

(zebranie danych ilościowych)                                     (zebranie danych głównie jakościowych)

EKSPERYMENT

Eksperyment jest najważniejszą metodą badawczą: w celowo kontrolowanych warunkach wywołuje się ściśle określone zjawiska po to, aby poznać związki typu przyczynowego, istniejące między tymi zjawiskami a zjawiskami którymi świadomie manipulujemy.

Kanon jedynej różnicy St. Milla

Rodzaje eksperymentów:

  1. eksperymenty projektowane w terenie i eksperymenty laboratoryjne
  2. eksperymenty ex-post-facto (analizowane retrospektywnie) i eksperymenty projekcyjne
  3. eksperymenty jednoczesne i sukcesywne

Naturalny eksperyment pedagogiczny: metoda badania określonego wycinka rzeczywistości, polegającej na wywołaniu lub tylko zmianie przebiegu procesów przez wprowadzenie do nich jakiegoś nowego czynnika i obserwowaniu zmian powstałych pod jego wpływem. Istotna jest manipulacja zmienną niezależną i kontrola zmian zmiennej zależnej.

Składniki klasycznego eksperymentu

  1. Zmienne zależne i zmienne niezależne (bodziec eksperymentalny)
  2. Pretest i posttest (ustalenie porównywalnych cech i wspólnych właściwości)
  3. Eksperyment klasyczny: grupa eksperymentalna i kontrolna
  1. schemat Solomona – dwie grupy kontrolne (eliminacja wpływu pretestu)
  2. eksperyment z jedną grupą (np. logopedia -> pedagogika specjalna)
  3. metoda grup rotacyjnych: grupa eksperymentalna staje się kontrolną i odwrotnie
  4. eksperyment podwójnie ślepy, np. w medycynie i farmacji (testowanie leku)

Schemat eksperymentu klasycznego

Grupa eksperymentalna porównanie Grupa kontrolna

ponowny pomiar zmiennych zależnych

ponowny pomiar zmiennych zależnych

ponowny pomiar zmiennych zależnych

stosowany bodziec w czasie eksperymentu

pierwotny pomiar zmiennych zależnych

w celu ustalenia

zgodności

( zmienne niezależne)        porównanie

w celu ustalenia

niezgodności jako

następstwa zastosowanego bodźca

PRZEDMIOT BADAŃ JAKOŚCIOWYCH:

  1. fakty w postaci postrzeganej przez ludzi
  2. cele i pytania badawcze mają charakter tymczasowy: odnoszą się do miejsca i czasu zdarzenia, czy trwania zjawiska
  3. nie definiuje i nie operacjonalizuje się pojęć, ponieważ nie korzysta się ze spójnej teorii
  4. odwrotna kolejność: rzeczywistość społeczna, życia jednostki, język opisu, konstruowanie pojęć, będących przejawem rozumienia i definiowania sytuacji, budowa teorii
  5. pojęcia i teorie opracowywane są w trakcie badań na podstawie uzyskanych wyników
  6. przypadki jednostkowe, indywidualne
  7. interpretacja specyficznych zachowań i ich etiologia

DOBÓR PRÓBY

  1. kluczowy problem w każdych badaniach
  2. dobór celowy i trafny: odzwierciedla cechę lub proces, wskaźniki populacji, wpływ konkretnej teorii, dobór elastyczny:
  1. nowe czynniki -> zwiększenie próby
  2. mała próba na początku, poszerzenie w celu przetestowania uogólnień
  3. poszerzenie próby, poszukiwanie odchyleń
  1. przypadki typowe (zbliżone) i oryginalne (kontrastowe) -> klepsydra -> ekstrapolacja
  2. łączenie z badaniami ilościowymi; celowy dobór, dobór teoretyczny, model analityczny

ETNOGRAFIE

Określenie wpływu środowiska kulturowego na jednostkę (analiza karier, historii życia, ról społecznych) lub grupę, w jakiej transmitowana jest kultura na odbiorców.

Podstawowe techniki: obserwacja uczestnicząca, wywiady, rozmowy, analiza wytworów działania.

Grupy focusowe: dyskusje w wybranej grupie, a tematy dostarcza badacz, analizy genealogiczne.

Kompetencja badacza, wielość technik, optymalność problemu badawczego: ograniczanie (zawężenie) problematyki, jej oryginalność, np. rozwiązanie problemu społecznego, czy kulturowego.

OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA

Badanie społeczności z pozycji jej uczestnika

  1. pełnoprawny uczestnik (wspólne doświadczanie)
  2. uczestnik jako obserwator (brak utożsamiania się)
  3. obserwator jako uczestnik (obcy, rzadkie interakcje)

Sytuowanie badacza wewnątrz zjawiska, procesu.

Jego obecność wpływa na badaną sytuację – wchodzenie w rolę badacza i badanego (samego siebie) – percepcja samego siebie.

Obecność badacza powoduje zmianę zachowań badanych – pogłębienie ich samoświadomości.

Opis zjawiska zaraz po zakończeniu pracy badacza.

Rejestracja subiektywna, selektywna, interpretacja własna badacza.

METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW

Metoda indywidualnych przypadków: metoda pojedynczych przypadków (rozszerzonych przypadków), zamiennie studium przypadku, analiza przypadku (wyróżniająca się, unikalna jednostka) lub metoda kliniczna – polega na wszechstronnym badaniu i opisie jednej lub kilku osób.

Stosowana w: medycynie, psychologii (dziecka, w badaniach pamięci), psychiatrii, biologii (badania zachowań zwierząt), neurologii, antropologii (wioska, plemię, gang, grupa rówieśnicza, rodzina), kryminologii, socjologii, pedagogice (pedagogice specjalnej, opiekuńczo wychowawczej, resocjalizacyjnej).

Cel: odkrywanie słabych punktów, a następnie modyfikowanie (przebudowa, udoskonalenie) istniejących teorii społecznych. Badacz chce nie tyle wyjaśnić, co zrozumieć zjawisko, stąd zastosowanie w badaniach trudnych i rzadkich zjawisk społecznych, pedagogicznych psychicznych bądź socjologicznych.

Podmiot: dzieci, młodzież, nauczyciele, pacjenci, menadżerowie, sportowcy lub trenerzy; osoby izolowane, marginalizowane, nieprzystosowane społecznie, wykluczone, nieporadne, wymagające specjalnej opieki i troski ( z zaburzeniami w rozwoju fizycznym, psychicznym czy emocjonalnym, niedojrzałe fizycznie i społecznie); osoby wybitnie uzdolnione, wrażliwe; nadużywające alkoholu, agresywni uczniowie, dzieci z ADHD, dzieci adaptujące się do nowych warunków uczniowie z trudnościami dydaktyczno-wychowawczymi, dzieci z rodzin patologicznych, zdemoralizowanych, rozbitych, będące podmiotem przemocy, wykorzystywane seksualnie i wiele innych.

Wielostronna i dokładna analiza: zachowań, postaw, wartości, konfliktów z otoczeniem, braku lub niedosytu w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, zainteresowań, poczucia niezależności, wytrwałości, emocji, dokonywana na przestrzeni długiego czasu i z uwzględnieniem środowiska, w jakim przypadło jednostce żyć, historii życia, funkcjonowania w rodzinie lub firmie, szkole i środowisku rówieśniczym, rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego.

Gromadzenie danych faktograficznych i informacji jakościowych za pomocą: wywiadu bezpośredniego lub rozmowy (np. nauczyciela z uczniami, ich rodzicami lub opiekunami), wywiadu środowiskowego, testów (np. psychologicznych, pedagogicznych), obserwacji naturalnej (bezpośredniej) oraz archiwaliów (dokumentów urzędowych), dokumentów osobistych, wytworów działania, czyli zeszytów, wypracowań, wytworów plastycznych, listów, pamiętników fotografii, dzienniczków, wyników badań lekarskich, orzeczeń psychologicznych, pism władz szkoły lub nauczycieli do rodziców lub opiekunów.

Konstrukcja: opisu, biografii (charakterystyki) badanej jednostki, portretu, zrozumienie wpływu okoliczności i warunków funkcjonowania na jej rozwój umysłowy, fizyczny, na stan psychiczny, sytuację społeczną, stan emocjonalny oraz wskazanie, jak te procesy przebiegały.

Wady:

  1. wiele niekontrolowanych zmiennych zakłócających: nie wyprowadza się wniosków przyczynowo-skutkowych dotyczących badanego zjawiska -> wiele hipotez wyjaśniających obserwowane zachowanie
  2. koincydencja kilku czynników: nie wiadomo, który z nich był dominujący
  3. tendencyjność: (subiektywność) obserwatora oraz zbierania danych -> nieprawidłowe interpretacje wyników
  4. uogólnienie wyników: zależy od zmienności populacji, z której wybrano jednostkę oraz od liczby i zróżnicowania zebranych danych
  5. lepszy eksperyment z udziałem jednej osoby: zmienna niezależna jest systematycznie manipulowana dla każdej badanej osoby, czyli bardziej kontrolowana niż w studium przypadku

METODA BIOGRAFICZNA

Metoda biograficzna: odkrywanie społecznie uwarunkowanych regularności losów życiowych ludzi, uformowanego w świadomości jednostek subiektywnego obrazu społeczeństwa, a także zdobywanie konkretnych informacji na temat określonych wydarzeń. Trzy ujęcia:

  1. analizowanie przebiegu życia ludzkiego traktowanego w kategoriach wycinka społecznej rzeczywistości
  2. rozważania ogólnometodologiczne i teoretyczne skoncentrowane na problematyce relacji pomiędzy biografiami indywidualnymi a kształtem społeczeństwa i zachodzącymi między nimi procesami
  3. refleksja nad najlepszymi metodami wywoływania, zbierania, analizy i interpretacji, rozmaitych materiałów badawczych. W biografii pojawiają się wątki społeczne (socjologiczne i pedagogiczne), psychologiczne historyczne, ekonomiczne, geograficzne, edukacyjne, kulturowe i inne

MONOGRAFIA PEDAGOGICZNA

Metoda monograficzna nazywana jest także metodą terenową a niekiedy monografią pedagogiczną.

Jeżeli  celem badań jest całościowy opis konkretnej instytucji lub organizacji, zajmującej się kulturą, dydaktyką czy wychowaniem to mamy do czynienia z monografią pedagogiczną (szkoła, placówka oświatowa rodzina, instytucjonalne formy działalności wychowawczej, prowadzące do gruntownego rozpoznania struktury, zasad i efektywności jej działań wychowawczych oraz opracowania koncepcji ulepszeń i prognoz rozwojowych).

Podstawowym zadaniem monografii jest opis instytucji i wyjaśnienie określonych faktów.

Zbieranie i analiza tekstów:

  1. Dokumentacja działalności człowieka będąca wynikiem pośredniej obserwacji.
  2. Tekst to obraz rzeczywistości w określnym czasie – badacz staje się odbiorcą tekstualnej rzeczywistości, jej rejestratorem i interpretatorem.
  3. Teksty archiwalne: uporządkowany zbiór danych zapisanych na różnych nośnikach, skatalogowanych i opisanych; są potwierdzeniem działalności np. instytucji
  4. Teksty incydentalne: okolicznościowe, przypadkowe, będące świadectwem działalności człowieka, np. dziennik nastolatki, układ łóżek w domu dziecka, rozkład dnia na obozie harcerskim, notatka sporządzona np. w trakcie warsztatów terapeutycznych. Są równoprawne z dokumentami urzędowymi, analizowanymi w badaniach ilościowych.
  5. Teksty zastane i teksty, których badacz staje się inicjatorem.

Współpraca

Wczytywanie...