Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA WYKŁAD 26.02.2013


Prowadzący Marcin Wlazło
Informacja dla prowadzących
Podgląd

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA WYKŁADY.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA

WYKŁAD 26.02.2013

EGZAMIN = WYKŁAD + ĆWICZENIA

W formie testu – 25.06.2013

Na Ogińskiego sala 58 od godziny 9:00

? lista obecności

{Tadeusz Pilch – „pedagogika społeczna”}

Po raz pierwszy określenia pedagogika społeczna użyła Helena Radlińska w 1908r. -twórczyni polskiej pedagogiki społecznej - widziała jej szeroki kontekst merytoryczny oraz rozległe aplikacje praktyczne.

Czym jest pedagogika społeczna według Heleny Radlińskiej?

Pedagogika społeczna jest nauka praktyczną, rozwijającą się na skrzyżowaniach (na pograniczu nauki o człowieku) biologicznych i społecznych z etyką i kulturoznastwem (teorią i historią kultury), dzięki własnemu puntowi widzenia. Można to najkrócej określić jako zainteresowanie wzajemnym stosunkiem jednostki i środowiska wpływem warunków bytu i kręgów kultury na człowieka w różnych fazach jego życia, wpływem ludzi na zapewnienie bytu wartościom przez ich przyjęcie i krzemienie oraz przetwarzanie środowisk siłami człowieka w imię ideałów.

Pedagogika społeczna – subdyscyplina pedagogiczna, która sprowadza się przede wszystkim do traktowania elementów środowiska życia jako potencjalny, choć aktualny podmiotów wychowania i czynników rozwojów człowieka w różnych fazach jego egzystencji. W tym więc sensie pedagogika społeczna jest zarazem teorią i praktyką środowiska życia osób lub grup społecznych na które składają się elementy przyrodnicze, społeczne, techniczno-cywilizacyjne i kulturowe. W płaszczyźnie czysto pedagogicznej chodzi o takie ich intencjonalne konstruowanie, zwłaszcza integrowanie, ażeby relacje człowieka z na jego środowiskiem i otoczeniem przybierały z czasem postać środowiska wychowującego, zorientowanego ku aprobowanym wartościom. Dlatego też metodologiczna spoistość praktyczna przydatność pedagogika społeczna jest aktualna.

Obszary relacji pedagogicznych i edukacyjnych należy traktować dość rozlegle a zarazem elastycznie stanowią bowiem różnorodne sytuacje życiowe, głównie według reguły „bycia z drugim”, które mają miejsce nie tylko w instytucjach społecznych i edukacyjnych, lecz także w innych relacjach między ludzkich, np w rodzinie, klasie szkolnej, grupach rówieśniczego wsparcia. Dla społecznego pedagoga ważne w tym względzie są m.in. następujące kategorie relacji międzyludzkich: dialog, podmiotowość, tolerancja, partnerstwo, oczekiwania i uprzedzenia, wolność i odpowiedzialność, otwartość, a także empatia, asertywność i lojalność. Mają one gł psychologiczny wymiar chociaż realizują się w konkretnych warunkach środowiskowych (bio-socjo-kulturowe).

Pedagogika społeczna jako subdyscyplina naukowa i społeczna działalność. W literaturze polskiej i zagranicznej podkreśla się w genezie i w rozwoju pedagogiki społecznej, proces przechodzący od praktyki do teorii.

Danuta Urbaniak-Zając twierdziła, że pedagogika społeczna nie powstała w wyniku różnicowania się nauki lecz jako efekt jednoczesnego oddziaływania różnych zewnętrznych poza naukowych czynników. Należąc do centrum systemu nauk pedagogicznych, pedagogika społeczna charakteryzuje się wszystkimi osobliwościami jakie przypisujemy pedagogice jako nauce o wychowaniu. Pedagodzy akcentują przede wszystkim metodologiczną płaszczyzn badań pedagogicznych (empirycznych i teoretycznych).

Zdaniem Aleksandra Kamińskiego pedagogika społeczna specjalizuje się w inspirowaniu i analizowaniu procesu wychowawczego w toku prac środowiskowych, tzn. W toku organizowania, reorganizowania, ulepszania środowiska, czyli instytucji, placówek, grup formalnych i niesformalizowanych danego terenu.

Wg Ewy Marynowicz-Hetki swoistość pedagogiki społecznej i jej przydatność do rozwiązywania współczesnych problemów to jest spraw indywidualnych, grupowych i szerszych zbiorowości jest zawarta w 4 jej gł cechach:

1-globalności

2-dynamice

3-kompensacji

4-normatywności i wartościowaniu działań ludzkich.

Jakie są podstawowe cechy pedagogiki społecznej, czym się wyrażają i co to oznacza?

  1. Globalność- wyraża się w tym, że „pedagogika społeczna spożytkowując wyniki innych nauk urzeczywistnia syntezę wiedzy o człowieku. Oznacza to zainteresowanie pełnym człowiekiem z uwzględnieniem pełnych wpływów a więc „ wpływów warunków bytu i kręgu kultury na człowieka w różnych fazach jego życia i wpływu ludzi na zapewnienie bytu wartościom”. Globalność oznacza uwzględnianie zarówno spraw indywidualnych, jak i zbiorowych, oznacza także zarówno dostarczanie podniet rozwojowi, jak i usuwanie przeszkód w jego przebiegu.

  1. Dynamika- wyraża się twórczym, to jest aktywnym i poszukującym? stosunku do rzeczywistości. Pedagogikę społeczną interesuje nie tylko opis statyczny aktywności wychowawczej w określonym czasie  i przestrzeni,ale także jej przebieg i sposób oraz znaczenie środowisk(warunków) dla jej jakości. Podstawową kategorią pojęciową jest „przetwarzanie środowisk siłami człowieka w imię ideału”.

  1. Kompensacja – zdaniem H. Radlińskiej stanowi główne zagadnienie pedagogiki społecznej to kompensacja rozumiana jako świadome uzupełnianie procesu selekcji społecznej i biologicznej, może stanowić dobre uzasadnienie dla podejmowania działań wyrównujących braki indywidualne i społeczne. Jednak w pedagogice społecznej proces ten nie wiąże się jedynie z adaptacją do warunków i możliwości, a  takim uzupełnianiem braków, aby zaistniały warunki społeczne i biologiczne do „dostarczania podniet dla rozwoju”. H. Radlińska uczyniła z polskiej pedagogiki społecznej swoistą dyscyplinę w międzynarodowym środowisku działaczy  i teoretyków pracy społecznej. Tak pojęta pedagogika społeczna wniosła nie tylko przesłanie o charakterze normalizującym – wyrównywania braków, ale także postulowała podejmowanie aktywności urzeczywistniającej możliwości społeczne wyzwalającej nowatorstwo, twórczość, a więc stymulującej pozytywną zmianę społeczną wykraczającą poza osiąganie przyjmowanego standardu.

  1. Normatywność  i wartościowanie – w polskiej pedagogice społecznej (H. Radlińska) normatywność rozpatruje się przynajmniej w dwóch wymiarach. Po pierwsze jako punkt odniesienia (cel finalny) przetwarzania środowisk „siłami społecznymi w imię ideałów”. Jako drugie, jako uzasadnienie dla konstruowania różnorodnych narzędzi oceny, niezbędny pracownikowi socjalnemu w jego codziennej pracy, które wywodzą się z kategorii wzoru i wzorca. Ta cecha pedagogiki społecznej jest najbardziej istotna. Wartościowanie rozumiane jako kompetencja nabywana m.in. w procesie kształcenia sprzyja podejmowanym wyborom i trafności i adekwatności.

Kontynuatorzy H. Radlińskiej – Ryszard Wroczyński, Aleksander Kamiński, Edmund Krępała, Stanisław Kowalski

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA

wykład 05.03.2013

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA WŚRÓD NAUK PEDAGOGICZNYCH

Wyróżnić można 7 podstawowych kryteriów według których da się sklasyfikować występujące współcześnie subdyscypliny szczegółowe w ramach pedagogiki jako jednych z nauk o człowieku.

Kryterium uwzględniające cele działalności wychowawczej ujmowane w najszerszym ich rozumieniu. Wg tego kryterium zostały wyodrębnione dwie podstawowe subdyscypliny pedagogiczne:

  • dydaktyka
  • teoria wychowania

Kryterium metodologiczne wg którego można wyróżnić:

  • pedagogikę ogólną- ogólną metodologią pedagogiki obejmuje się między innymi: analizę wszelkich czynników i uwarunkowań procesu wychowawczego i rozwoju człowieka
  • pedagogikę społeczną- pedagogika społeczna akcentuje w podejściu metodologicznym rolę i znaczenie środowiska jako istotnego czynnika kształtowania osobowości ludzkich. Zasadniczy zatem sens badań pedagogów społecznych polega na tym, że koncentrują się na problematyce środowiska wychowawczego jako zespole czynników działających na człowieka warunkujących jego rozwój i w dużym stopniu rezultaty planowej działalności wychowawczej. Pedagogika społeczna będąca równocześnie teorią środowiska życiowego analizuje wpływy wychowawcze, których źródłem jest środowisko a jednocześnie ustala zasady jego organizowania z punktu widzenia potrzeb wychowania, opieki, pracy socjalnej i kulturalnej, resocjalizacyjnej, kompensacyjnej, socjo- i psychoterapeutycznej.

Kryterium instytucjonalne; wyróżnia się różne rozmaite określenia zawierające słowo „pedagogika” potrzebne bardziej dla nazwania konkretnej działalności praktycznej niż refleksji teoretycznej. Wyróżnia się tu:

  • pedagogikę szkolną
  • przedszkolną
  • szkoły wyższej
  • świetlicy
  • zakładu pracy
  • zakładu karnego
  • różnych stowarzyszeń i organizacji

Kryterium rozwojowe wg którego można uszeregować kolejno dyscypliny pedagogiczne odpowiadające różnym okresom i etapom życia ludzkiego. Wyróżnić można tu:

  • pedagogikę przedszkolną
  • pedagogikę wczesnoszkolną
  • pedagogikę dzieci i młodzieży
  • studentów
  • pedagogikę dorosłych (andragogika)
  • pedagogika ludzi w wieku starszym (geragogika)

Kryterium ze względu na rodzaj jednostkowej lub grupowej działalności, którą chce się rozpatrywać również w aspekcie pedagogicznym. Należy tu:

  • pedagogika obronna
  • rekreacji
  • działalności kulturalnej
  • sportu
  • pracy
  • pracy socjalnej
  • sztuki
  • zdrowotna i opiekuńcza
  • samokształcenia

Kryterium dewiacji i defektów rozwojowych człowieka:

  • pedagogika specjalna
  • ortopedagogika z dyscyplinami szczegółowymi tj. oligofrenopedagogika, surdopedagogika, tyflopedagogika, rewalidacyjna, resocjalizacyjna

Kryterium problemowe; wówczas w centrum uwagi danej dyscypliny są przekrojowo ujęte zagadnienia badawcze i praktyczne np. polityka oświatowa, kształcenie ustawiczne, kształcenie zawodowe, problemy zawodu nauczycieli (pedeutologia), kwestie edukacji ekologicznej, językowej i medialnej.

METODOLOGIA

Pedagodzy społeczni stojąc na stanowisku metodologicznym uznają iż przedmiotu badań nie stanowią poszczególne dziedziny rzeczywistości lub aktywności ludzkiej jak szkoły, placówki opiekuńcze, rodzina, praca socjalna lecz przedmiot badań stanowią głównie środowiskowe uwarunkowania tych dziedzin naszej rzeczywistości oraz zachodzące w niej relacji. Zasadniczy rys metodologiczny pedagogiki społecznej sprowadza się do ujmowania wychowania, jego przebiegu, uwarunkowań i efektów z punktu widzenia teorii środowiska wychowawczego. Pedagogika społeczna skupia się na problematyce środowiskowych uwarunkowań procesów wychowawczych oraz na analizie warunków (czynników) umożliwiających zaspokajanie potrzeb rozwojowych człowieka (grup ludzkich) w różnych fazach jego życia i różnorodnych sytuacjach życiowych (np. w pracy, w rodzinie, grupie rówieśniczej, towarzyskiej działalności kulturalnej i w innych formach aktywności ludzkiej. Z tych względów pedagogika społeczna koncentruje się na środowisku życia jednostek lub grup oraz na instytucjach celowo powołanych w społeczeństwie do realizacji zadań wychowawczych. Przy tym instytucje te traktuje się równocześnie jako część środowiska i to w ich podstawowych funkcjach np. dydaktycznych, opiekuńczych, kulturalnych. Natomiast elementy środowiska nieukierunkowane wychowawczo postrzega się jako obszar który należy w miarę potrzeby i możliwości przekształcać w intencjonalną pracę wychowawczą. Tak więc pedagogika społeczna jest zarazem pedagogiczną teorią i praktyką środowiska w tym sensie, że traktuje wszelkie instytucje społeczne (formalne i nieformalne) jako środowisko ludzkiego życia i usiłuje dostrzegać siły i dynamizmy lub sugerować im intencjonalność pracy wychowawczej i aktywizować jego potencjały.

Wychowywać z punktu widzenia pedagogiki społecznej to realizować w środowisku zadania indywidualne, grupowe, instytucjonalne, zmierzające do ulepszenia tego co jest , lecz w miarę wartości i celów a także w atmosferze budowy i tworzenia warunków do realizacji idei sprawiedliwości społecznej.

Pedagogika społeczna zatem analizuje warunki i relacje których źródłem są poszczególne komponenty środowiska oraz ustala zasady i określa metody jego przekształcania z punktu widzenia potrzeb wychowania i rozwoju jego podmiotu. Uwzględniając pogląd Heleny Radlińskiej przekształcenie dokonuje się w imię ideału, głównie przez siły konkretnego środowiska (jednostkowe, grupowe, aktualne, potencjalne).

Dwa podstawowe zadania stojące dziś przed pedagogiką społeczną:

  • dokonywanie opisu i oceny postępowania społeczno- wychowawczego środowisku głównie przez analizę faktów- funkcja diagnostyczna
  • projektowanie działalności społeczno- pedagogicznej, kulturalnej, socjalnej zwłaszcza w drodze wypracowywania wzorców w rzeczywistości pożądanej

Aleksander Kamiński podał szersze i węższe znaczenie pedagogiki społeczne.

  • w znaczeniu szerszym pedagogika społeczna jest to kierunek pedagogiczny koncentrujący zainteresowania na środowisku a ściśle mówiąc na wzajemnym oddziaływaniu środowiska na jednostki i jednostek na środowisko oraz wynikających stąd trudnościach, sukcesach, problemach i zadaniach pedagogiki społecznej
  • w węższym znaczeniu pedagogika społeczna jest teorią wychowawczej funkcji pracy socjalnej odnoszącej się do wszystkich generacji wieków

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA

wykład 06.03.2013

Zagadnienia z książki W. Theiss „Helena Radlińska”

HELENA RADLIŃSKA

  • urodziła się 2 maja 1879r. w Warszawie
  • ok. 1893roku rozpoczyna działalność w tajnych kółkach uczniowskich
  • 1897
  • zdaje egzamin rządowy i otrzymuje świadectwo nauczycielki prywatnej
  • wydaje pierwszą popularną książkę „kto to był Mickiewicz"”
  • 1912 - publikuje ważny dla dalszego kierunku pracy naukowej artykuł pt. „Początki pracy oświatowej w Polsce”
  • 1913 - ukazuję się przygotowany pod kierunkiem Radlińskiej, pierwszy polski podręcznik oświaty poza szkolnej pt. "Praca oświatowa, jej zadania, metody organizacji"
  • 1929 - publikuje jedną z najważniejszych swych prac pt. „książka wśród ludzi”
  • 1935 - ogłasza syntetyczny zarys koncepcji pedagogiki społecznej w książce pt. „Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego”
  • 1937 - ukazuje się książka pt. „społeczne przyczyny powodzeń i niepowodzeń szkolnych”, ukazująca wyniki badań osiągnięte przez Radlińską i zespół jej uczniów
  • 1945 - na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Łódzkiego organizuje zakład pedagogiki społecznej
  • 1945-1952 - publikuje m.in. „oświata dorosłych”(1947), „badania regionalne dziejów pracy społecznej i oświatowej”(1948), „Egzamin pedagogiki społecznej”(1951), „technika pierwszej pracy badawczej”(1951)
  • 1947 - mianowana profesorem zwyczajnym pedagogiki społecznej
  • 1954.10.10 - umiera, spoczywa na cmentarzu powąskim w Warszawie
  • 1961-1964 - ukazują się trzy tomowy wybór prac Heleny Radlińskiej pt. „Pisma pedagogiczne”

Ważniejsze prace Radlińskiej

  • „kto to był Mickiewicz”, Warszawa 1897
  • „Dziesięciolecie uniwersytetu Ludowego im. Adama Mickiewicza w Krakowie”, 1899-1989
  • „podstawy wychowania narodowego”,  w Księga Pamiątkowa II Polskiego Kongresu Pedagogicznego odbytego w dniach 1-2 listopada 1909 we Lwowie, 1910
  • „na ziemi polskiej przed wielu laty”, Warszawa 1911
  • „rozwój społeczny Polski”, 1911
  • „Kołłątaj jako pedagog. Hugona Kołłątaja nieznane listy o wychowaniu”, 1912
  • red. „praca oświatowa, jej zadania, metody, organizacja”, Kraków 1913
  • „o nauczaniu historii Polski w szkole początkowej. Szkic programu”
  • „Kołłątaj jako wychowawca”,  Warszawa 1920
  • „jak prowadzić bibliotekę wędrownych. Wskazówki i porady”, 1922

Z książki W. Theiss "Helena Radlińska"

I. działalność społeczno - oświatowa

  1. epoka postaw heroicznych
  2. w obozie niepodległościowym
  3. przedstawicielka liberalno - demokratycznej inteligencji
  4. po 1940 roku

II. Działalność naukowo - dydaktyczna

  1. problemy
  2. w międzynarodowym ruchu pedagogicznym
  3. studium pracy społeczno - oświatowej

działalność naukowo - dydaktyczna Radlińskiej przebiegała zgodnie z głównymi fazami jej życia, można podzielić na 4 podstawowe okresy:

  1. okres warszawski  1987-1905
  2. okres krakowski  1906-1918
  3. drugi okres warszawski  1918-1939
  4. okres łódzki  1945-1954

III. Pedagogika społeczna

  • założenie - cele, struktura

podstawą pedagogiki społecznej wg H. Radlińskiej jest związek zachodzący między człowiekiem naturą. Zakłada, że człowiek dobrze ukształtowany to człowiek wielostronnie rozwinięty, ceniący sobie takie wartości jak demokracja, patriotyzm, dobro społeczne, sprawiedliwość. Radlińska określa go mianem „współuczestnikiem budowania dobrego dzieła”. Częścią koncepcji jest potrzeba przybierania postawy czynnej i gotowość do społecznego działania, odrzucając postawę bierną czy ochronną. Radlińska ujawnia wyższość środowiska nad otoczeniem. Jej zdaniem tylko środowisko ma wpływ na rozwój osobowości. Wymienia trzy pary środowisk:

  • bezpośrednie i dalsze
  • obiektywne i subiektywne
  • materialne i psychiczne

Między wyżej wymienionymi środowiskami zachodzą różne relacje. Wg Radlińskiej źródłem wiedzy o środowisku człowieka, może byc jedynie empiria, czyli obserwacja. Opisując  rzeczywistość  dąży do jej poprawy, opierając się na normie i wzorcu. Norma to wielkośc pozwalająca uznać badany wynik za optymalny. Wzorzec to ogół norm dla danych warunków.

główne dwa zadania jakie stawia Radlińska pedagogice społecznej to:

  • niwelowanie złych warunków rozwojowych;
  • przygotowanie człowieka do czynnego udziału w życiu narodu

główne działy pedagogiki społecznej to:

  • praca oświatowa (dopomaga ludziom w wykonywaniu zadań jakie stawia przed nim życie)
  • praca społeczna (rozpoznaje warunki, w których zachodzi potrzeba pomocy i opieki)
  • historia pracy oświatowo-społecznej (poszukuje czynników ewolucji urządzeń społecznych)

ogólną funkcja pedagogiki społecznej jest przeobrażanie środowiska i postaw człowieka przez 3 działania:

  • kompensację, czyli wyrównywanie braków utrudniających rozwój;
  • profilaktykę, czyli hamowanie aktywności szkodliwych dla rozwoju stanów i zjawisk;
  • doskonalenie, czyli rozwijanie umiejętności wybranych celów i działań.

Wychowanie według Radlińskiej człowiek jest istotą bio-socjo-kulturową. Istnieją trzy procesy chrakteryzujące tę trójjedność:

  1. wzrost, czyli autonomiczny rozwój psycho-fizyczny
  2. wzrastanie, czyli samorzutne chłonięcie wpływów społecznych
  3. wprowadzenie, czyli udostępnianie możliwości rozwoju  i objęcie okreslonej funkcji w społeczeństwie

Istnieja trzy rodzaje wychowania:

  • szkolne - w placówkach oświatowych
  • posrednie - w placówkach, które pierwotnie nie zajmują sie wychowaniem
  • poza szkolne - oddziaływania środowiska na jednostkę

Jedynie współpraca między wyżej wymienionymi rodzajami wychowania gwarantuje rozwój wg tzw. porządanego wzorca osobowości. w relacjach wychowawca-wychowanek poczucie łączności może zostać osiągnięte przez "erros" pedagogiczny, czyli rodzicielskie podejście wychowawcy do wychowanka. Wychowanie określa Radlińska jako świadomy, zależny od wychowawcy, akt twórczy. Podkreśla, że  nie może on być powieleniem istniejących juz wzorców, co nie oznacza, że ma być oderwany od tradycji narodu.

Szkoły obywatelstwa według Radlińskiej szkoła uspołeczniona to taka, która dzieli zadania wychowania oraz nauczania z innymi instytucjami  oraz zaszczepia tzw. głód wiedzy motywujący do kontynuowania kształcenia w różnorodnych ośrodkach kulturowych.

Praca Radlińskiej dokumentuje wiedze o związku warunków ekonomiczno-społecznych oraz higieniczno-kulturalnych z rozwojem fizycznym i psychicznym jednostki. Zespół Radlińskiej dowiódł, iż wspólnym wysiłkiem można wywołać pozytywne postawy rodziców wobec szkoły. Szkoła powinna prowadzić takie akcje kompensacyjne jak: odżywianie dzieci, dostarczanie odzieży, zapewnienie warunków higienicznych. warunkiem wychowania jest zapewnienie podstawowych potrzeb. Bez tego jednostka nie jest w stanie sięgać po wartości wyższe. Pomoc taka musi być systematyczna.

Społeczne przyczyny powodzeń i  niepowodzeń szkolnych

Praca Radlińskiej pod tym tytułem dokumentuje tezę o związku warunków społeczno-ekonomicznych i historyczno-kulturalnych wraz z rozwojem jednostki. Zespół Radlińskiej dowiódł, że wspólnym wysiłkiem można wywołać pozytywne postawy rodziców wobec szkoły. Szkoła powinna prowadzić akcje kompensacyjne :

  1. Dożywianie dzieci
  2. Dostarczanie jej młodzieży
  3. Zapewnienie warunków higienicznych

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA

wykład 12.03.2013

W. Theiss – „Helena Radlińska”

Środowisko społeczne- drogi przebudowy

  1. Praca kulturalno-oświatowa
  2. Praca społeczna
  3. Dzieje pracy społecznej i oświatowej
  4. Badanie i działanie

Wg H. Radlińskiej nadrzędnym zadaniem pedagogiki społecznej jest przekształcanie istniejących warunków w budowanie przyszłości. Przebudowa, czyli przetwarzanie środowiska, zaczyna się od kształtowania zmian w sferze psychiki, zarówno indywidualnej jak i zbiorowej. Przebudowa wymaga poznania systemu wartości, przyszłość to życie pełniejsze, bogatsze duchowo, bardziej wszechstronne, jest to zharmonizowane życie indywidualne i zbiorowe. Zdaniem H. Radlińskiej do tak rozumianej przyszłości prowadzą określone działy pedagogiki społecznej, są to następujące drogi przebudowy środowiska społecznego.

  1. praca kulturalno-oświatowa

Termin ten, bądź zamiennie stosowana praca kulturalna, w koncepcji Radlińskiej oznacza udostępnianie wartości kultury, sztuki i nauk najszerszym kręgom społeczeństwa. W pracy oświatowe wyodrębnia oświatę pozaszkolną oraz oświatę dorosłych. W ramach określenia oświaty pozaszkolnej wyróżnia się ruch oświatowy jako samorzutny proces skupiania się ludzi w celu zdobywania i szerzenia wiedzy. Radlińska uważa, że wychowywanie dorosłych nie jest prywatną sprawą generacji ludzi dojrzałych, bowiem decyduje o ich roli w pokoleniu historycznym. Dorosły biorąc na siebie obowiązek wychowania dzieci, podejmuje tym samym zobowiązanie pracy nad sobą.

  1. Praca społeczna

Termin ten oznacza zorganizowaną działalność opiekuńczą państwa, organizacji społecznych oraz samorządów lokalnych. W ramach pracy społecznej Radlińska wyróżnia pomoc, ratownictwo oraz opiekę. Pomoc ma na celu wzmocnienie się w chwilach trudnych, usuwanie przeszkód zbyt wielkich do pokonania przez jednostkę czy drobną grupę.

  1. Ratownictwo

Rozumiane jako pomoc doraźna w przypadkach klęski żywiołowej obejmuje ogół mieszkańców i urządzeń zagrożonego terenu. Przedmiotem opieki są jednostki niezdolne do samodzielnej egzystencji materialnej. We wszystkich czynnościach opiekuńczych odbywa się akt wychowania. Radlińska podkreśla, że praca społeczna podejmuje swoje zadania w imię solidarności i interesu ogólnego, jest to świadoma czynność przebudowywania życia społecznego.

Reasumując punktem wyjścia społeczno-pedagogicznych koncepcji H. Radlińskiej jest człowiek- źródło, czyli twórca i główny podmiot społeczeństwa.  Jest to osoba, która żyje godnie, ma poczucie własnej siły i odpowiedzialności za zastane realia. Widzi również konieczność utrwalania, zmieniania i ulepszania istniejących warunków życia. W czasie swojej działalności społecznej i naukowej Radlińska spotyka się z różnymi odmianami, niesprawiedliwego porządku społeczno-politycznego, dlatego też za nadrzędną zasadę ustrojowo przyjmuje demokrację. Demokracja w jej rozumieniu jest celem ogółu działań państwa i społeczeństwa, jest to źródło ważnych zadań, tak dla państwa, społeczeństwa, jak i zadań dla jednostki, są to kolejno m.in.

  • zasada pomocniczości – Radlińska rozumie tą zasadę klasycznie, jako tworzenie przez państwo, takich warunków życia, które umożliwiają harmonijny rozwój jednostki
  • zasada solidarności – Radlińska silnie akcentuje potrzebę uwzględnienia tej wartości w życiu społecznym, podkreśla potrzebę dostrzegania i rozwiązywania problemów środowisk społecznie upośledzonych, a także konieczność współpracy wszystkich podmiotów życia społecznego na rzecz rozwoju dobra wspólnego
  • zasada aktywności jednostki – to naturalne dążenie człowieka ku dobru, uwidaczniające się w relacji osoba=środowisko, jest to postawa twórcza, czynna.

ETAPY ROZWOJU PEDAGOGIKI SPOŁECZNEJ (W ŚWIECIE)

W dotychczasowym rozwoju pedagogiki społecznej wyróżniamy 5 zasadniczych okresów, w których kształtowała się m.in. myśl metodologiczna tej dyscypliny.

  1. Okres, w którym podejmowano przede wszystkim praktyczną działalność wychowawczą i socjalną, bez głębszej refleksji naukowej. Okres ten otwiera m.in. działalność: Johana Pestaloczi’ego, Fridika i Owena.
  2. Okres uprawiania pedagogiki społecznej w sposób spekulatywny, bez bliższego powiązania jej z badaniami empirycznymi. Reprezentacji tego okresu: Paul Bergman, Paul Natorp -oni pierwsi użyli nazwy pedagogika społeczna
  3. Okres umacniania się pedagogiki społecznej na podstawie badań empirycznych wraz z rozwijającą się refleksją metodologiczną, jest to silny okres rozwoju tej subdyscypliny. Szczególnie w Polsce jest on ściśle z działalnością naukową H. Radlińskiej, którą największą zasługą w rozwoju tej dyscypliny jest przede wszystkim o nadanie pedagogice społecznej jak największej rangi naukowej. Radlińska nie zatrzymała się w pracach na poziomie metodologii, pojętej jako zbiór konkretnych metod i technik badawczych, ale przede wszystkim rozpatrywała wyższe jej płaszczyzny. Tak, więc nakreśliła główny przedmiot i zadania oraz charakter pedagogiki społecznej. W tym okresie tworzyła również Mary Richmond – działaczka organizacji charytatywnych w USA, która wprowadziła do metodologi  pedagogiki społecznej, pojęcie diagnozy społecznej opartej na wywiadzie środowiskowej. Kontynuatorka była Alice Salomon w Niemczech i Stanisław Szacki.
  4. Okres ilościowego wzrostu badań empirycznych z zakresu pedagogiki społecznej (w Polsce od końca lat 50.), wykazujący różne orientacje metodologiczne, najczęściej jednak skłaniające się ku socjologi wychowania.
  5. Próby syntetyzowania niejako rozsianych badań empirycznych – w tym nakreślenia owych obszarów badawczych oraz swoistej już metodologii.

OKRESY ROZWOJU POLSKIEJ PEDAGOGIKI SPOŁECZNEJ

  1. Lata 1908-1939 z pewną kontynuacją w latach 1939-1945

Pojawia się pierwsza próba sformułowania przedmiotu i zadań pedagogiki społecznej przez H. Radlińską w 1908 r. w pracy pt. „ Z zagadnień pedagogiki społecznej”, jest to okres tworzenia podstaw teoretycznych pedagogiki społecznej w Polsce. Głównym ośrodkiem rozwoju myśli pedagogiki społecznej było od 1925 powstało studium pracy społeczno-oświatowej w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, gdzie kierownikiem i założycielką tego studium była H. Radlińska. Po pierwszych próbach formułowania przedmiotu i zadań pedagogiki społecznej w pracach pt. „Podstawy wychowania narodowego” (1909-1910r), Radlińska przygotowała wydawnictwo zbiorowe pt. „Praca oświatowa i jej zadania, metody i organizacja” (1913r), uznawany za pierwszy podręcznik polski z oświaty pozaszkolnej. Zasadnicze przesłanki własnej koncepcji pedagogiki społecznej zamieściła w pracy pt. „Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego” (1935r), podkreśliła tutaj, że głównym punktem widzenia pedagogiki społecznej jest wzajemny i aktywny stosunek jednostki i środowiska. W rozprawie pt. „ Społeczne przyczyny powodzeń  i nie powodzeń szkolnych” odkryła ograniczenia i środowiskowe uwarunkowania dostępności dzieci do oświaty. Radlińska tworząc podstawy swojej pedagogiki odczuwała potrzebę sięgnięcia do fundamentów pedagogiki narodowej, czerpania z inspiracji wielkich twórców oświaty polskiej, takich jak: Hugo Kołłątaj, Stanisław Staszic

Szeroko rozumiane pojęcie pedagogiki społecznej zaczerpnęła z prac pedagogów niemieckich : Paula Bergermana i Paula Natorpa. Ryszard Wroczyński szkołą naukową Radlińskiej umieścił na pograniczu dwóch nurtów:

-pedagogika kultury

-pedagogika socjologizująca

Co różniło Radlińską od innych teoretyków pedagogiki społecznej?

Odmienne traktowanie wzajemnych powiązań jednostki i środowiska. Przygotowywała na jednostki i grupy do obrony przed warunkami środowiskowymi hamującymi i obniżającymi życie i rozwój człowieka, a także do zmiany tych warunków własnymi siłami. W środowisko Radlińska wnosi nowy sens działalności wychowawczej, polegający na uruchomieniu sił społecznym,  na ulepszaniu środowiska życia, działalnościami dynamicznymi jednostek i grup społecznych, a także na odnajdywaniu ich i wspieraniu w działaniu.

Kontynuacja pracy Wolnej Wszechnicy Polskiej nastąpiła także w okresie okupacji w latach 1939-1945 i wtedy kierownikiem konspiracyjnego studium pracy społeczno-oświawej pozostała H. Radlińska

  1. Lata 1945-1980

Aleksander Kamiński wskazał na początkowy etap kształtowania się pedagogiki społecznej w Polsce powojennej (1945-1950). Był to etap kontynuacji dorobku tej dyscypliny pedagogicznej z lat II Rzeczpospolitej z próbą zaadaptowania tego dorobku do nowych potrzeb społecznych i wychowawczych.

W latach 1950 – 1956 nastąpiła przerwa w rozwoju pedagogiki społecznej, dopiero w roku 1957 odbył się w Warszawie pierwszy zjazd pedagogów społecznych zorganizowanych przez grupę uczniów i współpracowników H. Radlińskiej skupioną wokół Ryszarda Wroczyńskiego.

  1. Lata 80.

Kontynuowane są poszukiwania empiryczne (badawcze) i przemyślenia teoretyczne na ogół w obszarach dystansujących się od aktualnych wydarzeń politycznych. Formułowane są koncepcje wychowania przeciwstawiające się indokrynacji i urabianiu wychowanków. Definiowane są nowe obszary zagrożeń społecznych.

  1. Lata 90. i przełom wieku XX i XXI

Jest to okres dokonującej się transformacji społeczno-ustrojowej. Wprowadzone reformy (nowy podział administracyjny kraju) ubezpieczenia społeczne i system edukacji w roku 1999 rodzą nowe nadzieje a jednocześnie napięcia społeczne. Rośnie więc zapotrzebowanie na myśl naukową pedagogki społecznej i racjonalne rozwiązania w pracy socjalnej.

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA

wykład 26.03.2013

ZADANIA PEDAGOGIKI SPOŁECZNEJ W PIERSZYM I DRUGIM OKRESIE  JEJ ROZWOJU

H. Radlińska zakres zadań pedagogiki społecznejujmuje w 3 dziedziny

  1. Teorię w pracy społecznej

Zajmującą się rozpoznawaniem warunków w którym zachodzi potrzeba ratownictwa, opieki, pomocy oraz poszukiwania sposobów odnajdywania sił ludzkich i organizowania ich do przezwyciężania do zmiany niekorzystnych warunków środowiskowych na korzystne dla rozwoju jednostek i grup społecznych.

  1. Teorię oświaty dorosłych

Obejmującą zagadnienia kształcenia i dokształcania dorosłych, wspomagania kompetencji jednostek i grup niezbędnych do wypełaniania różnorodnych zadań.

  1. Historię pracy społecznej i oświatowej

Poszukującą czynników ewolucji urządzeń i instytucji społecznych, ich powiązań, trwałości, zamienności dążeń i form oraz samorzutnych oddziaływań wychowawczych.

Współpracownicy H. Radlińskiej, a następnie kontynuatorzy jej dzieła - Ryszard Wroczyński i Aleksander Kamiński – utrzymywali koncepcję z zakresu zadań badawczych i praktycznych pedagogiki społecznej. Z koncepcją R. Wroczyńskiego kojarzone jest określenie – szkołocentryzmu. Szkołocentryzm ten implikuje zakres zainteresowań pedagogiki społecznej, problematyką uwarunkowań środowiskowych młodzieży szkolnej.

Główne kręgi zauiteresowań R. Wroczyńskiego to

  • praca pozaszkolna
  • edukacja permamentna
  • oświata dorosłych
  • metodologia pedagogiki społecznej.

Krąg zaiteresowań A. Kamińskiego stanowią głównie funkcje wychowawcze pracy socjalnej i kulturalnej, a bardziej szczegółowe zaiteresowania dotyczyły

  • wychowawczych aspektów czasu wolnego
  • problematyki profilaktyki społecznej
  • wychowania do starości
  • wychowawczych funkcji związków młodzieży i stowarzyszeń społecznych

Edmund Trempała wyszczególnił 3 grupy zadań podejmowanych przez pedagogów społecznych

  • analiza (opis i ocena) konkretnych środowisk wychowawczych
  • projektowanie zmian w ujęciu wzorcowym w badanym środowisku wychowawczym
  • podjęcie działań praktycznych służących poprawie analizowanej rzeczywistości społecznej

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA W DEKADZIE LAT 80. – CZYLI III OKRES

Tadeusz Pilch zarzuca pedagogom społecznym dominację metod i technik nad celami przebudowy społecznej. Proponuje realizowanie badań  normatywnych, postuluje żeby choryzonty myślowe i praktyka pedagogika społecznej zostały rozszerzone o pojęcie społeczeństwa globalnego. Widzi następujące zadania w pedagogice społecznej:

  • opisowe (empiryczne)
  • normatywne (stawianie celów i wartości)
  • socjotechniczne (zasady kształtowania zjawisk takich, które reprezentowałyby ład społeczny)

Stanisław Kawula podkreśla występowanie w społeczeństwie Polskim różnych przejawów dezorganizacji społecznej, takich jak: przestęstwo, alkoholozm, narkomania.

Barbara Smolińska-Theiss wysuwa postulat większej integracji pedagogiki społecznej z innymi naukami pedagogicznymi, a więc wyraźnego określenia w jakim zakresie pedagogika społeczna koncentruje się wokół wspólnych całej pedagogice, zadań badawczych.

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA W  IV OKRESIE

W latach 90. Pedagogikę społeczną próbowano ujmować bądź jako dyscyplinę zajmuj,ącą się działalnością wyłącznie profilaktyczno-kompensacyjną, wśód warstw upośledzonych pod względem rozwojowym, środowiskowym i kulturowym (reprezentant Andrzej Radziewicz-Winnicki ) albo też jako teorię i praktykę środowiska wychowawczego stwarzającego warunki rozwoju osobowego każdemu człowiekowi (reprezentanci Kawula i Trempała).

Na przełomie wieku powraca i nabiera postulat rozbudzania takich pojęć jak sił społecznych, tkwiących w danym środowisku. Chodzi o formułowanie zadań pedagogiki społecznej w kategoriach projektu, rozbudzania sił społecznych, zdolnych tworzyć środowisko optymalnego rozwoju jednostki, grupy społęcznej czy społeczności lokalnej. Tworzenie społeczeństwa (wspólnoty) ma się odbywać dzięki włączaniu jednostki w różne relacje, począwszy od przynależności do rodziny i grupy społecznej do powiązań profesjonalnych. Może tu chodzić o tworzenie sieci wsparcia człowieka w różnych okresach jego życia (E. Marynowicz-Hetka).

Zmieniająca się rzeczywistość rodzi nowe potrzeby rozowjowe człowieka, gruntownej diagnozy wymagają potrzeby ludzkie oraz możliwości ich zaspokajania. Możliwości te mogą być analizowane z dwóch punktów widzenia:

  • kompetencji jednostej i grup w zaspokajaniu potrzeb własnych (idea podmiotowości i idea edukacji społecznej)
  • uwarunkowań środowiskowych sprzyjający lub utrudniających w zaspokajaniu potrzeb ludzkich (idea pomocniczości i dea równego dostępu do warunków rozwoju)

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA

wykład 09.04.2013

RODZINA

  • (wg Jana Szczepańskiego) Rodzina to mała grupa pierwotna, złożona z osób, które łączy stosunek małżeński i rodzicielski oraz silna więź międzyosobnicza.
  • (wg Augusta Comte) Rodzina to najważniejsza podstawowa grupa społeczna, na której opiera się całe społeczeństwo.

Typologie rodziny

Ważne są 3 czynniki środowiska rodzinnego, aby ustalić poziom wychowania w konkretnej rodzinie. Są to czynniki:

  1. Ekonomiczno-społeczny
  • Wielkość rodziny i kultura
  • Źródła utzymania rodziny
  • Opieka materialna nad dziećmi
  • Podział prac i ról w rodzinie
  1. Czynniki kulturalne
  • Wykształcenie rodziców i zdobywanie kwalifikacji
  • Kultura językowa rodziny
  • Sposoby spędznia wolnego czasu przez członków rodziny
  • Stosunek rodzziny do tradycji, nowości i obyczajów
  1. Czynnik biopsychospołeczny
  • Rodzaj i siła więzi społecznych i emocjoonalnych
  • Uznawane wzorce
  • Stosunek członków rodziny do zjawisk patogennych
  • Ogólna atmosfera panująca w środowisku rodzinnym
  • Charakter kontroli rodziców nad potomstwem
  • Opinie o rodzinie w miejscu zamieszkania

Kategorie rodziny wg Stanisława Kawuli

  1. Rodzina normalna
  2. Rodzina wzorowa
  3. Rodzina  jeszcze wydolna
  4. Rodzina  nie wydolna
  5. Eodzina patologiczna

Typy rodzin wg Wiesława Ambrozika

  1. Typ rodzin normalnych
  2. Typ zdezorganizowanych
  3. Typ zdemoralizowanych

Funkcje rodziny są to skutki wywoływane przez działanie i zachowanie się członków rodziny, zawierającej się w tej samej rodzinie lub poza nią bez względu na nią, czy one były zamierzone czy porządane.

Funkcje rodziny

  1. Wg Stanisława Kawuli – biologiczno-opiekuńcza
  • kulturalno towarzyska
  • ekonomiczna
  • wychowawcza
  1. Wg Zbigniewa Tyszki
  • materialno-ekonomiczna, w której zawiera się zaspokojenie materialnych potrzeb członków rodziny, wyróżnić tu możemy 4 podfunkcje
  • produkcyjna
  • zarobkowa
  • gospodarcza
  • usługowo-komsumpcyjna
  • opiekuńczo-zabezpieczająca
  • prokreacyjna
  • seksualna
  • legalizacyno-kontrolna
  • socjalizacyjna
  • klasowa
  • kulturalna
  • rekreacyjno towarzyska
  • emocjonalno-ekspresyjna
  1. Kierunki przemian rodziny wg Zbigniewa Tyszki
  • od rodziny dużej wielo polkoleniowej do rodziny małej dwupokoleniowej
  • od rodziny biologicznie zdeterminowanej do planowanej
  • od rodziny produkcyjnej do nieprodukcyjnej
  • od rodziny patrirchalnej do rodziny egalitarnej(partnerskiej)
  • od rodziny zinstytucjonalizowanej do rodziny podporządkowanej treściom humanistycznym
  • od rodziny otwartej do rodziny zamkniętej
  1. Kierunki przemian struktury rodziny współczesnej wg Tadeusza Pilcha w przemianach uwidaczniają się przez wszystkim 4 procesy, zjawiska:
  • autonomizacja członków rodziny
  • ich  egalitaryzacja
  • malejąca spójność i dezintegracja rodziny
  • patologizacja społeczna i psycho-społeczna jednostek mająca istotne reperkusje w życiu rodzinnym

EDUKACJA ŚRODOWISKOWA

Podstawowym pojęciem pedagogiki społecznej jest środowisko.

H. Radlińska – środowisko życia to zespół warunków wśród których dyktuje jednostaka i czynników przekształcających jej osobowość, oddziaływuących stale lub przez dłuższy czas.

Środowiska wg Ryszarda Wroczyńskiego – to składniki natury otaczającej osobnika, które działają jako system bodźców i powodują określone reakcje i przeżycia psychiczne.

Środowisko wychowawcze wg Aleksandra Kamińskiego – nazywamy te elementy otaczające struktury przyrodniczej, społecznej i kulturalnej, które działają na jednostkę, stale lub przez czas dłuższy, albo krótko lecz za znaczną siłą, jako samorzutny lub zorganizowany system kształtujący ją podniet.

Środowisko wychowawcze wg Stanisława Kowalskiego – jest to społecznie kontrolowany i nastawiony na realizację celów wychowawczych, system bodźców społecznych, kulturowych i przyrodniczych. Wskazuje na potrzebę rozpatrywania środowiska, w sensie obiektywnym, inaczej niezależnym i mówi się wówczas o samostnych środowiskach, np. wśrodowisku wychowawczym wsi i środowisko subiektywne  (tzn czyjeś) ...ruchy społeczne i instytucje.

Na gruncie pedagogiki społecznej podjęto próbę reinterpreacji środowiska wychowawczego. Aktualnie zjawisko wychowawcze możemy zinterpretować dwojako:

  • interpretacji scjentystycznej – to określona, wyodrębniająca się przestrzeń wraz z czynnikami, elementami przyrodniczymi, społecznymi i kulturowymi, które są wzajemnie powiązane, stanowiąc swoistą funkcjonalną całość, którą określona grupa społeczna wykorzystuje do realizacji celów edukacyjnych.
  • Interpretacji humanistycznej – to określona przestrzeń przyrodniczo-społeczno-kulturalna,  zktórą dana jednostka, czy też grupa społeczna miała lub ma styczność bezpośrenio i pośrednio w wyniku czego stała się ta przestrzeń źródłem doświadczenia indywidualnego lub zbiorowego oraz swoistym środkiem do zaspokajania potrzeb tej jednostki czy też grupy, zyskując przez to szczególne znaczenie w wymiarze subiektywnych i obiektywnym.

Środowisko lokalne (Irena Lepalczyk i Ewa Marynowicz-Hetka)- określają jako teren przestrzennie wydzielony w którego w skład wchodzą prócz mieszkań wszystkie urządzenia usługowe, socjalne i kulturalne, uzależniowne od potrzeb i struktury społeczno-demograficznej mieszkańców. (np.osiedle w bloku i pobliższe sklepiki)

W środowisku lokalnym rozwijają się grupy społeczności lokalnej będące podstawą tworzenia się więzi  i współzależności  międzyludzkich, sprzyjające kontaktom społecznym, wytwarzaniu dobrej atmosfery, ułatwiająceej kształtowanie się osobowości wszystkich mieszkańców, dzieci, młodzieży i dorosłych. Ujawniają się i kształtują siły społeczne.

Środowisko lokalne chrakteryzuje się tym, że ma wyraźne granice terytorialne i zazwyczaj własną infrastrukturę materialno-instytucjonalną. Wspołwystępują tutaj grupy

  • charakterze wspólnotowym (z domnacją więzi osobowych, przyjacielskich oraz pokrewieństwa)
  • i o charakterze stowarzyszeniowym (organizacje celowe powołane do realizacji określonych zadań).
  • mieszkańcy są śwaidomi swoje przynależności lokalnej
  • występuje tutaj poczucie jedności i wspólne działanie, przeważnie w przypadkach zagrożenia, pojawienia się sytuacji losowych, czy trudnych w życiu jednostek, określony rodzin lub grup
  • istnieje system kontroli społecznej przeważnie bez udziału profesjonalnych funcjonariuszy
  • funcjonują tu jawne siły społeczne (jednostkowe – wolontariusze) zbiorowe czy lokalnych ogniw stowarzyszeń społecznych)
  • nasilone są bezpośrenie kontakty osobowe występujące przyjaźnie
  • sieć stosunków rzeczowych i osobowych nie ingeruje w sferę życia prywatnego, ale służy jego wzbogacaniu, daje większe poczucie bezpieczeństwa i komfort psychiczny

Znaczenie wychowawcze środowiska lokalnego wg Ryszarda Wroczyńskiego – stanowi z pedagogicznego punktu widzenia określony zespół obiektywnych współwyznaczników, rozwojowych i wychowawczych. W szczególności należy wymienić obiektywnie istniejące, względnie stałe elementy jego struktury, które są źródłe określonych bodźców rozwojowych. Wśród nich na pierwszym miejscu jet układ geofizyczny, tradycje regionalne, dokumenty i pamiątki przeszłości. Środowisko lokalne wpływa znacząco na sposoby spędzania czasu wolnego, odgrywa szczególną rolę w kreowaniu ojczyzny w węższym znaczeniu- tzn. lokalnej, prywatnej.

PEDAGOGIKA SPOŁECZNA

wykład 23.04.2013

Typologia na podstawie elementów środowiska lokalnego opracowana przez Muszyńskiego:

1.Instytucje działające wychowawczo na podłożu stosunków nieformalnych (rodzina, grupa sąsiedzka, grupa rówieśnicza)

2.instytucje działające wychowawczo na podłożu stosunków formalnych (szkoły, przedszkola, żłobki, świetlice, organizacje społeczne)

Klasyfikacja komponentów środowiska wychowawczego ze względu na kryteria jakościowe, nieinstytucjonalne.

H. Radlińska wśród składników środowiska wyróżnia:

  • przyrodę
  • warunki bytu wytworzone przez pracę ludzką i stosunki pomiędzy ludźmi z nich wynikające
  • osoby działające i reagujące na oddziaływania różnorodnych czynników i wytwory ducha ludzkiego
  1. wierzenia
  2. naukę
  3. literaturę
  4. sztukę
  5. przeżycia
  6. nastawienia psychiczne

W dychotomicznej typologii środowisk zaproponowanej przez H. Radlińską rozróżnia się w odmiennych przejkrojach środowiska:

  1. bezpośrednie i szersze
  2. subiektywne i obiektywne
  3. materialne i niewidzialne

Śr. obiektywne – stanowi to człowiek sięgnąć może z najbliższego kręgu i z dala, jest ono wspólne dla wszystkich, choć nie jednakowo rozpoznane i spożytkowane

Śr. subiektywne – jest to to co faktycznie na jednostkę oddziałuje, czym ona żyje i co tworzy

Śr. bezpośrednie – składają się czynniki znajdujące się najbliżej człowieka (występuje tutaj bezpośrednia styczność)

Śr. szersze (dalsze) – tworzą czynniki znacznie oddalone, znajdujące się z poza bezpośrednim zasięgu

Do składników niewidzialnych (psychicznych) Radlińska zalicza wszystko to co nazywamy kulturą duchową, czyli wiedzę, sztukę, wierzenia, obyczaje i nastawienia uczuciowe.

Siły społeczne (ludzkie) w ujęciu pedagogiki społecznej to:

  1. właściwości i predyspozycje osobowościowe (zdolności jednostki), wyrażające się lub mogące się ujawnić w działaniu zorientowanym na przekształcanie, zmienianie, ulepszanie pewnego fragmentu rzeczywistości lub rozwiązywanie własnych problemów życiowych
  2. jednostki ludzkie posiadające odpowiednie predyspozycje do działania prospołecznego , np. umiejętności, zdolności, postawy twórcze oraz osoby prowadzące taką działalność (animatorzy społeczni)
  3. dynamiczne odruchy społeczne , stowarzyszenia i organizacje inicjujące i rozwijające działalność reformatorską w różnych dziedzinach życia danej społeczności
  4. sprawne placówki i instytucje
  5. ruchy i czynne dążenia społeczne ukierunkowane na urzeczywistnienie nowych idei i zmienianie dotychczasowej rzeczywistości

Tak więc siły społeczne mogą być

  1. jednostkowe i zbiorowe
  2. instytucjonalne i nieinstytucjonalne
  3. jawne (czynne) i ukryte (potencjalne)

Siły społeczne – geneza

Pojęcie siły społeczne wprowadziła Radlińska w latach 30. Jest to „zespół określonych czynników i wartości funkcjonujących w środowisku, postaci jednostkowych lub zbiorowych, jawnych lub ukrytych uzdolnień wyrażających się w pozytywnym działaniu”

U źródeł polskiej koncepcji sił społecznych leżał motyw wyzwoleńczo-patriotyczny, którego celem była mobilizacja do pracy oraz aktywności społeczno-ekonomicznej na rzecz rozwoju kultury materialnej oraz duchowej narodów. Z czasem pojęcie sił oraz tzw. wzmocnienia zaczęło funkcjonować w języku innych dyscyplin, takich jak: socjologia wychowania, psychologia społeczna czy praca socjalna.

W pracy socjalnej operuje się pojęciem „wzmocnienie” oznaczającym sposób w jaki ludzie i instytucje oraz społeczności uzyskują panowanie nad swoim życiem. Zasadniczym celem „wzmocnienia” jest powiększenia siły zarówno jednostkowej jak i zbiorowej. „Wzmacnianie” jako proces oznacza ułatwianie, umożliwianie, sprzyjanie czy też promowanie ukrytych lub częściowo widocznych zdolności ludzi do optymalnego oraz kompetentnego funkcjonowania.

Siły społeczne a pedagogiczny sens środowiska wychowawczego

Rola pedagoga społecznego sprowadza się tutaj z jednej strony do wyszukiwania sił ukrytych lub pobudzania sił mniej aktywnych, z drugiej do odpowiedniego ukierunkowywania aktywności oraz energii tkwiącej w siłach silnych. Szczególnym przedmiotem zainteresowania powinna być tutaj osobowość społeczna lub tzw. typ charakteru społecznego. Proces wychowania w ujęciu sił społecznych można rozumieć głównie w kategoriach możliwości, realizacji określonych celów, czyli wartości jako naturalnych sił tkwiących w psychospołecznym oraz społeczno-kulturowym systemie danego środowiska.

Siły społeczne w ujęciu Radlińskiej

Wyróżniła ona siły jednostek jako potencjalne możliwości i wartości indywidualnych osób, szczególną rolę przypisywała jednostkom wybitnym, umiejącym zaszczepić innym określone idee oraz myśli przewodnie, które poparte zorganizowanym działaniem mogą przeobrazić się w siły aktywizujące środowisko.

Siły jawne (znane) – to te, które aktualnie podtrzymują lub mogą zmienić istniejące struktury. Oddziaływanie wychowawcze polega na celowym wprowadzaniu takich czynników, które dokonają zmian w środowisku. Wychowanie społeczne to również uruchamianie tzw. niewidzialnych czynników środowiska, tzn. sił ukrytych, utajonych, dotąd jeszcze nie dostrzeganych będących w świadomości jednostek lub grup, lub kierujących się nieuświadomionym jeszcze dążeniem.

Radlińska próbowała powiązać pojęcie „sił” z trzema ważnymi, szczególnie dla praktyki pedagogicznej zagadnieniami, tj.:

  1. Kompensacyjną funkcją wychowania – polegającą na wykrywaniu potencjalnych możliwości oraz niwelowaniu braków środowiska życia wychowanka i wspomaganiu ich rozwoju w przypadku kiedy znajdują się oni w niekorzystnej sytuacji społeczno-wychowawczej
  2. Funkcją animacyjną – spełnianą przez jednostki i grupy, szczególnie aktywne i zaangażowane w realizację pozytywnych idei
  3. Funkcją integracyjną (w kreślonej grupie)

Wsparcie społeczne i jego znaczenie w życiu człowieka(pojawiło się w latach 70.)

Wsparcie społeczne jest to przede wszystkim pomoc, dostępna dla jednostki lub grupy w sytuacjach trudnych, stresowych, głównie wtedy kiedy stoimy wobec zadań zmierzających do pokonywania życia. Wsparcie może występować w 5 (płaszczyznach , postaciach lub) formach:

  • Wsparcie emocjonalne – polega na dawaniu komunikatów typu: „jesteś przez nas kochany, lubimy cię, nie poddawaj się, nie ulegaj”
  • Wsparcie wartościujące – polega na dawaniu jednostce komunikatów typu: „jesteś dla nas kimś znaczącym, dzięki tobie mogliśmy to osiągnąć, trzymaj się tak dalej”
  • Wsparcie instrumentalne – dostarczenie konkretnej pomocy, świadczenie usług, np. pożyczenie  pieniędzy, załatwienie leczenia itp.
  • Wsparcie informacyjne – udzielanie rad, porad prawnych i medycznych, informacji, które mogą pomóc w rozwiązywaniu problemów, np. w kształceniu lub w poszukiwaniu pracy
  • Wsparcie duchowe (psychiczno-rozwojowe) – występuje wówczas, kiedy jednostki lub grupy (w tym rodzina) pomimo prób i wysiłków własnych oraz udzielanego im wsparcia w innych formach nadal pozostają w sytuacja trudnych bez wyjścia. Najczęściej jest to stan apatii, niemożności, rezygnacji, wyczekiwania, widzenia przyczyn kryzysu i niepowodzeń poza sobą. Ta forma wsparcia stanowi ważny element tzw. „spirali życzliwości”.

Różne systemy wsparcia działają jako schronienie, które pozwala na aktywizację i regenerację sił ludzkich. Systemy wsparcia społecznego mogą mieć charakter

  • Spontaniczny, np. pomoc przyjacielska w określonej sytuacji,
  • Ciągły, np. wsparcie rodzinne w wielu sytuacjach trudnych stałych lub przejściowych.

„Spirala życzliwości”

Wsparcie społeczne określa się także jako rodzaj interakcji społecznej podjętej przez jedną lub dwie strony  w sytuacji problemowej, w której dochodzi do wymiany informacji emocjonalnej lub instrumentalnej. Wymiana ta może być jednostronna lub dwustronna, może być stała lub się zmieniać, zawsze istnieje w takim układzie osoba lub grupa pomagająca i odbierająca wsparcie. Aby taka wymiana była skuteczna, konieczna jest spójność między potrzebami biorcy, a rodzajem udzielanego wsparcia. Celem takiej relacji i interakcji jest zbliżenie do rozwiązania problemu jednego lub obu uczestników (obu stron – podmiotów), relacje te zachodzą w 4 podstawowych układach ludzkiego życia:

  1. Człowiek – człowiek
  • Relacje rodzinne, rówieśnicze, sąsiedzkie, zawodowe, koleżeńskie, przyjacielskie, towarzyskie, „człowiek na drodze (życia spotkany)” i „człowiek partner” – są to relacje typu „ja i ty”
  1. Człowiek – grupa
  • Rodzina własna, stowarzyszenia społeczne i polityczne, środowisko sąsiedzkie i lokalne, kościoły, sekty, stowarzyszenia i organizacje życia kulturalnego, sportowego, grupy podkulturowe dzieci, młodzieży i dorosłych, w tym ruchy i grupy kontrkultury, grupy przestępcze, gangi, mafie, grupy wsparcia o charakterze rozwojowym, w tym wsparcia małżeńskiego i rodzinnego, rówieśniczego dzieci i młodzieży oraz osób starszych
  1. Człowiek – instytucje
  • Instytucje pomocy i porady prawnej, medycznej i socjalnej, instytucje usług i służb porządkowych, socjalnych, edukacyjnych, gospodarczych i szeroko rozumianej polityki społecznej, a także instytucje samorządowe i samopomocowe
  1. Człowiek – szersze układy
  • Obejmujące relacje w wymiarze środowiska okolicznego, rejonu zamieszkania, regionu etnicznego i kulturowego oraz organizacji i stowarzyszeń regionalnych, ogólnopolskich i międzynarodowych

Rodzaj relacji, wspieranie życzliwości jest nastawiony na samodzielność jednostki, na jej samorozwój i samowychowanie. Wtedy warunki zewnętrzne, czyli  materialne, kontekst kulturowy, społeczny i socjalny nabierają innego znaczenia. W spirali życzliwości chodzi o ukształtowanie korzystnej sieci społecznego wsparcia m.in. sprzyjającej rodzinie i jej członkom.  Układ mechanizmów przedstawia się następująco:

  1. Potrzeby jednostki
  2. Impuls
  3. Wsparcie
  4. Samorozwój – samodzielność

Od wsparcia do samodzielności

Wartościowa pomoc i wsparcie oraz wspomaganie r