Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

Behawioryzm i psychologia świadomości- img184


Prowadzący Krzysztof Krzyżewski
Informacja dla prowadzących
Podgląd

img184.pdf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):


124

gtowna. przyczyna. jest, jak si? zdaje, to, czy w dyskusji uwzglednia si? czynnik genetyczny. Jezeli uznamy, ze dla czysto morfologicznego badania umyshi jest on zbedny, to pytanie: jeden czy dwa elementy wrazeniowe, stanie si? zadaniem po- stawionym przez analiz? dla analizy, dajacym si? rozstrzygnac za pomoca. metod analitycznych; jest to temat do dyskusji mi?dzy „swoimi" i dlatego znajduje si? na zupetnie innym poziomie niz, na przyktad, pytanie o elementarny proces woli. Zauwazmy mimochodem, ze chociaz wrazenie inerwacji jest teoretycznie mozli- we

1 5

to jednak szkola eksperymentalna calkowicie z niego zrezygnowata

16

. Poza tym, za podstawowe sa. uwazane przez ogromna. wi?kszosc proste proce- sy wzruszeniowe. Zarowno Wundt, jak i Kiilpe probuja. wyjasnic zasadnicza. roz- nic? mi?dzy wrazeniem i wzruszeniem. Podobna skrupulatnosc cechuje Lehman- na i Ebbinghausa. U Ziehena wzruszenie nie wyst?puje oddzielnie od wrazenia i przedstawienia. Napisane przez niego rozdzialy nosza. tytuty: Wzruszeniowe za- barwienie wrazenia oraz Wzruszeniowe zabarwienie przedstawienia. Zabarwie- nie wzruszeniowe jest tutaj rozumiane jako cechatego samego rodzaju co nat?ze- nie i jakosc wrazenia oraz wyrazistosc i tresc (znaczenie) przedstawienia. Mimo to mowi on w pewnym miejscu o korowym substracie tego zabarwienia jako o „zupeinie nowym procesie psychofizjologicznym". Natomiast, z drugiej strony, Munsterberg zdecydowanie odmawia uczuciu cechy elementarnosci, probujac sprowadzic je do wrazeri towarzyszacych ruchom zginania i prostowania wywo- tanym odruchowo

17

. Istnieje ponadto „wewn?trzny" spor o liczb? jakosci wzru- szeniowych. Lecz ktoregos dnia analiza rozstrzygnie, czy sa. tylko dwie takie ja- kosci (Kiilpe), czy tez dwie jakosci wrazenia, a wi?cej jakosci przedstawienia (Ziehen), czy wreszcie nieskoriczona ich roznorodnosc pod szescioma naghiwka- mi „przyjemnosc i przykrosc, napi?cie i ulga, podniecenie i ukojenie" (Wundt)

1 8

.

1 5

Patrz np. AD. Waller. The sense of effort: An objective study. Brain, (1891), XIV, {189-249,

435-436). s. 179.

1

Wundt, Grundz.iige der physiologist-hen Psychologic, wyd. 4 (Leipzig, 1893), t. 1, s. 431; Kiilpe, Outlines, s. 267; Ziehen, Leitfaden, s. 57 (ang. s. 71); Munsterberg, Beitrdge, t. I, s. 23, 26; Willenshand- lung, s. 75n; Miiller (Georg Elias), Zur Grundlegung der Psychophysik, (Berlin 1878), s. 31 In (por. Miiller (G.E.) i Schumann (Fr.), (Uber die psychologischen Grundlagen der Vergleichung gehobener Gewichte). Pfliigers Archiv fur die gesammte Physiologie des Menschen und der Thiere (1889), XLV, s. 80n); Stumpf (C.). Tonpsychologie (3 tomy, Leipzig 1883-1890), t. 1, s. I66n.

1 7

Wundt, Grundriss der Psychologic s. 34, 39n (ang. s. 29, 33n); Kiilpe, Outlines, s. 20, 225n; Lehmann (Alf.), Die Htiuptgesetze des menschlichen Gefuhlslebens (przeklad zjezyka dunskiego, Leip- zig, 1892}, s. I2n, 17. 22; Ebbinghaus. Grundzuge, s. 168; Ziehen. Leitfaden, s. 35. 127, 143 (ang. s. 44, 151, 171); por. Fechner (G.Th.), Vorschule der Aesthelik (2 tomy, Leipzig, 1876), t. I, s. 8n; Munsterberg, Beitrdge, t. I, s. 23; t. 4, s. 216n. Stanowisko (S.)Exnera jest dos"c bliskie stanowiska Miinsterberga.

" Kiilpe. Outlines, s. 232; Ziehen, Leitfaden, s. 127, 149 (ang. s. 152, 178), Wundt, Grundriss, s. 91n (ang. s. 77n); Vorlesungen Uber die Menschen- und Thierseele, wyd. 3 (1897), s. 239.

125

Jest zrozumiate, ze z powodu wielkich trudnosci zwiazanych z przedmiotem badari psychologii uczuc, nie moze ona stac na takim poziomie, jak psychologia wrazeri

19

. Tym bardziej wi?c zdumiewa-jesli wziad pod uwag? scisiy zwi^zek mi?dzy „uczuciem" i „wola." -jednomyslnosd, z jaka. eksperymentatorzy odrzu- caja. teori? swoistych procesow woli. „Nie ma zadnego powodu-pisze Ebbing- haus - by poszukiwac aktow woli lub chceri jako elementarnych form zycia psy- chicznego". Takiego samego zdania sa. Wundt, Kiilpe, Ziehen i Munsterberg

2

. Nie mamy czwartego kandydata do rangi procesu elementarnego. Mimo calej drobiazgowej analizy prowadzonej przez ostatnie dwadziescia lat, nie natrafiono na slad psychicznego kryptonu czy argonu. Dlatego smiato.mozna chyba przyja.c, ze istnieja. tylko dwa dalej juz nierozktadalne procesy: wrazenia i wzruszenia, chociaz nie wolno zapominac, ze do pierwszej grupy, czyli do wrazeri, nalez^ dwa dobrze okreslone podgatunki: „wrazenie" i „przedstawienie".

Jak rozroznic te dwa odr?bne procesy? Co uzasadnia nazywanie ich najpro- stszymi elementami umyshi? Jesli pominiemy funkcj? i sprobujemy poszukac od- powiedzi na te pytania na ptaszczyznie anatomicznej, to b?dziemy mogli wskazac trzy trafne kryteria. Odwolujqc si? do samego doswiadczenia stwierdzamy, ze ani wrazenie, ani wzruszenie nie daja. si? w introspekcji sprowadzic do siebie nawza- jem: jednego nie mozna wyprowadzic z drugiego ani utozsamic z nim; oboj?tnie jak gt?boko si?ga analiza, „widac", ze s^one inne, „czuje si?" je jako inne. Moze- my tez uciec si? do pomocy fizjologii. Dzi?ki temu, ze struktura umyslu jest uza- lezniona od organizacji fizycznej, wrazenie mozna odroznic od wzruszenia, od- wohijac si? do ich fizycznych substratow. Mozna takze sprobowac utozyc jaka.s formul? opisowq, ktora by podsumowywata istotne cechy obydwu procesow. To wfasnie ma na mysli Wundt

2 1

, gdy mowi, ze jakosci wrazenia rozcia.gaJ4 si? w granicach maksimow roznicy, a jakosci wzruszeri - w granicach maksimow przeciwieristwa lub antytezy. Wszystkie te kryteria spetniaja. warunki psycho- logiczne, jakkolwiek ostatnie z nich, o czym swiadczy cytowany Wundt, wymaga wczesniejszej znajomosci tych cech, ktore konstytuuj^ wrazenie i wzruszenie. Musimy pokrotce je omowic.

I znow wyjdziemy od tego, czemu nikt nie zaprzeczy: .Jstnieja. dwa niezb?dne wyznaczniki kazdego elementu psychicznego: jakosc i nat?zenie". Tym razem jednak nie mozemy rozpoczac dyskusji od razu, poniewaz mi?dzy tymi dwiema

1 9

Godne uwagi jest moim zdaniein to, ze myslenie w psychologii eksperymentalnej powinno zmie- rzac ku dualizmowi strukturalneinu, a nie ku monizmowi Miinsterberga. Ogolnie o wsp61czesnym odro- dzeniu sie teorii dualistycznych patrz Kiilpe, Introduction to philosophy, (London and New York, 1897, tl. W.B. Pillsbury i E.B. Titchener), s. I33n, 144 oraz artykut G. Heymansa zatytutowany „Zur Parallelis- musfrage" (Zeitschriftfitr Psychologic, (1898), XVII, s. 62n) wraz z cytowana tam literature

20

Ebbinghaus, Grundzuge, t. I, s. 168; Wundt, Grundriss, s. 267; Ziehen, Leitfaden, s. I9n (ang. s. 26); Munsterberg, Beitrdge. t. I, s. 23; Die Willenshandlung, rozdziat 2 (por. s. 55). Szczeg61nie godne uwagi jest to, co ma tutaj do powiedzenia Wundt w swietle woluntaryzmu swojej Logik (2 tomy, Stuttgart 1880-1883) i Grundriss. 6w woluntaryzm jest oczywiscie tylko metodologiczny.

2 1

Wundt, Grundriss, s. 40 (ang. s. 33); Kiilpe, Outlines, s. 20. Por. Wundt, s. 42 (s. 35) i Vorlesungen, s. 224, 229 (tych fragment6w nie ma w przekladzie angielskim).

Współpraca

Wczytywanie...