Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

Amalgamaty stomatologiczne, typy amalgamatów, stopy konwencjonalne, materiały


Prowadzący Małgorzata Broda
Informacja dla prowadzących
Podgląd

03 - Amalgamaty.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

1. Amalgamaty stomatologiczne.

Amalgamaty (ortęcia) są materiałami (tworzywami) metalicznymi, należącymi do materiałów podstawowych, stosowanych w stomatologii zachowawczej. Wykorzystuje się je jako plastyczny materiał do wypełnień ubytków, jednak ze względów estetycznych (szary kolor) są stosowane wyłącznie do wypełnień ubytków klasy I i II oraz V, w zębach trzonowych i przedtrzonowych. Amalgamaty zostały odkryte około 600 lat przed naszą erą, zaś w stomatologii są stosowane od II połowy XIX wieku.

Amalgamaty są fizykochemicznym połączeniem rtęci z metalami lub ze stopami metali . Amalgamaty stomatologiczne są produkowane w postaci proszku (małych cząstek stopów metali o kształtach kulistym – sferycznym, lub nieregularnym) oraz płynu (rtęci).

1.1. Typy amalgamatów.

Produkowane obecnie stopy, służące do tworzenia amalgamatów, można podzielić na dwa typy :

  1. konwencjonalne (klasyczne, tradycyjne lub niskomiedziowe) – stosowane od XIX wieku,

zawierają mniej niż 6% Cu

  1. o zwiększonej zawartości miedzi (wysokomiedziowe) - zawierają 15-30% Cu

opracowane w latach 70-tych XX wieku.

1.1.1. Stopy konwencjonalne

W skład konwencjonalnego stopu, opracowanego w 1886 roku przez Black a, zawierającego 68.5% srebra, 25,5% cyny; 5% złota i 1% cynku, z uwagi na wysoki koszt złota, uległ zmianie. Złoto zastąpiono miedzią i w tym składzie, prawie niezmienionym, stosowane jest do chwili obecnej.

Stopy konwencjonalne mają następujący podstawowy skład:

  1. srebro 67-74%
  2. miedź 0-6%
  3. cyna 25-27%
  4. cynk 0-2%

Niektóre stopy zawierają do 2-3% rtęci - stopy takie ulegają szybszej amalgamacji.

1.1.2. Stopy o zwiększonej zawartości miedzi

Stopy te są zróżnicowane zarówno pod względem składu chemicznego jak i kształtu cząsteczek proszku (kuleczki, sferoidy - spłaszczone kuleczki oraz wióry albo zmieszane wszystkie kształty). Obecnie produkowanych jest kilka typów tych amalgamatów:

a) mieszane (blendamalgamaty, o modyfikowanym składzie, dyspersyjne); zawierają one jedną część masową sferycznego, eutektycznego stopu srebrowo-miedziowego (ok. 70% Ag + 30% Cu) na dwie części konwencjonalnego stopu opiłkowego. Ogólny ich skład jest w przybliżeniu następujący: 69% Ag, 17% Sn, 13% Cu, l % Zn;

W niektórych krajach dostępne są stopy zawierające 2 części masowe proszku o składzie 60% Ag, 25% Sn i 15% Cu na 1 część proszku konwencjonalnego. Ten drugi składnik może być zarówno sferyczny, jak i drobnoopiłkowy.

b) jednorodne; obecnie dostępnych jest kilka typów tego rodzaju stopów:

  1. sferyczne, trójskładnikowe, zawierające 60% Ag, 25% Sn, 15% Cu lub 40% Ag, 30% Sn i 30% Cu;
  2. sferoidalne trójskładnikowe - o składzie podobnym do pierwszego z wymienionych powyżej, ale których cząstki nie są idealnie sferyczne;
  3. sferoidalne czteroskładnikowe - zawierające 59% Ag, 13% Cu, 24% Sn, 4% indu lub palladu.

Zmieszanie wiórowego, konwencjonalnego stopu z cząsteczkami sferycznego eutektyku srebowo-miedziowego (AgCu), ogranicza fazę gamma 2 i równocześnie powoduje twardnienie dyspersyjne, wielojądrowe.

W stopach jednorodnych wyeliminowano lub bardzo znacznie ograniczono fazę gamma 2. Amalgamaty te nazywamy wysokomiedziowymi; należy odróżnić je od konwencjonalnych z wysoką zawartością miedzi (70% Ag i 30% Cu) stopów połączonych z rtęcią, stosowanych w postaci tabletek podgrzewanych i uwalniających toksyczną rtęć. Te ostatnie zostały wycofane z użytku.

1.2. Wytwarzanie stopów amalgamatowych

Stopy są wytwarzane poprzez stapianie ze sobą czystych metali. Następnie podlegają one homogenizacji i mechanicznemu rozdrobnieniu (skrawanie) na cząstki (opiłki) o pożądanej wielkości. Homogenizacja zapewnia wszystkim drobinom proszku podobny skład i właściwości.

Opiłki sferyczne wytwarzane są w procesie atomizacji. Roztopione metale wtryskuje się pod ciśnieniem do atmosfery gazów obojętnych, w której wytworzone kropelki stygną i przybierają owalne kształty. Cząstki sferyczne są łatwiejsze do segregowania od cząstek opiłkowych ze względu na rozmiar. Do wyrobu amalgamatu mają zastosowanie opiłki o rozmiarach 10-37 µm.

Świeżo wytworzone opiłki reagują z rtęcią bardzo gwałtownie. Można to częściowo wyjaśnić dyslokacjami powstałymi w sieci krystalicznej stopu, przez co wzrasta reaktywność metalu. Przetrzymywanie stopu w temperaturze pokojowej przez kilka miesięcy powoduje stopniowy spadek jego reaktywności, co określamy mianem starzenia się stopu. To samo zjawisko można uzyskać znacznie szybciej, utrzymując proszek przez 30 min w gotującej się wodzie. Zjawisko to wykorzystują producenci w procesie produkcji stopów. Proces sztucznego postarzania opiłków nadaje im bardziej stabilne właściwości.

Głównym czynnikiem różniącym poszczególne typy stopów amalgamatowych są rozmiary i kształt cząstek metali. Stopy opiłkowe (skrawkowe) mogą być grubo lub drobnoziarniste, preferuje się jednak te drugie. Cząstki proszku są mieszane tj. występuje różnorodność w rozmiarach opiłków, co zapewnia lepsze ich ułożenie w amalgamacie. Alternatywnym typem stopu są stopy o cząstkach sferycznych. Istnieją też materiały będące połączeniem stopów opiłkowych i sferycznych.

Skład, wielkość i kształt wytworzonych cząstek ma wpływ na właściwości powstałego z nich amalgamatu.

1.3. Reakcja wiązania i struktura amalgamatów.