Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

Wykład 1,2, Prawne podstawy bezpieczeństwa, podział bezpieczeństwa, źródła prawa, notatki


Prowadzący Marcin Marcinko
Informacja dla prowadzących
Podgląd

PrPodstBezp-Wyklad1i2.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

Marcin Marcinko

Prawne podstawy bezpieczeństwa – zagadnienia definicyjne i wprowadzające

I. Prawo międzynarodowe, europejskie i krajowe wobec problematyki bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo jest kategorią abstrakcyjną i funkcjonuje wyłącznie w teorii oraz w mowie potocznej – w praktycznej działalności tzw. podmiotów bezpieczeństwa funkcjonuje z przymiotnikiem, określającym kogo personalnie lub jakiego obszaru podmiotowo lub przedmiotowo dotyczy.

Do podmiotów bezpieczeństwa można zaliczyć:

a) podmioty prawa międzynarodowego (w tym państwa oraz organizacje międzynarodowe)

b) podmioty życia społecznego

c) narody (grupy etniczne)

d) jednostki

Bezpieczeństwo jest jednocześnie:

- „ stanem ” – chodzi o jego wymiar, skalę trwałości, zasięg terytorialny itp.;

- „ procesem ” – chodzi o nieustanne kształtowanie i umacnianie bezpieczeństwa, określające zarazem jego dynamikę, o której najlepiej świadczy stale rosnący jego zakres podmiotowy, przedmiotowy i przestrzenny.

Ryszard Zięba – podział bezpieczeństwa według następujących aspektów:

1) podmiotowego : bezpieczeństwo narodowe i bezpieczeństwo międzynarodowe;

2) przedmiotowego : bezpieczeństwo polityczne, wojskowe, gospodarcze, społeczne, kulturowe, ideologiczne, ekologiczne, informacyjne itd.;

3) przestrzennego : bezpieczeństwo personalne (dotyczące indywidualnych ludzi – osób), lokalne (państwowo-narodowe), subregionalne, regionalne (koalicyjne), ponadregionalne i globalne (uniwersalne);

4) czasu : stan bezpieczeństwa i proces bezpieczeństwa;

5) sposobu organizowania : indywidualne (unilateralne) – hegemonizm mocarstwowy, izolacjonizm, neutralność, niezaangażowanie, sojusze (system blokowy), system bezpieczeństwa kooperacyjnego, system bezpieczeństwa zbiorowego.

Zakres podmiotowy:

Bezpieczeństwo narodowe (państwowe) i międzynarodowe może być kształtowane w dwóch obszarach:

1) wewnętrznym bezpieczeństwo wewnętrzne dotyczy zapewniania stabilności wewnętrznej podmiotu bezpieczeństwa;

2) zewnętrznym – bezpieczeństwo zewnętrzne dotyczy przeciwdziałania zagrożeniom zewnętrznym.

Łącząc aspekt wewnętrzny i zewnętrzny bezpieczeństwa, otrzymuje się całościowe ujęcie bezpieczeństwa podmiotu .

Podstawa tego podziału – granice terytorialne: państwowe, kontynentalne, sojuszów, środowiskowe i innych podmiotów bezpieczeństwa.

W warunkach globalizacji i internacjonalizacji większości sfer życia społecznego, granica między bezpieczeństwem wewnętrznym i zewnętrznym jest silnie rozmyta, a wiele zagrożeń niekiedy trudno dowiązać do wyraźnie określonego źródła – niemniej, taki podział wydaje się być pożyteczny z praktycznego punktu widzenia : między innymi jest on nieodzowny dla uświadomienia tego, że dla zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego potrzebne są inne metody, formy i sposoby, niż dla zewnętrznego.

Obecnie wielu problemów narodowego bezpieczeństwa zewnętrznego nie można rozwiązać samodzielnie, w pojedynkę, dlatego też konieczne jest łączenie wysiłków podmiotów bezpieczeństwa. Świat jest na tyle zintegrowany, że niemożliwe jest sprowadzenie zapewniania bezpieczeństwa zewnętrznego do ram granic narodowych. Dlatego optymalna droga jego zapewniania jest doprowadzenie do określonej równowagi swoich interesów z interesami innych państw , określonego kompromisu w ramach bezpieczeństwa międzynarodowego.

Podział na bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne będzie uzasadniony tak długo, jak istnieć będą oddzielone granicami państwa narodowe jako główne podmioty stosunków międzynarodowych i bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo narodowe – często jest utożsamiane z bezpieczeństwem państwa , ponieważ wywodzi się z egzystencjalnych potrzeb ludzkich społeczności zorganizowanych w państwa (choć jest to pewne uproszczenie, gdyż w państwach wielonarodowych interesy niektórych narodów nie muszą być zgodne z interesami narodu tytularnego i państwa ).

Zapewnienie bezpieczeństwa narodowego jest naczelnym zadaniem polityki zagranicznej państwa , zaś celem narodowej polityki bezpieczeństwa – ochrona państwa i społeczeństwa przed zagrożeniami wewnętrznymi i zewnętrznymi.

Bezpieczeństwo narodowe to ochrona wewnętrznych wartości jednostki, każdej grupy społecznej, narodu i państwa oraz zapewnianie warunków do realizacji zadań wynikających z tych wartości. Winno ono zapewnić m.in. ochronę takich wartości , jak: przeżycie ludności, system społeczno-gospodarczy, panującą ideologię, prestiż państwa w środowisku międzynarodowym, interesy własnych obywateli za granicą, postęp gospodarczy, standard życia ludności itd.

Ewolucja pojmowania bezpieczeństwa, rosnąca współzależność podmiotów stosunków międzynarodowych w jego zapewnianiu, skutkuje odchodzeniem od modelu b e zpieczeństwa , w którym podstawową rolę odgrywał czynnik siły , na rzecz innych czynników.

Poszczególne podmioty, w tym państwa, zaczynają coraz silniej utożsamiać własne bezpieczeństwa z bezpieczeństwem innych podmiotów . Sprzyja temu proces uznawania i rozumienia coraz większego wachlarza wartości jako uniwersalnych , wspólnych dla większości podmiotów bezpieczeństwa. Tym samym, interesy związane z bezpieczeństwem narodowym coraz częściej i głębiej utożsamiane są z interesami innych państw, przez co rośnie poczucie pewności i zaufania w stosunkach międzynarodowych – państwa są coraz bardziej otwarte na współpracę , w tym w zakresie zapewniania bezpieczeństwa, a także na przyjmowanie regulacji prawnych dotyczących poszczególnych jego aspektów na poziomie regionalnym i międzynarodowym.

Aby mogło dojść do pogodzenia interesów państw oraz określenia form i sposobów ich działań, potrzebne jest prawo międzynarodowe , którego szczególna rola polega na określaniu możliwości użycia siły w stosunkach międzynarodowych . Chodzi o to, by umocnienie bezpieczeństwa jednej strony nie prowadziło do zmniejszenia poczucia bezpieczeństwa drugiej, a zatem byśmy nie mieli do czynienia ze zjawiskiem „dylematu bezpieczeństwa” (dobrze widocznym w wypadku zbrojeń). Uniknięciu takiej sytuacji ma służyć działalność państwa na rzecz bezpieczeństwa międzynarodowego — zwiększenia poczucia pewności, braku strachu, lęków, przed zewnętrznymi zagrożeniami, dla grupy, a nie tylko pojedynczych państw.

Bezpieczeństwo międzynarodowe ma szerszy zakres niż bezpieczeństwo narodowe, ponieważ kształtowane jest nie tylko przez państwa, chociaż ich rola jest pierwszoplanowa. Istotne znaczenie mają w tym zakresie inne podmioty bezpieczeństwa międzynarodowego: sojusze, organizacje i korporacje trans- i międzynarodowe.

Istnieje wiele definicji bezpieczeństwa międzynarodowego – ich cechą wspólną jest kojarzenie bezpieczeństwa z pokojem i stabilnością oraz akcentowanie konieczności podejmowania wysiłków przez społeczność międzynarodową ukierunkowanych na zapewnienie i utrzymanie bezpieczeństwa.

Zasadniczą funkcją bezpieczeństwa międzynarodowego jest zinstytucjonalizowane działanie na rzecz pokoju, stabilności oraz rozwoju państw i społeczeństw w wymiarze lokalnym, regionalnym i globalnym. Musi to być skoordynowane działanie zbiorowe , ponieważ nawet największe mocarstwa nie są w stanie samodzielnie zagwarantować pokoju i porządku w wymiarze międzynarodowym.

Bezpieczeństwo międzynarodowe można zatem zdefiniować jako ochronę systemu stosunków międzynarodowych przed zagrożeniami i destabilizacją, konfrontacją, konfliktami zbrojnymi i wojnami, zapewniającą wspólne i unilateralne bezpieczeństwo podmiotom systemu międzynarodowego, w którym funkcjonują mechanizmy przeciwdziałania i redukowania zagrożeń, akceptowane przez społeczność międzynarodową na gruncie przestrzegania zasady niestosowania siły w stosunkach międzynarodowych. Do jego ważnych pryncypiów należą zasady: równości i jednakowego bezpieczeństwa, a także zasada nieprzyczyniania szkód bezpieczeństwu innych.

Klasyfikacja przedmiotowa:

Przez bezpieczeństwo rozpatrywane przedmiotowo rozumie się ochronę żywotnych interesów jednostki, społeczeństwa i państwa (i innych podmiotów bezpieczeństwa) oraz zapewnienie możliwości skutecznego działania we wskazanej sferze działalności ludzkiej, przed zagrożeniami wewnętrznymi i zewnętrznymi.

Rodzaje bezpieczeństwa rozpatrywanego przedmiotowo – przykłady:

- bezpieczeństwo polityczne,

- bezpieczeństwo militarne,

- bezpieczeństwo informacyjne,

- bezpieczeństwo ekologiczne

- bezpieczeństwo ekonomiczne (dzielone następnie na: surowcowe, finansowe, technologiczne, rolne, żywnościowe, socjalne itp.),

- bezpieczeństwo społeczne,

- bezpieczeństwo kulturowe,

- bezpieczeństwo ideologiczne,

- i inne.

Bezpieczeństwo polityczne – dotyczy pewności przetrwania i rozwoju systemu politycznego danego państwa bądź ugrupowań państw, a zatem stabilności społecznej oraz ustrojowej i wewnętrznej państw oraz ich ugrupowań, czyli suwerenności wewnętrznej, związanej z rzeczywistą kontrolą określonego terytorium przez legalne władze podmiotu polityki.

Bezpieczeństwo polityczne dotyczy przede wszystkim poziomu państwa , ale także poziomu systemu międzynarodowego oraz jednostki (prawa człowieka). Istota bezpieczeństwa politycznego określana jest możliwością prowadzenia niezależnej polityki wewnętrznej i zagranicznej oraz sprawnego rozwiązywania problemów systemu państwa.

Bezpieczeństwo militarne (wojskowe) dotyczy, przede wszystkim, następujących elementów : granic państwowych, sił zbrojnych, powstrzymywania, szkolenia wojskowego, nauk wojskowych i przemysłu obronnego (wojennego). Ma ono zapewnić pewność przetrwania i rozwoju państwa lub grupy państw, a także ludności, wynikające z braku zagrożeń natury wojskowej, a w wypadku ich wystąpienia – gwarancje zdolności odparcia agresji przy użyciu sił zbrojnych własnych, a często także sojuszniczych.

Bezpieczeństwo militarne zależy od poziomu i stanu sił zbrojnych oraz paramilitarnych, budowania i funkcjonowania systemu bezpieczeństwa zbiorowego w regionie i udziału państw w sojuszach wojskowych.

Z tą kategorią bezpieczeństwa wiążą się pojęcia: równowaga sił, sojusze, wyścig zbrojeń, rozbrojenie, (nie)proliferacja broni masowego rażenia.

Bezpieczeństwo informacyjne to pożądany poziom ochrony niezbędnych zasobów informacyjnych, technologii ich tworzenia i wykorzystywania, a także praw podmiotów działalności informatycznej oraz zapewnienie im stabilnego funkcjonowania w każdych warunkach międzynarodowych oraz społecznych.

Bezpieczeństwo ekologiczne dotyczy zagrożeń dla trwałego rozwoju, zachowania środowiska naturalnego człowieka na poziomie koniecznym do przetrwania i rozwoju ludzkości.

Bezpieczeństwo ekologiczne nie może być utożsamiane tylko z ochroną środowiska. Podstawowy, najogólniejszy cel w tej dziedzinie to utrzymanie i zagwarantowanie warunków , poczynając od skali lokalnej, a kończąc na globalnej, zapewniających pewność zdrowego życia mieszkańców w ich środowisku .

Do warunków tych zaliczamy: przeciwdziałanie nasilaniu się występowania efektu cieplarnianego i procesów niszczenia powłoki ozonowej; zabezpieczenie społeczeństw przed skutkami ewentualnych awarii elektrowni atomowych i składowaniem odpadów radioaktywnych; minimalizowanie skutków zanieczyszczeń i skażeń przenoszonych przez wiatry oraz rzeki przepływające przez terytoria dwóch i więcej państw lub stanowiące ich granice; ograniczenie skali niszczenia obszarów leśnych i zanieczyszczenia gleb; zapewnienie bezpieczeństwa ropo- i gazociągów; zabezpieczanie się na wypadek katastrof ekologicznych itd.

Bezpieczeństwo ekonomiczne – oznacza pewność przetrwania i rozwoju systemu gospodarczego państwa oraz międzynarodowych organizacji ekonomicznych wraz z ich instrumentami, gwarantujących zachowanie tym podmiotom odpowiedniej pozycji w międzynarodowych stosunkach gospodarczych i odpowiedni standard życia ludności.

Jest ono zależne nie tylko od polityki państwa , ale też sytuacji na rynkach międzynarodowych oraz działań międzynarodowych instytucji finansowych , takich jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Bank Światowy, czy Światowa Organizacja Handlu (WTO).

Bezpieczeństwo społeczne (socjalne) to ogół środków ochrony i realizacji interesów społeczeństwa i państwa w sferze społecznej i socjalnej. Ma ono zapewnić rozwój socjalnej struktury i stosunków w społeczeństwie, systemów zapewniania życia i socjalizacji ludzi.

Ważnym elementem jest kształtowanie obrazu życia obecnego i przyszłego pokolenia zgodnie z potrzebami postępu.

Bezpieczeństwo społeczne to także bezpieczeństwo obywateli, spokój społeczny czy praworządność. Na ich definiowanie, oprócz najwyższych organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo zewnętrzne państwa, wpływ posiadają struktury państwowe zajmujące się bezpieczeństwem wewnętrznym kraju oraz odpowiedzialne za sprawy stosunków społecznych.

Bezpieczeństwo kulturowe to przede wszystkim utrwalanie i podtrzymywanie wartości składających się na tożsamość kulturową narodu , państwa , ale też regionu i subregionu . Polega ono na utrwalaniu i umacnianie składników decydujących o ciągłości tożsamości kulturowej, a więc tych, które zaliczyć można do tradycji kulturowych narodu i społeczności regionu (kontynentu) lub innego podmiotu bezpieczeństwa.

Treści wchodzące w skład bezpieczeństwa kulturowego cechuje duży subiektywizm . Wyrażają one bowiem wartości duchowe integrujące naród , lub społeczność kontynentu, a nawet organizacji międzynarodowej (Unia Europejska), a zarazem często odwołują się do symboli będących pochodną tych wartości . Jednocześnie ich horyzont czasowy jest bardzo długi, ponieważ zazwyczaj cechuje je związek z tradycją i dążenie do jej kontynuowania.

Główna rola w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa kulturowego, którego obiektem jest grupa społeczna lub jednostka, przypada państwu , ale pewien wpływ mają także uregulowania międzynarodowe , zapisane w międzynarodowych konwencjach z zakresu praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego, jak również w regulacjach Rady Europy i Unii Europejskiej.

Bezpieczeństwo ideologiczne – dotyczy pewności i wolności wyznawania oraz przetrwania, funkcjonowania i rozwoju ideologii świeckich i religijnych nie uznawanych za szkodliwe.

Wymiar przestrzenny:

Z przestrzennego punktu widzenia , bezpieczeństwo może być ujmowane jako: globalne (uniwersalne); transregionalne, regionalne, subregionalne, lokalne, miejscowe, personalne (dotyczące indywidualnych osób).

Bezpieczeństwo globalne (światowe, uniwersalne) to zdolność zapewnienia rozwoju cywilizacji światowej, przeciwdziałania i zapobiegania katastrofom naturalnym w wymiarze globalnym oraz ochrona systemu wzajemnych relacji społeczności światowej przed destabilizacją, kryzysami, konfliktami zbrojnymi i wojnami.

Bezpieczeństwo globalne polega na zapobieganiu, przeciwdziałaniu i zwalczaniu (likwidacji) zagrożeń dla żywotnych interesów planety traktowanej jako jedność i całość.

Bezpieczeństwo regionalne – to ochrona systemu stosunków wzajemnych państw regionu przed zagrożeniami destabilizacji sytuacji, kryzysami, konfliktami zbrojnymi i wojnami o charakterze regionalnym. Buduje się je w oparciu o układ regionalny, który działa zawsze w obrębie jakiegoś regionu międzynarodowego (Europa, Azja, Ameryka Łacińska, Azja Południowo-Wschodnia).

Powstanie regionalnej instytucji bezpieczeństwa często, choć nie zawsze, dokonuje się w oparciu o geograficzne granice regionu wytworzonego na płaszczyźnie współpracy funkcjonalnej.

Geograficzny zasięg instytucji bezpieczeństwa może czasem być inny, bo poczucie wspólnoty bezpieczeństwa może iść w poprzek interesów gospodarczych. Stosunkowo częściej dzieje się tak w przypadkach sojuszy wojskowych, które w powojennym systemie międzynarodowym obejmowały obszar większy niż region.

Bezpieczeństwo subregionalne – dotyczy obszaru mniejszego niż region, np.: Europy Środkowej, regionu Morza Bałtyckiego itp.

Bezpieczeństwo transregionalne (transkontynentalne) – np. bezpieczeństwo transatlantyckie – jego definicja jest tożsama z bezpieczeństwem regionalnym, a różni je tylko obszar, na którym jest tworzone.

Bezpieczeństwo lokalne to ochrona żywotnych oraz ważnych interesów lokalnej wspólnoty społecznej i lokalnych instytucji bezpieczeństwa przed zagrożeniami wewnętrznymi i zewnętrznymi, a także zapewnienie warunków dla realizacji tych interesów.

Bezpieczeństwo lokalne obejmuje tylko część terytorium państwa i społecznej wspólnoty, na danym terytorium – obszar ten może być oddzielnym terytorium w granicach państwa lub obejmować kilka podmiotów.

Bezpieczeństwo na poziomie miejscowym – obejmuje problemy bezpieczeństwa zarówno wielkich miast, dzielnic, a także powiatów i gmin, tzn. jednostek administracyjnych mających status samorządowy. Tym jednostkom administracyjnym zagrażają charakterystyczne, w dużej części tylko dla nich, zagrożenia dla żywotnych interesów jednostki i wspólnoty społecznej: bezrobocie, brak niezbędnej infrastruktury społecznej i bytowej, względna niedostępność opieki lekarskiej, innych usług, niski poziom komunikacji, oddalenie od duchowych źródeł kultury itd.

Bezpieczeństwo personalne lub bezpieczeństwo jednostki – jego istotą jest ochrona i zapewnienie warunków realizacji żywotnych i ważnych interesów jednostki społecznej przed zagrożeniami wewnętrznymi i zewnętrznymi.

Koncepcje budowania bezpieczeństwa:

W doktrynie wyróżnić można następujące koncepcje budowania bezpieczeństwa :

a) koncepcja bezpieczeństwa zbiorowego,

b) koncepcja bezpieczeństwa wspólnego,

c) koncepcja bezpieczeństwa wszechstronnego,

d) koncepcja bezpieczeństwa defensywnego,

e) koncepcja bezpieczeństwa kooperacyjnego,

f) koncepcja bezpieczeństwa indywidualnego (unilateralnego).

Koncepcja zbiorowego bezpieczeństwa – jest oparta przede wszystkim na prawnomiędzynarodowych zobowiązaniach państw do wyrzeczenia się przez członków danego systemu bezpieczeństwa – czy to Narodów Zjednoczonych, czy też jakiegoś ugrupowania regionalnego – użycia siły wobec przeciwnika oraz ich zobowiązaniu do przyjścia z pomocą każdemu z członków systemu, na którego dokonano agresji. Wymaga wiec solidarnego zobowiązania się członków społeczności międzynarodowej do zbiorowego przeciwstawiania się naruszeniom bezpieczeństwa międzynarodowego , przyjmując za podstawę bezpieczeństwo wszystkich i wspólne przedsięwzięcia, które przeciwdziałałyby wszelkim naruszeniom bezpieczeństwa.

Idea ta materializuje się wraz z rozwojem wspólnoty interesów gwarantowanych przez rozbudowane prawo międzynarodowe oraz tworzone powszechne i regionalne organizacje bezpieczeństwa i współpracy .

Działania w ramach bezpieczeństwa zbiorowego to przede wszystkim operacje pokojowe, dyplomacja prewencyjna, pokojowe rozwiązywanie sporów i interwencje humanitarne.

Koncepcja zbiorowej obrony – może przyjąć formę luźnej koalicji , ale może też, jak na przykład w NATO, być w znacznej mierze zinstytucjonalizowana . Według kryterium pełnionych funkcji , zadaniem zbiorowej obrony jest ochrona państw członkowskich przed agresją zewnętrzną za pomocą środków militarnych.

Bezpieczeństwo wspólne, defensywne, kooperacyjne i wszechstronne to tylko ż ne warianty bezpieczeństwa zbiorowego .

Bezpieczeństwo wszechstronne (wielowymiarowe) – obejmuje zapobieganie konfliktom i ich rozwiązywanie, przeciwdziałanie i ochronę przed takimi zagrożeniami jak: niedorozwój gospodarczy, spory handlowe, niekontrolowana migracja, degradacja środowiska naturalnego, przemyt narkotyków, terroryzm i nieprzestrzeganie praw człowieka oraz szereg innych.

Koncepcja ta pomija czynniki wojskowe, preferując polityczne, ekonomiczne, kulturowe, prawne, środowiskowe i humanitarne. Obejmuje stabilizacje instytucji demokratycznych, rządy prawa, poszanowanie praw człowieka, stworzenie gospodarki rynkowej oraz znaczącą współpracę w dziedzinie ekonomicznej, kulturalnej i ekologicznej.

Koncepcja bezpieczeństwa wspólnego – została sformułowana przez Niezależną Komisję do spraw Rozbrojenia i Bezpieczeństwa ONZ pracującą pod przewodnictwem Olfa Palmego w 1982 roku. W świetle uzasadnienia do raportu Komisji, „wspólne bezpieczeństwo może być osiągnięte jedynie wraz z sojuszami i ich głównymi mocarstwami, a nie zaś wbrew nim, lub bez nich”. Zaproponowano też tworzenie między dwoma blokami w Europie „strefy wolnej od broni jądrowej pola walki”. Koncepcja ta dawała wyraźny priorytet międzynarodowym środkom zapewnienia bezpieczeństwa przed narodowymi, środkom politycznym – przed wojskowymi, środkom pokojowym – przed użyciem lub groźbą użycia siły.

Koncepcja bezpieczeństwa defensywnego – zakłada tworzenie sił zbrojnych w taki sposób, aby z jednej strony zapewnić efektywną obronę własnego terytorium , a z drugiej, nie stwarzać zagrożenia dla innych państw i w ten sposób przezwyciężyć dylemat bezpieczeństwa. Osiągnąć to można przez odpowiednie zmiany w wojskowej strategii, redukowanie poziomu sił zbrojnych, a zwłaszcza przez eliminowanie zdolności mogących służyć działaniom o charakterze ofensywnym.

Bezpieczeństwo kooperacyjne – współcześnie funkcjonujące rozumienie pojęcia bezpieczeństwo kooperacyjne zostało wypracowane w NATO . Zgodnie z nim Sojusz Północnoatlantycki został uznany za integralną część struktury kooperacyjnego bezpieczeństwa europejskiego . W tym rozumieniu kooperacyjnie zapewnianie bezpieczeństwo zakłada budowanie systemu współzależnych, współpracujących ze sobą i wzajemnie uzupełniających się podmiotów stosunków międzynarodowych i bezpieczeństwa oraz kompleksowe ujmowanie bezpieczeństwa, jako reakcje na istniejące i przewidywane zagrożenia.

System ten wymaga ustanowienia i sprawnego funkcjonowania podziału pracy między podmiotami kreującymi bezpieczeństwo.

Definicje prawne:

Pojęcie „ bezpieczeństwo ”, podobnie jak „ porządek publiczny ”, określone są w literaturze prawniczej jako niejasne i wieloznaczne sformułowania prawne – są to pojęcia nieokreślone, trudne do zdefiniowania.

W świetle aktualnych rozwiązań normatywnych wyodrębnić można trzy rodzaje tych określeń:

1) bezpieczeństwo państwa – to przede wszystkim ochrona ustroju konstytucyjnego przed zagrożeniem zewnętrznym i wewnętrznym ; chodzi tu przede wszystkim o zwalczanie działalności szpiegowskiej, dywersyjnej, prowadzonej przez służby wywiadowcze i kontrwywiadowcze państw obcych oraz inne ośrodki zagraniczne;

2) bezpieczeństwo publiczne – to taki stan, w którym ogółowi obywateli , indywidualnie nieoznaczonemu, żyjącemu w państwie i społeczeństwie, nie grozi żadne niebezpieczeństwo i to niezależnie od tego, jakie były jego źródła; ochrona tego bezpieczeństwa należy do państwa ; państwo zakreśla również granice tego bezpieczeństwa i określa to, co może zakłócać bądź utrudniać normalne funkcjonowanie państwa ; chodzi tu przede wszystkim o bezpieczeństwo komunikacji w ruchu drogowym czy wodnym oraz bezpieczeństwo w czasie katastrof, klęsk żywiołowych, epidemii, ale także różnego rodzaju rozboje, napady, a więc ochronę życia, zdrowia i mienia obywateli przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra;

3) porządek publiczny – odnosi się do działań organów administracji oraz niektórych organizacji społecznych , które to działanie wiąże się bezpośrednio z utrzymaniem porządku zapewniającego normalny rozwój życia w państwie; w zakres tego pojęcia wchodzi zatem zapewnienie właściwego stanu sanitarnego urządzeń użyteczności publicznej, utrzymanie porządku na drogach, przestrzeganie przepisów meldunkowych, stosowanie się do nakazów i zakazów organów spraw wewnętrznych, przestrzeganie przepisów o stowarzyszeniach, zgromadzeniach, przepisów budowlanych, leśnych czy łowieckich.

O ile rozpatrując pojęcia bezpieczeństwa państwa, bezpieczeństwa publicznego czy porządku publicznego należy mieć na względzie różnicę między nimi , to sprawy ich ochrony można rozpatrywać łącznie , głównie z uwagi na podmioty tej ochrony oraz ich kompetencje .

W przypadku systemu prawa polskiego, podmioty ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego można podzielić na pięć podstawowych grup z uwagi na ich usytuowanie w strukturze organów administracji publicznej:

1) organy administracji rządowej typu „ formacje umundurowane ”, np. Policja, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna;

2) organy samorządu terytorialnego , np. Straż Miejska, Straż Gminna;

3) policja administracyjna , np. Inspekcja Handlowa, Inspekcja Sanitarna;

4) organizacje społeczne , np. OSP, WOPR, GOPR

5) podmioty prywatne , np. firmy ochrony osób i mienia oraz firmy detektywistyczne.

Podsumowując, przez pojęcie bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa porządku publicznego należy rozumieć całokształt urządzeń organizacyjnych, prawnych i technicznych pozostających w dyspozycji państwa, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa państwa, jego trwałości i ochronie zasad konstytucyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem zasady poszanowania prawa, w tym praw obywatelskich, zasad współżycia społecznego, ale także ochronę stosunków regulowanych normami moralnymi i zwyczajowymi.

II. Źródła prawa dotyczące bezpieczeństwa:

Prawo międzynarodowe publiczne – zespół norm regulujących wzajemne stosunki między państwami oraz organizacjami międzynarodowymi i innymi uczestnikami stosunków międzynarodowych mającymi zdolność do działania w stosunkach międzynarodowych.

Podmioty prawa międzynarodowego publicznego – podmioty posiadające zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w prawie międzynarodowym.

Społeczność międzynarodowa:

a) najwęższe znaczenie – ogół państw suwerennych;

b) wąskie znaczenie – państwa oraz organizacje międzynarodowe;

c) najszersze znaczenie – ogół uczestników stosunków międzynarodowych (państwa i organizacje międzynarodowe oraz międzynarodowe organizacje pozarządowe, międzynarodowe korporacje handlowe, kościoły i związki wyznaniowe itp.).

Źródła prawa międzynarodowego publicznego:

a) umowy międzynarodowe;

b) zwyczaj międzynarodowy;

c) ogólne zasady prawa.

Umowa międzynarodowa – zgodne oświadczenie co najmniej dwóch (lub więcej) podmiotów prawa międzynarodowego, z którego wynikają skutki prawne w sferze praw i obowiązków stron tej umowy.

Różne nazewnictwo umów międzynarodowych – m.in. traktat, konwencja, układ, pakt, porozumienie, protokół, akt końcowy konferencji, statut organizacji międzynarodowej.

Przykłady umów międzynarodowych odnoszących się do problematyki bezpieczeństwa:

1) Karta Narodów Zjednoczonych z 1945 r.

2) Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 r.

3) Traktat Północnoatlantycki (Traktat Waszyngtoński) z 1949 r.

4) cztery konwencje genewskie o ochronie ofiar wojny z 1949 r.

5) Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r.

6) Konwencja w sprawie bezprawnych czynów skierowanych przeciwko bezpieczeństwu lotnictwa cywilnego (Konwencja Montrealska) z 1971 r.

7) Konwencja w sprawie przeciwdziałania bezprawnym czynom przeciwko bezpieczeństwu żeglugi morskiej z 1988 r.

8) Konwencja EKG ONZ w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych z 1992 r.

9) Konwencja ONZ o zwalczaniu finansowania terroryzmu z 1999 r.

10) Konwencja ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej z 2000 r.

Zwyczaj międzynarodowy (międzynarodowe prawo zwyczajowe) – wynik zgodnego postępowania (praktyki) państw, które tworzy prawo, przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że postępowaniu temu służy przekonanie o jego prawotwórczym charakterze.

Dwa zasadnicze elementy prawa zwyczajowego:

1) praktyka ( usus ) – chodzi o działalność państw oraz ich organów, a także działalność organizacji międzynarodowych; praktyka nie może być jednostronna i dotyczyć tylko jednego państwa, powinna znaleźć zastosowanie w pewnej liczbie przypadków i co do zasady powinna być długotrwała;

2) przekonanie o zgodności praktyki z prawem ( opinio iuris ) – przekonanie, że dana reguła jest normą prawa międzynarodowego, przy czym istotne znaczenie ma tu przekonanie organów działających w imieniu państwa (nie wystarcza powołanie się na doktrynę prawa międzynarodowego).

Elementy uzupełniające zwyczaju międzynarodowego:

1) element geograficzny:

- zwyczaj powszechny – obowiązuje całą społeczność międzynarodową;

- zwyczaj regionalny – wiąże tylko pewne grupy państw (zwłaszcza określonego regionu);

- zwyczaj dwustronny – istnieje tylko między dwoma państwami;

2) element czasowy – zwyczaj powinien być kontynuowany i nieprzerwany.

Ogólne zasady prawa – zasady uznane przez narody cywilizowane, identyfikowane z zasadami wspólnymi dla wszystkich systemów prawnych; są to też zasady charakterystyczne dla prawa międzynarodowego:

a) zasady prawa międzynarodowego – np. zasada dobrej wiary, zasada pokojowego współistnienia, zasada rozwiązywania sporów środkami pokojowymi, zasada samostanowienia narodów, zasada suwerenności (generalnie stanowią one część międzynarodowego prawa umownego bądź zwyczajowego);

b) wspólne zasady wynikające z wewnętrznych porządków prawnych – głównie zasady o charakterze proceduralnym, np. zasada lex retro non agit (prawo nie działa wstecz), zasada lex specialis derogat legi generali , zakaz wszczynania postępowania w sprawach, w których już zapadł prawomocny wyrok ( ne bis in idem ), zasada wyłączenia od wyrokowania we własnej sprawie, zakaz nadużywania praw;

c) zasady wnioskowań prawniczych .

Kwestia uchwał organizacji międzynarodowych – niektóre z uchwał organizacji międzynarodowych mogą stanowić źródło prawa międzynarodowego , ale muszą spełnić łącznie trzy następujące warunki:

1) muszą być uchwałami organizacji międzyrządowych (nie zaś pozarządowych);

2) muszą być uchwałami wiążącymi (a nie np. apelami czy rezolucjami, których walor leży głownie w sferze moralnej i politycznej);

3) muszą być uchwałami o charakterze normatywnym (muszą tworzyć normy prawne, a nie tylko je stosować – np. uchwała międzyrządowej organizacji międzynarodowej o przyjęciu nowego członka w poczet organizacji, mimo jej charakteru wiążącego, nie tworzy prawa, jest tylko stosowaniem statutu takiej organizacji).

„Miękkie” prawo międzynarodowe ( soft law ) – uchwały organizacji międzynarodowych, które nie są wiążące (np. apele, zalecenia, rezolucje) oraz częściowo również dorobek organizacji pozarządowych; „miękkie” prawo wypełnia w pewnym stopniu lukę między próżnią prawną a pełną akceptacją określonych zobowiązań prawnych; „miękkie” prawo może się przyczyniać do tworzenia, zmiany lub precyzowania prawa międzynarodowego, może też mieć faktyczną moc obowiązującą z racji dobrowolnego przestrzegania przez państwa (tak jest np. z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka).

Prawo Unii Europejskiej:

Acquis communautaire – dorobek prawny Unii Europejskiej:

- całe dotychczasowe prawo UE, wraz z ukształtowanymi sposobami jego interpretacji i stosowania;

- polityki wspólnotowe;

- orzecznictwo sądowe;

- zwyczaje;

- zasady tkwiące u podstaw funkcjonowania UE.

Prawo UE stanowi obecnie odrębną dziedzinę prawa i dzieli się na:

- pierwotne prawo UE – nazywane również prawem statutowym lub „konstytucją” Unii;

- pochodne prawo UE – nazywane również prawem uchwalonym lub prawem wtórnym względnie instytucjonalnym.

Do pierwotnego prawa UE zalicza się prawo traktatowe (traktaty ustanawiające lub zmieniające porządek prawny UE) oraz zasady prawa i prawo międzynarodowe.

Do pochodnego prawa UE zalicza się – w świetle Traktatu z Lizbony – akty prawodawcze, czyli rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, rekomendacje i opinie oraz akty wykonawcze, czyli rozporządzenia wykonawcze (delegowane) i dyrektywy wykonawcze (delegowane).

W ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB), instrumentami jej realizacji są w świetle Traktatu z Lizbony (art. 12 TUE):

a) ogólne wytyczne;

b) decyzje określające:

- działania, które powinny być prowadzone przez UE;

- stanowiska, które powinny być podjęte przez UE;

- zasady wykonania decyzji, o których mowa powyżej;

c) umacnianie systematycznej współpracy między państwami członkowskimi w prowadzeniu ich polityki.

Prawdopodobnie nadal stosowane będą:

a) umowy międzynarodowe;

b) rozporządzenia;

c) oświadczenia i deklaracje.

W ramach Współpracy Policyjnej i Sądowej w Sprawach Karnych /Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości, instrumentami jej realizacji są w świetle Traktatu z Lizbony (art. 249 TFUE):

a) rozporządzenia;

b) dyrektywy;

c) decyzje.

Dziedzina ta regulowana jest zatem aktami przyjmowanymi ogólnie w całej UE (zrezygnowano z wymieniania odrębnego katalogu instrumentów przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości).

Przykłady aktów prawnych UE odnoszących się do problematyki bezpieczeństwa:

1) Rozporządzenie WE 2580/2001 z 27 grudnia 2001 roku w sprawie określonych środków skierowanych przeciwko osobom fizycznym i prawnym w celu zwalczania terroryzmu;

2) Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z 13 czerwca 2002 roku w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedur dostarczania między państwami członkowskimi;

3) Decyzja ramowa Rady 2002/996/WSiSW z 28 listopada 2002 roku w sprawie mechanizmu oceny systemów prawnych i ich wdrażania na poziomie krajowym w zakresie walki z terroryzmem;

4) Decyzja ramowa Rady 2003/577/WSiSW z 22 lipca 2003 roku w sprawie wykonywania w Unii Europejskiej nakazów zamrażania własności lub dochodów;

5) Rozporządzenie Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 roku dotyczące środków ograniczających wobec Iranu.

Prawo polskie:

W Polsce przepisy Konstytucji z 1997 r. określają główne typy aktów normatywnych, ich zakres przedmiotowy, stosunki wzajemne między nimi oraz niektóre, uznane przez ustawodawcę za szczególnie istotne, zasady trybu ich wydawania.

Konstytucja RP dokonuje podziałów aktów prawnych na następujące grupy:

1) akty prawa międzynarodowego i wewnętrznego;

2) akty prawa miejscowego i akty prawa obowiązującego na całym terytorium państwa;

3) akty ustawowe i podstawowe;

4) akty prawa powszechnie obowiązującego i akty wewnętrznie obowiązujące.

Artykuł 87 Konstytucji RP Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są:

1) Konstytucja,

2) ustawy,

3) ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz

4) rozporządzenia.

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego .

Źródło powszechnie obowiązującego prawa to takie źródło prawa, które w założeniu może służyć tworzeniu norm prawnych wiążących wszystkich adresatów prawa – podmioty (organy, instytucje, funkcjonariuszy władzy publicznej, obywateli i osoby prawne oraz wszystkich, znajdujących się pod władzą RP). Z tym łączy się ich cecha regulowania obowiązków i praw obywateli (jednostek) i osób prawnych oraz ustroju i zakresu działania organów władzy publicznej.

Przykładowo, do takich aktów normatywnych o charakterze ustawowym , regulujących sprawy bezpieczeństwa i porządku publicznego, należą:

1. Ustawa z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu

2. Ustawa z 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu

3. Ustawa z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej

4. Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

5. Ustawa z 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym zasadom RP

6. Ustawa z 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym

7. Ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym

8. Ustawa z 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym

9. Ustawa z 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego

10. Ustawa z 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych

11. Ustawa z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym

12. Ustawa z 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych

13. Ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej

14. Ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej

15. Ustawa z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

16. Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji

17. Ustawa z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia

18. Ustawa z 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej

19. Ustawa z 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym

20. Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Strażach Gminnych

Prezydenckie rozporządzenie z mocą ustawy art. 234 Konstytucji RP – wydawane przez Prezydenta na wniosek Rady Ministrów , jeśli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie; ma ono charakter źródła powszechnie obowiązującego prawa , przy czym podlega ono zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu.

Akty wewnętrznie obowiązujące art. 93 Konstytucji RP – wymienione są tam tylko uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów , a system źródeł prawa wewnętrznie obowiązującego jest otwarty – pod warunkiem, że akty te posiadają następujące cechy :

a) obowiązują tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu te akty;

b) nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli oraz nie mogą zmieniać sytuacji prawnej podmiotów spoza struktury organizacyjnej podległej organowi prawodawczemu;

c) podlegają kontroli co do ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.

Strategia bezpieczeństwa narodowego – dokument o charakterze politycznym , który określa interesy narodowe i formułuje cele strategiczne – nie jest to jednak akt prawny, aczkolwiek dokument taki musi pozostawać w zgodzie z aktem rangi najwyższej, jakim jest Konstytucja RP. Dokument ten stanowi podstawę do opracowania wykonawczych dyrektyw strategicznych, a w szczególności Polityczno-Strategicznej Dyrektywy Obronnej RP, strategii poszczególnych dziedzin bezpieczeństwa narodowego, strategicznych planów reagowania obronnego i zarządzania kryzysowego oraz wieloletnich programów transformacji systemu bezpieczeństwa państwa, w tym programów pozamilitarnych przygotowań obronnych i programów rozwoju sił zbrojnych.

Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej skorelowana jest ponadto ze strategiami sojuszniczymi – chodzi o Koncepcję Strategiczną NATO i Europejską Strategię Bezpieczeństwa.

Doktryna wojenna – oficjalnie przyjęty przez państwo system naukowo uzasadnionych poglądów na charakter współczesnych wojen i wykorzystanie w nich sił zbrojnych oraz na wynikające z tych poglądów wymagania w zakresie przygotowania kraju i sił zbrojnych do wojny. Doktryna wojenna uwzględnia aspekty polityczne i wojskowo-techniczne.

Obecnie, w związku z powszechnym zakazem używania siły, państwa formułują doktryny obronne , które przyjmują formę dokumentu państwowego o charakterze polityczno-militarnym i określają podstawowe elementy narodowej strategii obronności.

III. Związki między prawem krajowym a prawem międzynarodowym i europejskim w obszarze bezpieczeństwa

Polityka państwa na rzecz bezpieczeństwa powinna mieć charakter prewencyjny , nie dopuszczać do negatywnych zjawisk, zapobiegać i eliminować zagrożenia mogące destrukcyjnie wpływać na chronione przez to państwo wartości. Biorąc pod uwagę wymiar procesualny bezpieczeństwa, można przyjąć, że każde państwo musi nakreślić własną strategię bezpieczeństwa , czyli długofalową koncepcję działań zmierzającą do osiągnięcia celów określonych przez decydentów i odpowiadających racji stanu państwa. Generalnie mamy dwie podstawowe strategie w rym zakresie:

1) opartą na działaniach jednostronnych (unilateralna),

2) opartą na działaniach wielostronnych, czyli współpracy z innymi państwami (multilateralna).

W praktyce w rzeczywistości międzynarodowej XXI w. państwa sięgają po strategię multilateralną . Okazało się, że oparcie polityki bezpieczeństwa na środkach militarnych nie jest wystarczające, a co więcej – skuteczne. Dlatego zdaniem wielu badaczy następuje spadek znaczenia środków militarnych, a zwiększa się waga środków cywilnych .

W XXI wieku w dążeniu do trwałego pokoju i bezpieczeństwa należy nieustannie godzić zróżnicowane potrzeby, interesy i cele wzrastającej gwałtownie liczby uczestników stosunków międzynarodowych. Prowadzi to z jednej strony do wzrostu wyzwań, zagrożeń, napięć i konfliktów we współczesnym świecie, a z drugiej – do podejmowania zbiorowych wysiłków, które przyjmują postać zinstytucjonalizowanego współdziałania organizacji, sojuszy i innych struktur międzynarodowych , tworzonych w celu rozwiązania oraz przezwyciężenia tych zagrożeń.

Kultura strategiczna – jest źródłem i niejako podstawą strategii i polityki państwa w zakresie bezpieczeństwa – w oparciu zarówno o historię narodu, doświadczenia, pamięć, ideologię, jak i uwarunkowania zewnętrzne (np. sojusze), określa ona sposób postrzegania problematyki bezpieczeństwa, dla przykładu percepcję zagrożeń, preferowane środki polityki bezpieczeństwa, potencjalne kierunki poszukiwania sojuszników czy też sposoby eliminacji zagrożeń.

W oparciu o kulturę strategiczną kształtuje się polityka bezpieczeństwa państwa – jest to celowa i zorganizowana działalność kompetentnych organów państwa, której celem jest stałe zapewnienie bezpieczeństwa narodowego, a także współudział państwa w tworzeniu bezpieczeństwa międzynarodowego. Jej wyrazem są strategie i doktryny bezpieczeństwa , a nadto przejawia się np. poprzez koordynację działań różnych organów państwowych w zakresie bezpieczeństwa, zarówno w wymiarze wewnętrznym, jak i zewnętrznym.

Koncepcja bezpieczeństwa określonego państwa może być jednak sprzeczna z przyjmowanymi założeniami przez inne kraje lub nawet powodować zagrożenie większej liczby uczestników stosunków międzynarodowych, obejmując zasięgiem nawet cały system międzynarodowy. Stąd konieczność uzgadniania i godzenia interesów i oczekiwań państw posiadających przecież różną pozycję na arenie międzynarodowej. W konsekwencji duże znaczenie przypisuje się działaniom wielostronnym (opartym na regulacjach prawnomiędzynarodowych) i ich roli we współczesnych stosunkach międzynarodowych.

Państwo dysponuje wieloma środkami polityki bezpieczeństwa i są one coraz bardziej zróżnicowane, zmienia się także ich znaczenie. Generalnie w zależności od zagrożeń państwa mogą one sięgać po działania w ramach:

a) funkcji wewnętrznej (np. wzmacnianie potencjału militarnego, rozwój gospodarki, techniki, stabilności politycznej itp.),

b) funkcji zewnętrznej (np. inicjatywy na rzecz reform organizacji międzynarodowych, rozbrojenia międzynarodowego, tworzenia nowych instytucji bezpieczeństwa, rozwoju prawa międzynarodowego itp.).

Podział środków polityki bezpieczeństwa państwa może natomiast wyglądać następująco:

1) polityczne,

2) wojskowe,

3) ekonomiczne i finansowe,

4) naukowo-techniczne,

5) kulturowe,

6) ideologiczne,

7) ekologiczne.

Nie jest to zbiór zamknięty , bowiem pojawianie się nowych zagrożeń oraz zmieniające się uwarunkowania międzynarodowe sprawiają, że państwa są zmuszone do szukania i korzystania z nowych środków czy też szerokiego łączenia i wspólnego wykorzystywania dotychczasowych, np. w zmaganiach ze zjawiskiem upadku państw.

W ramach sposobów wykorzystywania środków polityka bezpieczeństwa może mieć charakter defensywny , gdy ogranicza się tylko do obrony przed zagrożeniami i ofensywny , kiedy prowadzi działania na rzecz ich eliminacji.

Polityka bezpieczeństwa państwa znajduje swoje odzwierciedlenie w prowadzonej polityce zagranicznej – wynika to z konieczności realizowania funkcji zewnętrznej i wykorzystywania w tym celu dostępnych środków. Ponadto jest to związanie z charakterem zagrożeń i pochodzeniem wielu z nich z otoczenia zewnętrznego państwa i są one uznawane za najgroźniejsze, np. agresja zbrojna. Stąd w ramach celów polityki zagranicznej prymat przyznaje się zapewnieniu bezpieczeństwa państwa , czemu ma służyć zorganizowanie działalności na zewnątrz przy uwzględnieniu szeregu uwarunkowań wewnętrznych i międzynarodowych.

Kwestia uchwał organów organizacji międzynarodowych – przykład Rady Bezpieczeństwa ONZ:

Rada Bezpieczeństwa ONZ, będąca jednym z głównych organów tej organizacji, ponosi – zgodnie z art. 24 Karty Narodów Zjednoczonych – główną odpowiedzialność za utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa , działając w tym zakresie we wspólnym imieniu państw. Członkowie ONZ zgodzili się przyjmować i wykonywać decyzje RB ONZ zgodnie z Kartą NZ (art. 25), co oznacza przyznanie Radzie kompetencji do podejmowania decyzji wiążących państwa członkowskie , o ile dotyczą one utrzymania bądź przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.

Bez względu na to, jakie środki zostaną przez RB ONZ wybrane, państwa członkowskie mają obowiązek je zrealizować, o ile decyzje dotyczące tych środków zapadły na podstawie rozdziału VII Karty NZ („Akcja w razie zagrożenia pokoju, naruszenia pokoju i aktów agresji”), co oznacza, iż są prawnie wiążące dla członków ONZ.

Państwa członkowskie są więc zobowiązane do implementacji postanowień uchwał Rady , które zapadły na podstawie rozdziału VII Karty NZ, czyli do wprowadzenia do prawa krajowego (np. w drodze ustawowej) rozwiązań pozwalających na skuteczną realizację np. mechanizmu sankcyjnego. Obowiązek ten ciąży jednak tylko na państwach-członkach ONZ – uchwały RB ONZ nie są kierowane ani do osób fizycznych, ani do osób prawnych, choć same sankcje mogą takich osób dotyczyć (np. zamrożenie aktywów, zakaz podróży zagranicznych).

Prawo Unii Europejskiej:

Zasada autonomii prawa wspólnotowego:

Orzeczenie Costa – ze względu na to, że państwa członkowskie przeniosły część praw zwierzchnich na Wspólnotę, prawo wspólnotowe tworzy autonomiczne – niezależne od krajowych systemów prawnych – źródło prawa, z którego wypływa wiążące dla państw członkowskich i ich obywateli prawo wspólnotowe.

Przynależność państw członkowskich do WE sprawia, że są one pozbawione możliwości przyznania środkom krajowym pierwszeństwa w stosunku do systemu prawnego przyjętego przez państwa na zasadzie wzajemności, czyli w stosunku do prawa wspólnotowego; oznacza to, że żadne przepisy prawa krajowego nie mogą przeważać nad prawem wywodzącym się z TWE , będącym niezależnym źródłem prawa .

Bezpośrednie obowiązywanie a bezpośredni skutek:

a) bezpośrednie stosowanie (obowiązywanie) prawa wspólnotowego – normy prawa wspólnotowego obowiązują w państwach członkowskich i mają być stosowane w państwach członkowskich bez potrzeby ich inkorporowania bądź transponowania do prawa krajowego ;

b) bezpośrednia skuteczność (bezpośredni skutek) prawa wspólnotowego – normy prawa wspólnotowego są bezpośrednim źródłem praw lub obowiązków osób fizycznych lub osób prawnych wewnątrz państw członkowskich.

Obowiązek przestrzegania prawa międzynarodowego przez Polskę:

Artykuł 9 Konstytucji RP: „Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego”.

Artykuł 90 ustęp 1 Konstytucji RP: „Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach”.

Artykuł 91 Konstytucji RP:

„1. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.

2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.

3. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami”.

Materiały wykorzystane w opracowaniu:

- Banaszak Bogusław, Prawo konstytucyjne (wyd. 5), Warszawa 2010.

- Lasoń Marcin, Bezpieczeństwo w stosunkach międzynarodowych [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe w XXI wieku. Wybrane problemy (red. Erhard Cziomer), Kraków 2010.

- Malak Kazimierz, Typologia bezpieczeństwa. Nowe wyzwania [w:] Kształtowanie bezpieczeństwa europejskiego. Wybrane problemy instytucjonalno-prawne (red. Cezary Tomasz Szyjko), Instytut Stosunków Międzynarodowych, Warszawa 2008.

Współpraca

Wczytywanie...