Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

B.K. Gołąb - Anatomia


Uniwersytet Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy
UMK
Prowadzący Marcin Wiśniewski
Informacja dla prowadzących
Podgląd

Podstawy anatomii człowieka podręcznik dla studentów Bogusław K. Gołąb.pdf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):




Pcdsławy w

czŁoWl

PODRĘCZNK DIA sTUDENTÓW

WARSZAWA WYDAWNICTWO LEKARSKIE PZWL



© Copyright by Boguslaw K. Gołąb, 2000 © Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, .Warszawa 2000

Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci Culości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy Są Zabronione. 4

Przedmøwa

Podręcznik „Podstawy anatomii człowieka'7 jest przeznaczony dla studentów tych kierunków studiów, które można by nazwać kierunkami paramedyeznymi, a Więc takimi, które maja dużo Wspólnego z medycyna, ale na których znajomość anatomii nie musi być az tak dokładna. Dlatego też podręcznik ten zawiera wiadomości anatomiczne na średnim poziomie, nawiązaniem do embriologii, histologii, fizjologii i aspektów klinicznych, bo bez tego nie ma współczesnej anatomii. Może jednak służyć także do opanowaniu podstaw anatomii na wydziale lekarskim' i oddziale stomatologicznym.

W podręczniku użyto mian według obowiązującego qu'yskiego Mianownictwa Anatomicznego (NAP), Polskiego Mianownictwa I-Iistologicznego oraz Mianownictwa Embriologicznego. Tam, gdzie było to konieczne, wprowadzono powszechnie używane, a nie uwzględnione w NAP miana, które oznaczono gwiazdką, oraz niektóre eponimy ze względu na ich popularność. Jednostki miar oznaczono według Międzynarodowego Układu Jednostek Miau' (SI).

Mam nadzieję, że podręcznik zyska uznanie Czytelników. Będę również wdzięczny za uwagi, którymi zechcą się ze mną podzielić. Pozwoli to na wprowadzenia w następnych zmian dotyczących zarówno ukladu treści, jak i ilustracji.



Spis treści

1. Wprowadzenie do anatomiiinauk pokrewnych. . . . . . . . . . 13

2. Elementy emhriologii ogólnej. . _ . . . . . . › . . . . . . 4 16

3. Elementy cytologii i histologii ogólńej . . . . . . . . . . . . 26

4. Organizm jako całość. . . . . . _ . . › . . . . . . . . . . 42



Ä153

6.!Vliçśnie........_...........›.....83

11.Wątrobaitrzustka...._................170

12. Układ moczowo-płciowy. . Å . . . . . . . . . . . . . . . . 175



15. Receptory i narządy zmysłów. . . . . . . . . . . . . 205

16. PowlokawspólmL . . . . . . . . . . . . . . . 4 . .. 277

13.Gruczolydokrewne...........,.....›,.. 203

Skorowidz.›..v..................Å..283

14.Ukła‹lnerwowy.›.............,......209



Wprowadzenie do anatomii i nauk pokrewnych

Anatomia jest nauką o makroskopowej, prawidłowej budowie ciała. Nazwa ta pochodzi od greckiego słowa analen'meín - rozcinać, rozczłonkowywać, gdyż taka była najstarsza metoda badania.

Mikroskopową, prawidłową budowa ciała zajnmje się histologia (histos tkanka, logøs - nauka). Dzieli się ona na cytologię (kylos, cel/ulu - komórka) _ naukę o komórkach, histologię ogólną - naukę o tkankach oraz na histologię szczegółową (anutolnię iiiikx'oşkolaowzi) - naukę o budowie narządów. Obecnie histologiu przestała być nauką opisująch wyłącznie budowę komórek, tkanek i narządów, z dyscypliny tej powstały i rozwinęłysię dwa nowe kierunki:

1) histofizjologia _ zajmująca się badaniem związku pomiędzy budową tkanki a jej czynnością, _ a

2) histochemia zajmująca się zawartością i rozmieszczeniem związków chcmicznych w Strukturach narządów i ich udziałem w procesach Życiowych.

Oba te kierunki stanowią pomost pomiędzy histologią a fizjologią i biochemią. W samodzielny dział wyodrębniła się również mikroskopia elektronowa.

Rozwojem organizmu annmje się nauka zwana ontogenezą (on, (mms - byt, genesís - pochodzenie), ktora dzieli się na embriologię (endogenezę; embryon zarodek), zajmującą się rozwojem w okresie zarodkowym i plodowym, oraz na postembriologię (egzogenezę), obejmującą okres po urodzeniu. Embriologię można podzielić na działy:

1) embrlologlę opisową - zajmującą slę zmlzmanu 11101'folog1cznymx n ustępującymi w przebiegu rozwoju zarodka i płodu,

2) mechanikç rozwoju- zajmującą Się przyczynami zmian rozwojowych w duch i W układach,

3) cmbriologiç üzjolugiczną _ zajmującą się poznawaniem czynności zarodku i płodu.

Embriologia opisowa dzieli się na embriologiç ogólną, zajmującą się gmnelami, zygotą, listkami zzu'odkowymi i tworzeniem Się narządów pierwotnych, oraz na cmbriologiç Szczególową, zujnuljącą się histogenezą, czyli różnieowaniem się poszczególnych tkanek, i organogenezą, czyli rozwojem peszczególnych narządów.



anatomię czxowiuim - W zależności od sposobu przedstawiania budowy organizmu 'antropotomia dzieli się nu:

1) anatomiç opisową, czyli systemową (systemu - układ), przedstawiającą budowę ciału ludzkiego według układów, 7. których sklada się organizm, nnatomię topogrnficzną (to/;os okoiicn, grafa opisuję), bzidającą wzajemne

' (10 części i Qkoiic ciaią orazjej

UWM! , unatomię topogrnficzną (to/20s okolica, gru/u W “Www , a _ V stosunki między nui'ządumi w odniesieniu do części i okolic ciuizu odmiune` _ anatomii; stratogmficzną (szramm warstwa), opisują.ch budowę części ciału w warstwach, z jakich są zbudowane, anatomiç plastyczną (plasso kształtuje), zajmującą się ksztaiiem ciała i proporcjumi pomiędzy różnymi jego częściami oraz tymi układami, które Å 'Wii maści względem siebie, a więc głównie LJA-in i proporcjumi pomiędzy różnymi jego ,J zmieniają kształt i ułożenie tych części względem siebie, a więc głównie układem kostnym i mięśniowym (anatomia malarzy i rzeźbiarzy, przydatnav równiez w kosmetyce), i anntomię czynnościową, która opisuje budowę ciału z czynnościowego punktu widzenia.

widzenia. Ponadto można wyróżnić anatomię czlowieka żywego, zwaną również anatomią rzutów czy też anatomią powierzchni (surface anmomy), anatomię rentgenowską, anatomię uitrasonograficzną, anatomię chirurgiczną, zwaną też anatomią

stosowaną lub anatomią ldiniczną. - 'mimuie Się nauka 'o

_ ,_„sowaną lub anatomia kliniczna.

Pifawidlową czynnością żywego ustroju zajmuje się nauka zwana fizjologia (plzysis f natura, przyroda). Stanowi ona zbiór praw ozynnościowycli, jakim podlega żywy organizm oraz poszczególne jego uklady, narządy, tkanki,

. "Nu/e. należące zarówno do Świata roślin, jak W., 7 podlega zywy organizm oraz poszczegonic 7 komórki. Wszystkie organizmy zywe, należące zarówno do Świala roślin, jak i zwierząt, wykazują sobie wlaściwa czynność. Ze względu na islolne różnice w czynności pomiędzy organizmami roślinnymi a zwierzçeymi zajmują się nimi clwic odrębne dyscypliny naukowe lizjologia roślin i lizjologia zwierząt.

czlowieka pøznaje się wyko f

i l dyscypliny naukowe . _, U

Prawa rządzące czynnościami organizmu człowieka poznaje się Wykonując odpowiednie doświadczcnia nic przynoszącc 'żadnej szkody badancmu. Większość praw fizjologicznych, które dotyczą organizmu cz'lowicka, zostala jednak odkryta w czasie doświadczeń wykonywanych na zwierzętach, zwlaszcza na ssakach. '

14

Czynność

Cytoiogin

HistoXogiu ogólna

Histologia szcze

gólown

Morfologin

Prawa lizjologiozne dotyczą calego organizmu lub odnoszą się tylko do niektórych tkanek i narządów. Określają onc zarowno warunki, w _jakich przebiega prawidlowa czynność ustroju, jak i mechanizmy lizjologiozne, dzięki którym procesy życiowe odbywają się normalnie. Mortologia wraz fizjologia tworzą naukę zwana biologia (bios - życie). Biologia porównawcza czlowieka

- - w mnmnmnetria(biOmetria),Zajmujacasię ł Lwox'za naukę zwana biolcgią (bios - zycie). „W c. . nazywa się antropologia. Jej działami są antmpmnetria (biometria), Zajm ujaca się danymi liczbowymi i iiościowymi, oraz ergoncmia, nauka 0 dostosowaniu narzędzi oraz przedmiotów Vpows'lcchnego użytku do wymogów fizycznych i psychicznych człowieka. Podziai nauk biologicznych i ich wzajemne zależności przedstawia tab. 1.1.

A " 74.-..

ryvlllVl-YAAJ w.. _ rnzcdstawia tab. i. i.

Przekroczenie praw określających prawidłową czynność organizmu prowadzi do ujawnienia się czynności nicprawidiowcj, czyii parologiczncj. Znajomość prawidłowcj budowy i czynności organizmu pozwala na odróżnicnic stanów prawidłowych od stanów patologicznych (chorobowych) zazwyczaj wymagających icczcnia. Å

'z



Elementy embriologii ogólnej

Rozród i jego rodzaje

Rozród (repl'mluctio) jest cechą organizmów żywych. Celem jego jest przecllużenie życia gatunku. Rozróżnia się trzy rodzaje rozrodu:

l) wegetatywny, mnnogeniczny ß gdy nowy organizm powstaje z macierzystego przez podział lub pączkowanie (gemnmtio);

2) partcnogenctyczny, (lzieworodny gdy nowy organizm powstaje z niczapłodnionej kumórki jajowej (parthenogenesíls'); , _

3) płciowy, ‹lige`niczny - gdy nowy organizm powstaje z zespolenia się dwóch odmiennych komórek płciowych (gamet), męskiej i Żcńskiej (reproductío gan'łeficu).

U ssaków, a więc i u człowieka występuje tylko plciowy, w którym gamety są wytwarzane w dwóch organiznmch odmiennej płci.

Komórki płciowe męskie

16

1 1.

Plcmnik ma ksztalt podłużny (rye. 2.1). W jego przedniej części występuje główka, 0 długości 6 nm, za którą znajduje się szyjka (5,5 nm) i Wstawku (część: pośrednia); te zaś bez wyraźnej granicy przechodzą w witkę długości od 60 (ło 470 um. Główka składa się przede wszystkim jądra komórkowego. Przednia, zwężajaca się cześć główki nosi nazwę przełiijacza (per/0m(Grimm). Stanowi ona nie tyłko strukturę mająca znaczenie mechaniczne, lecz także zawiera enzymy ułatwiające przenikanie płemnika cło

zawieru płytkę podstawową, od któmj zaczyna się włókno osiowe przecho



Komórki płciowe żeńskie

19

Współpraca

Wczytywanie...