Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

materiały


Uniwersytet Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
Uniwersytet Ekonomiczny
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie. Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Kielcach
UEK
Prowadzący Aleksandra Lityńska
Informacja dla prowadzących
Podgląd

sciaga.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

1. Pojęcia: zlewnia, dział wodny, obszar zasilający, dorzecze, zlewisko: *zlewnia - obszar z którego wody spływają do określonego miejsca (przekrój rzeki); *dział wodny - to linia, która rozdziela poszczególne dorzecza; *obszar zasilający - to cała powierzchnia przyjmująca wody opadowe, spływające do danej zlewni,  łącznie ze spływem ziemnym składa się ze zlewni powierzchniowej i zlewni podziemnej; *dorzecze - zlewnia rzeki lub systemu rzecznego, którą tworzy rzeka wraz z dopływami; *zlewisko – zespół dorzeczy, których wody spływają do jednego morza .

2. Charakterystyka zlewni, parametry kształtu zlewni. a)parametry kształtu zlewni: -długość zlewni; -długość cieku głównego; -średnica szerokości zlewni; -powierzchnia lewostronna zlewni; -powierzchnia prawostronna zlewni; -wskaźnik zwartości zlewni K c = 0,28 ; -wskaźnik symetryczności zlewni K S = ; b)parametry orografii zlewni: -krzywa hipsometryczna; -krzywa kulometryczna c = ; -podział hipsometryczny h śr = ; -wzniesienie medialne zlewni; -wskaźnik stoczystości zlewni S= ; c)parametry wodności zlewni: -gęstość sieci hydrologicznej D= [1/km]; -wskaźnik Belgranda Bel=1/D [km] .

3. Woda w atmosferze (opady). Opad - produkt kondensacji pary wodnej, który w stanie stałym lub ciekłym dociera do powierzchni  terenu; a) podział deszczy; *deszcze o dużym natężeniu; *deszcze o krótkim natężeniu; *zwykły deszcz; *silny deszcz; *deszcz ulewny 1 o , 2 o , 3 o , 4 o , 5 o ; *deszcz nawalny 6 o ; *deszcz nawalny 11 o ; b)zmienność opadu K= p max -najw.suma roczna, p min -najmn. suma roczna; c)wpływ opadów na odpływ: P= 100%-liczby procentowe; K m = -miesięczny stosunek opadów roztopowych; K śn = -współczynnik zaśnieżenia; *osady atmosferyczne -powstają na powierzchni terenu w wyn. kondensacji pary wodnej w nieruchomej masie powietrza; *opad poziomy -powst. w wyn. kondensacji pary wodnej, która zawarta jest w przemieszczającej przygruntowej masie powietrza, osadza się na spotkanych przedmiotach; *opady średnie w zlewniach, metody obliczeń P s = .

4. Gospodarka wodna (czym się zajmuje, zadania i cele). Zajmuje się kompleksowym i wszechstronnym gospodarowaniem wody w oparciu o ustaloną hierarchię zaspokojenia potrzeb konsumentów i użytkowników wody. Z zasady racjonalnej gospodarki wodą wynika zasada uzyskania jak największych korzyści z gospodarowania wodą, przy jednoczesnym ponoszeniu jak najmniejszych strat spowodowanych gospodarowaniem wodą . ZADANIA: -czynnik życiodajny; -czynnik kształtujący klimat na powierzchni ziemi; -kształtuje warunki przyrodnicze; -czynnik niszczący; -jest najcenniejszym surowcem; -jest najpowszechniejszym rozpuszczalnikiem; -jest źródłem energii; -jest drogą komunikacji .

5. Klasyfikacja rzek i systemów rzecznych. KLASYFIKACJA: -potoki o spadku powyżej kilku o / oo ; -rzeki górskie – spadek >0,5 o / oo -rzeki nizinne –spadek<0,5 o / oo -ciągłość zasilania; -stale płynące; -sporadycznie wysychające; -okresowe; -epizodyczne; *rzeki małe L=100 - 200ha, F=1000 - 10000km 2 ; *rzeki średnie L=200 - 500, F=10000 - 100000km 2 ; *rzeki duże L=500 - 2500, F=0,1 - 1mln km 2 ; *rzeki wielkie L=25000, F= 1mln km 2 ; -środowisko fizyczno geograficzne; *rzeki górskie, wyżynne i >5 o / oo ; *rzeki nizinne i<5 o / oo -rzeźba i budowa geologiczna zlewni; *rzeki antochtomiczne; *rzeki altochtoniczne -zmienność koryta; *wędrujące; *nieustalone; *cieki o ustabilizowanym korycie .

6.Cechy charakterystyczne rzek. -długość rzeki (określamy ją wzdłuż linii nurtu od ujścia do źródła); -rozwinięcie rzeki-stosunek długości rzeki do linii prostej, która łączy źródło z ujściem; -krętość rzeki-stosunek długości rzeki do długości doliny; -zmienność stanów wody; -wielkość przepływu i jego wahania; -zjawiska lodowe; -kształt przekroju podłużnego; -spadek zwierciadła wody; -kształt przekroju poprzecznego; -rodzaj rumowiska i jego transport .

7. Podział cieku: -źródło wody gruntowe, topniejące lodowce, bagna, jeziora; -ciek może mieć jedno lub kilka źródeł; -górny bieg – największe spadki; -środkowy bieg-średnia rzeka zaczyna prowadzić rumowisko; -dolny bieg- małe spadki; -ujście cieku-końcowy odc. biegu dolnego; -ujście rzek do morza w kształcie: ujścia potoku, leja, stożków, delty .

8. Elementy doliny rzecznej. -łożysko; -koryto; -terasy zalewowe .

9. Rumowisko zawieszone i wleczone (charakterystyka, pomiar). Materiał stały i rozpuszczony transportowany przez rzekę. Ze względu na sposób transportu rumowisko dzieli się na:  - toczyny - głazy i odłamki skalne przetaczane po dnie lub przesuwane podczas dużych wezbrań; - wleczyny - otoczaki, żwiry, piaski wleczone po dnie, które w czasie ruchu nie tracą kontaktu z dnem; - unosiny - transportowane w masie wody najdrobniejsze cząstki mineralne i organiczne, których ciężar właściwy jest większy od ciężaru właściwego wody; - zawiesiny - zwykle jest to materiał organiczny o ciężarze właściwym mniejszym od wody; - roztwory - związki chemiczne wyługowane ze skał przez wodę; a) rumowisko zawieszone (zawiesiny) -są to wszystkie drobne cząstki płynące z woda, które nie toną w wodzie stojącej. Są pochodzenia organicznego (organiczne resztki flory i fauny, głównie mikroflory i mikrofauny); b) rumowisko wleczone (wleczyny) –toczy się po dnie koryta lub porusza się ruchem skaczącym. Wleczenie ma wpływ na kształtowanie przekrojów poprzecznych koryt rzecznych . POMIAR:

Pomiary rumowiska mogą dotyczyć jego jakości i ilości w złożach oraz w czasie transportu. Rodzaje i sposoby pomiarów zależą od rodzaju rumowiska. Pomiary rumowiska sprowadzają się do zbadania: -jego pochodzenia; -kształtu i wielkości ziaren; -ciężaru własnego; -ciężaru objętościowego w stanie suchym; -ciężaru objętościowego w stanie nasyconym; -natężeń i masy transportu; -osadów .

10. Co to jest stan wody. Stan wody w danym przekroju cieku jest to wzniesienie zwierciadła wody ponad umowny poziom zwany zerem wodowskazu .

11. Charakterystyczne stany wody: a)stany główne: -średni stan z danego roku W; -max stan z danego roku  maxW; -min stan z danego roku minW; -średni stan wielolecia (>30 lat) śwW; -średnia wielka woda (>30 lat) WW; -średni min stan (>30 lat) NW; -najwyższa wielka woda WWW; -najniższa niska woda NNW; b)stany drugorzędowe: -stany strefowe; -stany średnie i ekstremalne z okresu letniego, zimowego; c)stany okresowe; d)konwencjonalne - umowne; -stan wody brzegowej; -stan brzegotwórczy; -normalny stan regulacji; -najwyższy stan żeglugowy; -stan alarmowy; stan ostrzegawczy, najwyższy stan wody;

12. Charakterystyczne przepływy wody: -średni roczny przepływ; -średni wielki przepływ; -największy przepływ dotychczas notowany; -średni niski przepływ; -przepływ najniższy dotychczas notowany; -przepływ średni normalny; -przepływy wysokie;

13.Krzywe hydrologiczne dotyczące stanów wody: a)krzywa codziennych stanów wody (na osi x – stany w cm, na osi y – czas w dniach); b)krzywa częstotliwości st.wody (na osi x – czas w dniach, na osi y – średni stan w przedziale w cm); c)krzywa sum czasów trwania st.wody (na osi x – średni stan w przedziale w cm, na osi y sumaryczny czas trwania stanów wody wraz z wyższymi lub niższymi w cm); krzywa związku wodowskazów .

14.Krzywe hydrologiczne dotyczące przepływów wody: a)krzywa codziennych przepływów wody (na osi x – czas trwania w dniach, na osi y – wielkość codziennych przepływów w m 3 /s); b)krzywa częstotliwości przepływów wody (na osi x – czas w dniach, na osi y – częstotliwość występowania przepływów); c)krzywa sum czasów trwania przepływów wody (na osi odciętych – czas w dniach, na osi rzędnych – suma częstotliwości występowania przepływów wraz z wyższymi lub niższymi. W przypadku podziału na przedziały na osi rzędnych odkładamy wartość średnią przepływu w przedziale); d)krzywa całkowa – krzywa sumowa (Krzywa sumowania przepływu jest otrzymywana w wyniku sumowania przepływu. Jest to krzywa, której rzędna każdego punktu wskazuje jaka sumaryczna ilość wody przepłynęła przez dany przekrój od początku czasu określonego krzywą. Dla łatwiejszego korzystania z krzywej całkowej rysujemy obok wykres, w którym nachylenie każdej prostej odpowiada krzywa sumowa o określonym przepływie sekundowym; e) krzywa konsumpcyjna (patrz pyt.15) .

15.Krzywa konsumpcyjna. Określa związek Q=f(H) między stanami wody odczytywanymi na wodowskazie, a natężeniem przepływu w przekroju wodowskazowym (wykres: na osi odciętych – natężęnie przepływu, na osi rzędnych – przynależne im stany odczytane na wodowskazie albo rzędne zwierciadła wody nad przyjętym poziomem porównania) .

16. Stan alarmowy i ostrzegawczy: a)stan alarmowy W alarm – to taki stan napełnienia koryta, przy którym woda zaczyna zagrażać obszarom zagospodarowanym i budowlom wodnym. Osiągnięcie stanu alarmowego jest podstawą ogłoszenia alarmu powodziowego. Wielkość takiego stanu (podawana w cm) ustalona jest przez właściwy urząd administracji wodnej w porozumieniu z lokalnym komitetem przeciwpowodziowym i Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej; b) stan ostrzegawczy W ostrz – to taki stan napełnienia koryta, którego osiągnięcie jest podstawą ogłoszenia pogotowia przeciwpowodziowego .

17. Wezbranie a powódź. Wezbranie – wzrost poziomu wód wywołany kompleksem czynników klimatycznych i meteorologicznych. Wezbrania mają korzystny wpływ na koryto (formują i oczyszczają je). Wezbrania dzielimy na: a)opadowe (nawalne, frontalne), b)roztopowe, c)sztormowe, d)zatorowe. Powódź – to wezbranie powodziowe (określone straty w strefie społecznej, materialnej lub środowiskowej). Najczęściej za skalę powodzi przyjmuje się wielkość strat jaką powódź wyrządziła). Podział, rodzaje (patrz pyt. 18) .

18.  Rodzaje powodzi, metody zabezpieczeń. Rodzaje powodzi: -powodzie wywołane np. przez katastrofy; -powódź roztopowa (1947 – dolna Odra, Wisła); -powódź opadowa (1977 – Jelenia Góra, Lednica, 1997 – górna i środkowa Odra); -powódź zatorowa (1982 – powódź regionalna, 2700 gospodarstw). Powodzie dzielimy na: -lokalne; -regionalne; -krajowe. Metody zabezpieczeń przed powodzią: 1.Czynna: -zbiorniki retencyjne; -poldery sterowane; -suche zbiorniki; -lodołamanie i inne metody likwidacji zatorów lodowych; -regulacja agrotechniki (np. uprawa odpowiednich roślin);

2.Bierna: -wały przeciwpowodziowe; -poldery przepływowe; -suche zbiorniki bez zamknięć; -kanały ulgi .

19. Niżówki. Niżówka to zjawisko przeciwstawne do wezbrania. Długotrwałe obniżenie się stanu wody i odpływ rzeczny. To okres, w którym przepływy rzeczne zasilane są tylko przez wody podziemne. Stan wody opada w miarę wyczerpywania się zasobów wodnych zlewni. Koniec niżówki to początek wezbrania. Etapy niżówki: 1 –atmosferyczna; 2 –glebowa,3 –susza hydrologiczna. Mamy niżówki płytkie, zimowe, letnio – jesienne .

20. Gospodarcze znaczenie dolin rzecznych: -dostarczają wody na cele gospodarcze; -rzeki stanowią drogę komunikacyjną; -wzdłuż dolin są bardzo żyzne gleby; -rzeki stanowiły odbiornik wody zużytej .

21. Metody ochrony dolin rzecznych przed powodzią: a)ochrona czynna: -zbiorniki i poldery sterowane; -zbiorniki retencyjne; -suche zbiorniki; b)ochrona bierna: -wały przeciwpowodziowe; -suche zbiorniki orza zamknięte; kanały ulgi; metody nietechniczne .

22.Ocena zagrożenia powodziowego. Powinna zawierać raport wraz z: -operatem hydrologicznym zlewni (przepływy max); -charakter wezbrań; -charakterystykę opadów; -opis istniejącej osłony przeciwpowodziowej i jej ocenę; -ocena skutków dotychczasowych powodzi; -ocena rozbudowy doliny rzecznej; -ocena i opis sytuacji ubezpieczeń zabudowań (np. w jakim procencie zakłady są ubezpieczone) .

23. Strefy zagrożenia powodziowego. (Najnowsze opracowanie wyznaczania stref wg. Radczuka). Można wyróżnić 3 strefy zagrożnia: I strefa – wyznaczona w korytach o prawdopodob. przekroczenia wody o 1% (tzw. woda stuletnia). Należy uwzględnić spiętrzenie wywołane infrastrukturą; II strefa – to zalanie powstające w wyniku awarii obwałowań; III strefa – to zalew spowodowany intensywnym spływem wód opadowych (zalew  –> jako konsekwencja podtopień, lokalne przelewy przez korony obwałowań) .

24. Pomiar w hydrologii. A)pomiar stanów wody : Stan wody – to wzniesienie zw. wody ponad umowny poziom zwany zerem wodowskazu. Wodowskazy - służą do pomiaru poziomu zw. wód powierzchniowych: płynących i stojących. Wodowskazy dzielimy na: -łatowe, palowe, z dala widoczne, dla potrzeb żeglugi; -samopiszące (limnigrafy); -precyzyjne (szpilkowe o ostrzach prostych i zakrzywionych); -maksymalne; -różnicowe; -pneumatyczne; -czujniki elektroniczne ; B)pomiar głębokości: (??????) ; C)pomiar rumowiska: -pomiar kształtu i wielkości ziarn z określeniem ich pochodzenia; -pomiar ciężaru właściwego; -pomiar ciężaru objętościowego w stanie suchym i nasyconym do pełnej pojemności wodnej; -pomiar natężeń i masy transportu; -pomiar grubości zalegania osadów; -pomiar rumowiska unoszonego (batymetr zwykły, mieszek Głuszkowa, fotometr i kolorymetr); -pomiar rumowiska wleczonego (przy pomocy łapaczek Borna, Langera, łapaczki węgierskiej) ; D)pomiar temp. wody – temp. wody mierzymy termometrami rtęciowymi i elektrycznymi z dokładnością do 0,1 O C. Dla dokładnych pomiarów są używane tzw. termometry odwracalne ; E)pomiar grubości lodu –  wykonywany w przeręblach przy pomocy łat lub płaskowników na wyskalowanych taśmach mierniczych ;

25. Odpływ. Odpływ – proces stanowiący przemieszczenie się cząsteczek wody pod wpływem siły ciężkości poza granice określonego obszaru. Rodzaje odpływów: 1.Powierzchniowy: -spływ powierzchniowy, to ruch wody po powierzchni ziemi zgodnie ze spadkiem (ponadfiltracyjny –natężenie opadu przewyższa natężenie infiltracji; przedinfiltracyjny – gdy deszcz opada na glebę przesuszoną; podwyższonego zw. wody gruntowo – wskutek długotrwałego deszczu zw. wody gruntowej sięga powyżej terenu); -odpływ korytami cieków ; 2.Podziemny: A)infiltracja – wchłanianie wody przez grunt (2 strefy – aeracji i saturacji; 2 fazy – faza wsiąkania i faza przesiąkania „infiltracja własciwa”). Zdolność infiltracji gruntu, to max. ilość wody jaką grunt może wchłonąć ; B)filtracja – gdy woda, która infiltruje w grunt osiąga horyzont wodonośny ; C)drenowanie horyzontu wodonośnego – na obszarze doliny rzecznej, ostateczna droga odpływu podziemnego ; 3.Odpływ podpowierzchniowy.

26.Retencja powierzchniowa i podziemna. 1.Retencja powierzchniowa: -retencja koryt i dolin rzecznych (w okresie wezbrań zdolność koryt i dolin do retencjonowania nadmiaru wody); -retencja śniegowa i lodowcowa (klimat strefy umiarkowanej – w okresie zimy); -retencja jeziorna i zbiornikowa (naturalne i sztuczne zbiorniki wody zwane retencyjnymi); -retencja terenu (woda wypełnia zagłębienia terenowe, bruzdy itp.) ; 2.Retencja podziemna – zmienna w czasie ilość wody zgromadzonej w środowisku podziemnym. Retencja podziemna polega na zatrzymywaniu wody, która wsiąka w podłoże i wypełnia pory. Zatrzymywanie wody jest zjawiskiem czasowym. Wcześniej czy później woda powraca do obiegu. Zmiany retencji podziemnej wpływają na zmiany stanów zw. wód retencji .

27. Obliczenia przepływów charakterystycznych. 1.Metoda bezpośrednia. Polega na podnoszeniu SNQ (przepływ miarodajny obliczeniowy) z przekrojów wodowskazowych najniżej położonych do przekroju obliczeniowego przez ekstrapolację i interpolację. Jeżeli nie ma ciągłych obserwacji, dopuszcza się nieciągłej obserwacji analogicznej, jeżeli istnieje zlewnia podobna zwana „analogiem” (ma podobną charakterystykę i dla niej występuje ciągła obserwacja, stosujemy zależność liniową między tymi dwoma zlewniami) ; 2..Metody pośrednie: I. Mapa izoreji – średnich niskich odpływów jednostkowych (izoreje – linie łączące te same SNq; SNq – średni niski odpływ [dm3/s*km2]). Mapa izoreji przedstawia rozkład średnich niskich przepływów jednostkowych na mapie. Należy na mapie zlokalizować przekrój obliczeniowy, określa się dział wody, powierzchnię badanej zlewni, przenosi się na mapę izoreji i odczytuje się SNq. Metoda ta dopuszczalna dla zlewni > 10 km2 w górach i <15 km2 dla pozostałej części kraju ; 3..Metoda równań regresji – (mało dokładna), często stosuje się ją jako metodę sprawdzającą.

sciaga HME cz 2.pdf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):


Grupa  1

1.  Wkład  Marshalla  w  teorie  ekonomii

Teoria  popytu

Posługiwał   się   pojęciem  ceny   popytu   czyli   ceny   którą   konsument   chce   zapłacić   za   jednostkę  dobra  i  pojęciem  krańcowej  ceny  popytu  tj.  ceny  którą  chce  zapłacić  za  ostatnią   jednostkę  (cząstkę)  danego  dobra  i  uważał  że  ona  (krańcowa)  decyduje  o  cenie  rynkowej.   Przy   tym   traktował   użyteczność   jako   pojęcie   mierzalne   co   nie   jest   słuszne.   Marshall   jako   pierwszy   wprowadził   pojęcie   cenowej   elastyczności   popytu   jako   stopnia   reakcji   popytu   na   zmianę  ceny.  Jest  to  stosunek  względnej  zmiany  popytu  do  względnej  zmiany  ceny.        Wyprowadził  wzór:

E

P

= −

Δx x

:

Δp p

Cenowa  elastyczność  popytu  jest  wielością  ujemną  bo  kierunek  zmian  cen  i  popytu  jest   przeważnie  przeciwny.

• Gdy  Ep=1  –popyt  jest  proporcjonalny  tzn.  zmianie  popytu  np.  o  1%  odpowiada   zmiana  popytu  o  1%

• Gdy  –1<Ep<0  –popyt  jest  nieelastyczny  tzn.  zmiana  ceny  np.  o  1%  odpowiada  zmiana   popytu  w  stopniu  mniejszym  np.  0,5%

• Gdy  Ep<-­‐1  – popyt  jest  elastyczny  tzn.  zmianie  ceny  o  1%  odpowiada  zmiana  popytu   o  np.  2%

• Krańcowy  przypadek  popytu  nieelastycznego  to  popyt  sztywny  Ep=0  jest  to  popyt   neutralny  tzn.  nie  reagujący  na  zmiany  cen  (dobra  pierwszej  potrzeby).      Elastyczność   cenowa   popytu   jest   różna   dla   różnych   dóbr.   Marshall   badał   jedynie   elastyczność   cenową   prostą.   Pojęcie   elastyczności   mieszanej   i   elastyczności   dochodowej   zostały  wprowadzone  później  do  ekonomii.

Teoria  podaży

Marshall  wprowadził  pojęcie  ceny  podaży  tj.  ceny,  której  towary  zostały  wytworzone   i  zaoferowane  na  rynek  w  danym  okresie  czasu.  O  cenie  decydują  koszty  produkcji.  Marshall   ujmuje  koszty  produkcji  jako  sumę  wynagrodzeń  czynników  produkcji  po  potrąceniu  kosztów   materiałowych  i  wyróżnia  4  czynniki  produkcji  –  3  tradycyjne:

• Praca,

• Kapitał,

• Ziemia,   I  wprowadza  nowy  czynnik:

• Organizacja,



którego  uosobieniem  jest  kapitalistyczny  przedsiębiorca  nie  właściciel  ale  kierownik  zakładu   produkcyjnego   bądź   handlowego.   Od   czasów   Marshalla   dzieli   się   zysk   na   2   rodzaje   dochodów:

• procent  i  dochód  właściciela  kapitału

• dochód  przedsiębiorcy,  wynagrodzenie  kierownika  przedsiębiorstwa.   Do  czasów  Marshall  koszty  produkcji  dzielono  na  koszty:

• całkowite   (całość   poniesionych   nakładów   na   daną   produkcję   w   określonym   okresie   czasu),

• przeciętne  (koszty  całkowite  dzielone  przez  rozmiary  produkcji)

Marshall  wprowadza  nowy  podział  kosztów  produkcji  na  stałe  i  zmienne.  Przyjmując  za   kryterium   podziału   reakcję   kosztów   na   zmianę   rozmiarów   produkcji.   Koszty   stałe   (zgodnie   z  nazwą)   są   stałe   czyli   nie   zmieniają   się   wraz   ze   zmianą   rozmiarów   produkcji   (np.   amortyzacja,  procent  odłożonego  do  produkcji  kapitału,  płace  personelu  kierowniczego.

Koszty  zmienne  zgodnie  z  nazwą  zmieniają  się  wraz  ze  zmianą  rozmiarów  produkcji,  są  to   przede  wszystkim  koszty  surowców,  energii  i  płace  robotników  bezpośrednio  produkcyjnych.   Podział  ten  ma  sens  tylko  w  krótkim  okresie  czasu,  gdyż  w  długim  okresie  czasu  wszystkie   elementy  kosztów  stają  się  zmienne.

W  krótkim  okresie  czasu  przedsiębiorstwo  może  zareagować  np.  na  zmianę  ceny  jedynie   poprzez   zmianę   stopnia   wykorzystania   pożądanych   mocy   wytwórczych   np.   większe   zatrudnienie   i   w   oparciu   o   ten   sam   park   maszynowy   wytwarzać   więcej   produktów.   Natomiast  w  długim  okresie  czasu  przedsiębiorstwo  może  zareagować  na  zmianę  ceny  nie   tylko   poprzez   pełniejsze   wykorzystanie   aparatu   wytwórczego   ale   również   poprzez   rozszerzenie   tego   aparatu   (parku   maszynowego)   na   drodze   inwestycji   wtedy   wszystkie   elementy   kosztów   stają   się   zmienne.   Marshall   do   analizy   cen   wprowadził   czynnik   czasu,   ukazując   że   wzajemne   dostosowanie   się   podaży   do   popytu   wymaga   pewnego   czasu,   zawłaszcza  dostosowanie  podaży  (produkcji)  do  popytu.   Znaczenie  teorii  Marshalla  wiąże  się  przede  wszystkim  z  pogłębieniem  analizy  mechanizmu   rynkowego.   Marshall   stworzył   podstawy   teorii   równowagi   przedsiębiorstwa,   wprowadził   pojęcie  cenowej  elastyczności  popytu,  wyróżnił  koszty  stałe,  koszty  zmienne  i  wprowadził  do   teorii  ekonomii  czynnik  czasu.   Brakiem   teorii   Marshalla   była   odrębna   analiza   sił   kształtujących   popyt   i   sił   kształtujących   podaż,   uważał   że   są   one   od   siebie   niezależne   a   ich   wspólne   działanie   występuje   dopiero   na  rynku  gdzie  kształtują  cenę  równowagi.  Jest  to  ujęcie  niepełne  (nieprawdziwe)  bo  związek   popytu   z   podażą   występuję   już   w   sferze   produkcji   gdyż   w   produkcji   powstają   dochody   przeznaczone  na  zakupy  rynkowe.   Marshall   jak   cała   ekonomia   zachodnia   był   zwolennikiem   liberalizmu,   uważał   że   podstawowym   prawem   ekonomicznym   jest   prawo   proporcjonalności   (równowagi),   uważał   że  do  równowagi  (w  warunkach  wolnej  konkurencji)  automatycznie  dążą  poszczególne  rynki   towarowe  i  rynek  w  skali  makroekonomicznej  (idealizował  on  system  wolnej  konkurencji)  nie   uwzględniał   sił,   które   prowadzą   do   nierównowagi   w   gospodarce.   A   w   1880   kryzysy   nadprodukcji  powtarzały  się  mniej  więcej  co  15  lat.



2.  Wzrost  zrównoważony  i  niezrównoważony  Domara  (chyba  też  luki)        Model  wzrostu  zrównoważonego  Domara      Wzrost   zrównoważony   to   taki   proces   wzrostu   podstawowych   wielkości   ekonomicznych,   w   trakcie   którego   zostaje   zachowana   równowaga   pomiędzy   stroną   podażową   i   popytową   w   gospodarce.   [Domar]  przyjmuje  pewne  założenia:   Zakłada,  że  w  okresie  wyjściowym  osiągnęła  stan  pełnego  wykorzystania  mocy  wytwórczych  i   cały   problem   sprowadza   się   do   utrzymania   tego   stanu   w   procesie   wzrostu.   Ze   swojego   modelu   eliminuje   państwo   i   handel   zagraniczny,   co   nie   przeszkadza   mu   twierdzić,   że   koniecznym   warunkiem   wzrostu   zrównoważonego   jest   ingerencja   państwa   w   stosunki   gospodarcze.   Zakłada  również,  że  nie  występują  opóźnienia  czasowe  to  znaczy  przyrost  inwestycji  w  tym   samym   okresie   prowadzi   do   wzrostu   dochodu   narodowego,   a   także   przyczynia   się   do   rozszerzenia  mocy  wytwórczych.   Zakłada   także,   że   równe   są   sobie      krańcowa   i   przeciętna   skłonność   do   oszczędzania   i   skłonność  ta  i  współczynnik  kapitału  są  stałe.      Ekspozycja   modelu   –   warunkiem   wzrostu   zrównoważonego   jest   osiągnięcie   identycznego   tempa  wzrostu  zdolności  wytwórczych  i  dochodu  narodowego  w  tym  wypadku  gospodarka   jest  w  stanie  utrzymać  pełne  wykorzystanie  mocy  wytwórczych,  które  osiągnęła  w  okresie   wyjściowym.  A  zatem  warunkiem  wzrostu  zrównoważonego  jest  aby  stopa  wzrostu  zdolności   wytwórczych   była   równa   stopie   wzrostu   dochodu   narodowego:  ΔP/P=ΔY/Y,   a   więc   strona   podażowa   winna   być   równa   stronie   popytowej.   Aby   dochód   narodowy   rósł   muszą   rosnąć   inwestycje;  tu  rodzi  się  pytanie:  w  jakim  tempie  powinny  rosnąć  inwestycje,  aby  wzrost  miał   charakter   zrównoważony?   Aby   w   procesie   wzrostu   była   zachowana   równowaga   pomiędzy   stopą  wzrostu  zdolności  produkcyjnych  a  stopą  wzrostu  dochodu  narodowego  to  w  każdym   rozpatrywanym   okresie   przyrost   zdolności   produkcyjnych   ΔP   rozumiany   jako   wielkość   absolutna  powinien  równać  się  przyrostowi  dochodu  narodowego  czyli  ΔY  (ΔP=ΔY).   Stronę   podażową   ujmuje   się   jako   iloczyn   inwestycji   (I)   i   współczynnika   ogólnospołecznej   efektywności  inwestycji  (δ),  który  jest  odwrotnością  współczynnika  kapitału.     Natomiast  stronę  popytową  ujmuje  podobnie  jak  [Keyns]  przy  zastosowaniu  innych  symboli:   α  -­‐  skłonność  do  oszczędzania   ΔI  *  1/α  =  mnożnik  inwestycyjny  [Keynsa]  w  ujęciu  Domara   stąd:     I  *  δ  =  ΔI  *  1/α    obie  strony  mnożymy  przez  α  i  dzielimy  przez  I,      α   *   δ   =   ΔI/   I   =   r   –   stopa   wzrostu   zrównoważonego,   czyli   stopa   wzrostu   inwestycyjnego,  która  zapewnia  wzrost  zrównoważony.   Oznacza  to,  że  jeżeli  inwestycje  będą  rosły  z  okresu  na  okres  w  tempie  określonym  według  r   (określonej   skłonności   do   oszczędzania   i   współczynnikiem   ogólnospołecznej   efektywności   inwestowania)  to  wzrost  będzie  mieć  charakter  zrównoważony  to  znaczy  w  procesie  wzrostu   będzie  zachowana  równość  pomiędzy  stroną  podażową  a  stroną  popytową  w  gospodarce.        Wzrost   niezrównoważony   –   ma   miejsce   wówczas   gdy   inwestycje   rozwijają   się   w   tempie   odmiennym   niż   określony   przez   stopę   wzrostu   zrównoważonego   (r).   Występujące   w   gospodarce   procesy   kumulacyjne   związane   z   działaniem   mnożników   (inwestycyjnego   i



zatrudnienia)  i  akceleratora  będą  powodowały,  że  ścieżka  wzrostu  gospodarczego  będzie  się   coraz  bardziej  odchylała  od  ścieżki  wzrostu  zrównoważonego.  Mogą  wystąpić  dwie  sytuacje:   1. luka  deflacyjna;   2. luka  inflacyjna.      Luka   deflacyjna  –  powstaje  wówczas  gdy  inwestycje  rozwijają  się  na  poziomie  niższym  niż   określony  przez  iloczyn  α*  δ  (czyli  r).  Niskie  inwestycje  stają  się  przyczyną  niedostatecznego   popytu   efektywnego   ludności   i   niepełnego   wykorzystania   mocy   wytwórczych,   ponieważ   spada   popyt   spadają   ceny   ,   przedsiębiorcy   ograniczają   produkcję.   Spadek   cen   powoduje   dalsze  ograniczenie  inwestycji  i  kolejny  spadek  dochodu  narodowego  i  popytu,  gospodarka   wkracza   w   stan   kryzysu.   Lukę   deflacyjną   charakteryzują:   niskie   inwestycje,   niedostateczny   popyt,  niepełne  wykorzystanie  mocy  wytwórczych.      Luka  inflacyjna  –  powstaje  gdy  inwestycje  kształtują  się  na  poziomie  wysokim,  wyższym  niż   wyznaczony   przez   iloczyn   α*   δ   (czyli   r).   Wysokie   inwestycje   powodują   wzrost   dochodu   narodowego   i   popytu   konsumpcyjnego,   którego   nie   jest   w   stanie   zaspokoić   produkcja,   ponieważ  efekty  podażowe  inwestycji  pojawiają  się  w  długim  okresie  czasu.  Jeżeli  popyt  jest   większy  od  podaży  to  ceny  rosną,  inwestycje  są  coraz  bardziej  opłacalne,  a  więc  następuje   dalszy  rozwój  inwestycji.  Rozwija  się  spirala  inflacyjna.  Rosną  ceny  i  rosną  płace  przy  czym   ceny  rosną  szybciej  niż  płace,  w  ten  sposób  maleją  realne  dochody  ludności.     W   okresie   umiarkowanej   (jednocyfrowej)   inflacji   w   gospodarce   następuje   ożywienie,   Gdy   przeradza   się   ona   w   hiperinflację   (2   lub   3   cyfrową)   to   wówczas   występują   zjawiska   kryzysowe   w   gospodarce,   ponieważ   szybki   (gwałtowny)   wzrost   cen   uniemożliwia   prowadzenie  racjonalnej  kupieckiej  kalkulacji,  gdyż  rynek  nie  dostarcza  informacji  na  temat   cen   czynników   produkcji,   ponadto   maleją   oszczędności   społeczeństwa,   pogłębia   się   niesprawiedliwy   podział   dochodu   narodowego,   związane   jest   to   z   tym,   że   na   inflacji   najbardziej  tracą  osoby  pobierające  stałe  dochody  (np.  sfera  budżetowa).   W  Polsce  inflacja  była  największa  w  roku  1990  sięgała  586%,  w  1991  już  tylko  70%,  zaś  w   1992  –  40%.   [Domar]   podkreśla,   że   w   warunkach   żywiołowego   rozwoju   procesów   inwestycyjnych   w   gospodarce  trudno  zakładać,  aby  rosły  one  z  roku  na  rok  na  poziomie  zapewniającym  wzrost   zrównoważony  i  dlatego  opowiada  się  za  ingerencją  państwa  w  stosunki  gospodarcze.  Jego   postulaty   w   zakresie   polityki   inwestycyjnej   odchodzą   od   przyjętych   rozwiązań   (ekonomii   zachodniej  (klasycznej)).   Postuluje  ,  aby  w  okresie  luki  deflacyjnej  to  znaczy  gdy  istnieje  nadmiar  kapitału  związany  z   niewykorzystaniem   mocy   wytwórczych.   [Domar]   postuluje   wzrost   inwestycji   jego   rozumowanie   jest   jednak   prawidłowe,   ponieważ   wzrost   inwestycji   będzie   działał   silniej   w   kierunku  wzrostu  popytu  niedostatecznego  w  dobie  deflacji  aniżeli  wzrostu  podaży.  Efekty   podażowe  inwestycji  mają  miejsce  w  długim  okresie  czasu.   Natomiast   w   okresie   luki   inflacyjnej,   gdy   istnieje   niedostatek   kapitału   [Domar]   postuluje   obniżenie  inwestycji  w  ten  sposób  zmniejszy  się  nadmierny  w  okresie  inflacji  popyt.   Uwagi  [Domara]  nazwano  paradoksem   [Domara   –   Harrda],  ponieważ  z  pozoru  wydają  się   nierzeczowe,  a  są  jak  najbardziej  prawidłowe.



3. Michał Kalecki – czołowy twórca ekonomii polskiej i światowej. W jego dorobku ważne miejsce zajmuje teoria cyklu koniunkturalnego, powstała wcześniej i niezależnie od teorii Keynesa, nosząca nowatorski charakter zarówno w interpretacji przyczyn wahań cyklicznych, jak i roli państwa w życiu gospodarczym. W pełni doceniał znaczenie badań empirycznych w procesie poznania zagadnień społeczno – gospodarczych, jak i formułowania wniosków ogólnoteoretycznych. Jest autorem pierwszych w Polsce szacunków dochodu społecznego za lata 1929 i 1933. Opracował także wskaźniki budownictwa i inwestycji, wykorzystane później w jego pracy teoretycznej na temat koniunktury oraz inne, m.in. wskaźniki cen, kosztów, marż zarobkowych w przemyśle. Punktem wyjścia teorii cyklu jest teza, że o poziomie dochodu narodowego decyduje proces inwestycyjny. Na przebieg tego procesu wpływa przede wszystkim przewidywana rentowność, określająca rozmiary nakładów inwestycyjnych. Kalecki w nieco inny sposób ujmuje twierdzenie A. Aftaliona, że decyzje inwestycyjne zależne są od poziomu cen. Zwraca uwagę na problem zatrudnienia. Wzrost cen i zatrudnienia w okresie ożywienia podnosi rentowność i pobudza popyt inwestycyjny. Natomiast spadek cen i zatrudnienia, pod wpływem zachwiania równowagi rynkowej, obniża rentowność i hamuje rozwój procesów inwestycyjnych. Kalecki obserwuje występowanie procesów kumulacyjnych w gospodarce. Wzrost inwestycji prowadzi do wzrostu produkcji dóbr inwestycyjnych, a więc i zatrudnienia w gałęziach wytwarzających te dobra, które z kolei pobudza popyt konsumpcyjny robotników i wzrost zatrudnienia w gałęziach produkcji artykułów spożycia. Rozszerzenie produkcji i wzrost rentowności wywołują dalszy rozwój inwestycji i tworzenie nowej siły nabywczej. Z chwilą jednak gdy zwiększona produkcja napotyka na barierę popytu obniża się rentowność inwestycji, co pociąga za sobą kurczenie się procesów produkcyjnych, zwiększenie bezrobocia, spadek cen itd. Przyjęcie przez Kaleckiego wzajemnej zależności między rentownością a inwestycjami pozwoliło mu na przedstawienie cyklu koniunkturalnego w kategoriach dochodu narodowego. Stało się także podstawą matematycznego rozwinięcia problemu wahań koniunkturalnych. Pogłębionej analizie poddał wpływ rynku pieniężnego, produkcji, cen i płac oraz karteli na przebieg cyklu. Zapotrzebowanie na środki obiegowe podnosi się w okresie ożywienia i rozkwitu, spada w fazie kryzysu i depresji. Towarzyszy temu wzrost i spadek stopy procentowej, której stosunek do rentowności kapitału hamuje lub przyspiesza wzrost inwestycji. Kalecki podważa pogląd, że wzrost konsumpcji kapitalistów oznacza spadek oszczędności. Wskazuje, że jest on słuszny w stosunku do pojedynczego kapitalisty, natomiast w odniesieniu do klasy kapitalistów istnieje zależność przeciwna: wzrost wydatków kapitalistów na zakup dóbr kapitałowych bądź artykułów konsumpcyjnych prowadzi do wzrostu zysków. Występuje przeciwko fałszywemu jego zdaniem poglądowi, że obniżka płac przyspiesza wyjście z kryzysu. Przeciwnie, uważa on, że spadek płac spowodowałby spadek cen i w ten sposób to, co przedsiębiorcy zyskaliby na płacach, utraciliby na cenach. Wykazuje, że obniżka płac nominalnych prowadzi do obniżki płac realnych wyniku sztywności cen. W rezultacie spada popyt konsumpcyjny i zatrudnienie w gałęziach wytwarzających dobra konsumpcyjne oraz rosną zapasy towarowe w magazynach. Podważa także pogląd, że wysokie ceny przyspieszają poprawę koniunktury. Obserwuje tendencje przeciwstawne, a mianowicie że obniżka cen, zwłaszcza artykułów konsumpcyjnych, pobudza popyt globalny i tworzy podstawę do wyjścia z kryzysu. Kolejnym środkiem łagodzącym depresję jest obniżka cen artykułów zmonopolizowanych. W ujęciu Kaleckiego teoretycznie najbardziej racjonalną formą polityki nakręcania koniunktury jest inflacyjne finansowanie robót publicznych. Uważa przy tym, że metody tej nie można utożsamiać z inflacją . Stwierdza, że nie wszystkie środki wydane na roboty publiczne pozostają w obiegu. Obieg zazwyczaj wzrasta przy tym nieznacznie, a może nie



wzrastać wcale, wydawane zaś sumy wracają do banku emisyjnego w postaci bezpośrednich spłat kredytów przez kapitalistów, którzy te sumy zarobili. Pogorszenie sytuacji pieniężnej nie jest związane ze zwiększeniem obiegu, lecz z pasywnością bilansu handlowego, do którego prowadzi zwiększenie importu środków produkcji. W procesie nakręcania koniunktury istotną rolę odgrywają źródła finansowania a nie rodzaj wykonywanych inwestycji. Zdaniem Kaleckiego inwestycje publiczne sfinansowane dodatkową siłą nabywczą stanowią właściwy sposób ożywienia koniunktury , natomiast finansowanie robót publicznych z podatków zmniejsza zyski o tyle, o ile się je zwiększa. Teoria Kaleckiego wychodzi poza koncepcję równowagi krótkookresowej Keynesa. Jego model ma charakter dynamiczny, Kalecki ujmuje problem inwestycji w czasie, bada nie tylko wpływ inwestycji na poziom dochodu narodowego ale i jego podział. Podejmuje zagadnienie decyzji inwestycyjnych, inwestycji ex ante, wprowadza rozróżnienie pomiędzy zamówieniami a wydatkami inwestycyjnymi. Wskazuje, że zmiana rozmiarów inwestycji w kolejno następujących po sobie okresach narusza równowagę krótkookresową, ulegają zmianie prawie wszystkie parametry okresu początkowego, m.in. stan antycypacji dochodów, ceny dóbr inwestycyjnych, stopa procentowa, które określają nowy poziom decyzji inwestycyjnych. Kalecki wiąże wkład Keynesa do teorii ekonomii z jego wyczerpującą analizą związku pomiędzy zmianami inwestycji a ogólnym poziomem zatrudnienia, produkcji i dochodu.



GRUPA  2   1.  Zmienne  zależne  i  niezależne  Keynes’a  i  środki  interwencjonizmu  państwowego        Keynes  wyróżnia  5  zmiennych  zależnych  i  3  zmienne  niezależne   Zmienne  zależne:

1. Dochód  narodowy   2. Zatrudnienie   3. Konsumpcja   4. Inwestycje   5. Oszczędności      Zmienne  niezależne:

1. Psychologiczna  skłonność  do  konsumpcji   2. Krańcowa  rentowność  kapitału   3. Stopa  procentowa      Psychologiczna sklonnosc do konsumpcji   decyduje   o   popycie   konsumpcyjnym,   a   dwie   pozostałe   o   popycie   inwestycyjnym.   Powiązanie   pomiędzy   zmiennymi   zależnymi   i   niezależnymi  można  przedstawić  na  schemacie:

Keynes   ujmuje   zmienne   niezależne   psychologicznie.   Skłonność   do   konsumpcji   psychologicznie  jako  właściwą  danej  jednostce  skłonność  do  wydawania  określonej  jednostki   własnego  dochodu.  Prawem  psychologicznym  jest,  że  w  miarę  wzrostu  dochodów  relatywnie   maleje  skłonność  do  konsumpcji

Y C

,

A A

Y C

,  która  mówi  jaka  część  dochodów  została  przeznaczona  na  powiększenie

konsumpcji

zatrudnienie

Dochód  Narodowy

(DN)

Zmienne  zależne

Konsumpcja  (C)

Inwestycje (I)

Oszczędności (S)

Zmienne  niezależne

Psychologiczna skłonność do konsumpcji

Stopa procentowa

Krańcowa rentowność kapitału



Środki  interwencjonizmu  państwowego      [Keynes]  odchodzi  od  założeń  ekonomii  liberalnej  przechodzi  na  pozycję  interwencjonizmu   państwowego.  Środki  polityki  ekonomicznej  państwa  zalecane  przez  [Keynsa]  dzieli  się  na:   pośrednie  i  bezpośrednie,  w  zależności  od  stopnia  zaangażowania  się  państwa  w  działalność   gospodarczą.  Państwo  stosując  te  środki  stara  się  wpłynąć  na  przebieg  koniunktury.   Do  środków  pośrednich  zalicza:

1. manipulowanie  stopą  procentową,   2. zalecenia  przeprowadzenia  zmian  w  sferze  podziału.   Manipulowanie   stopami   procentowymi   –   polityka   ta   powinna   iść   w   kierunku   obniżenia   stopy  procentowej  albo  drogą  obniżania  stopy  dyskontowej  albo  zwiększenia  ilości  pieniądza   w  obiegu.  W  ten  sposób  zwiększy  się  różnica  pomiędzy  krańcową  rentownością  kapitału  a   stopą   procentową   na   korzyść   rentowności   kapitału,   dlatego   inwestycje   stają   się   bardziej   opłacalne.   Zalecenia   przeprowadzenia   zmian   w   sferze   podziału  –   środek   ten   zakłada   wprowadzenie   progresywnego   opodatkowania   wysokich   dochodów   i   przeznaczenie   uzyskanych   w   ten   sposób  środków  na  świadczenia  socjalne  głównie  na  zasiłki  dla  bezrobotnych.      Zdaniem  [Keynsa]  w  okresie  kryzysu  środki  pośrednie  mogą  okazać  się  niewystarczające  aby   ożywić  gospodarkę,  wówczas  państwo  powinno  wystąpić  w  roli  bezpośredniego  inwestora   prowadząc  roboty  publiczne  (czyli  roboty  państwowe).  Według  [Keynsa]  inwestycje  te  mogą   mieć  charakter  inwestycji  społecznie  użytecznych  (np.  budowa  infrastruktury  gospodarczej   lub   budynków   użyteczności   publicznej)   lub   społecznie   nieużyteczne   (np.   kopanie   i   zasypywanie  dołów).  Z  punktu  widzenia  społecznego  inwestycje  społecznie  nieużyteczne  nie   są  stratą,  gdyż  pracującym  daje  się  zatrudnienie,  przez  co  państwo  przyczynia  się  do  wzrostu   dochodów  i  popytu  ludności  zwłaszcza  konsumpcyjnego  dla  zaspokojenia  którego  możliwe   staje  się  zwiększenie  zatrudnienia  i  produkcji  w  działach  wytwarzających  te  dobra,  ożywia  to   gospodarkę  (ujęcie  to  nie  uwzględnia  aspektu  moralnego).     Roboty   publiczne   winny   być   finansowane   z   długu   publicznego.   Państwo   emituje   obligacje   państwowe,   które   sprzedaje   albo   ludności   (ściągając   w   ten   sposób   oszczędności   społeczeństwa   i   obraca   nimi),   albo   w   systemie   bankowym   sprzedaje   bankom,   a   banki   wypuszczają  dodatkowy  pieniądz  na  rynek.  [Keyns]  odrzuca  pogląd,  że  gdy  banki  wykupują   obligacje  wzrost  pieniądza  w  obiegu  musi  wywoływać  zjawisk  inflacyjnych..  Tłumaczy  to  tym,   że  wzrostowi  pieniędzy  w  obiegu  i  wzrostowi  popytu  tą  drogą  odpowiada  wzrost  podaży  tych   towarów,   które   dotychczas   leżały   w   magazynach.   Kolejnej   emisji   pieniądza   towarzyszyć   będzie   pełniejsze   wykorzystanie   mocy   wytwórczych,   a   więc   wzrostowi   popytu   będzie   odpowiadać  wzrost  podaży  i  nie  pojawią  się  zjawiska  inflacyjne.  Zjawiska  inflacyjne  i  inflacja   wystąpią   dopiero   wówczas   gdy   emisja   pieniądza   i   jego   ilość   na   rynku   natrafią   na   barierę   wykorzystania   mocy   wytwórczych.   Wówczas   na   skutek   niemożliwości   szybkiego   dostosowania   podaży   do   popytu   wystąpią   procesy   inflacyjne   w   gospodarce.   Ujawni   się   nadmiar  pieniądza  we  wzroście  cen.



2.  Mnożnik  inwestycyjny  Keynes’a

Służy  do  bliższego  badania  związków  pomiędzy  inwestycjami  a  przyrostem  dochodu   narodowego.  Sformułował  go  Keynes  pod  wpływem  mnożnika  zatrudnienia  opracowanego   przez   ekonomistę   angielskiego   F.Kahna.   Mnożnik   zatrudnienia   ukazuje,   że   w   razie   wystąpienia   bezrobocie   jest   konieczne,   żeby   państwo   zatrudniło   wszystkich   przy   robotach   publicznych.   Każdy   przyrost   zatrudnienia   przy   robotach   publicznych   powoduje   wzrost   społecznego   popytu,   głównie   konsumpcyjnego,   dla   zaspokojenia   którego   konieczne   jest   zwiększenie   zatrudnienia   i   produkcji   w   działach   wytwarzających   te   dobra.   Mnożnik   zatrudnienia  to  stosunek  zatrudnienia  początkowego    związanego  z  robotami  publicznymi  do   ogólnego   przyrostu   zatrudnienia   w   gospodarce.   Jego   wysokość   zależy   od   krańcowej   psychologicznej   skłonności   do   konsumpcji.   W   miarę   wzrostu   krańcowej   psychologicznej

skłonności  do  konsumpcji

A A

Y C

rośnie  mnożnik  zatrudnienia

Mnożnik  zatrudnienia  ma  wzór:

K = sumy

sumy zarobione wydan

e

3. Przedstawiciele szkoły historycznej

Władysław Grabski – jest twórcą polskiego systemu pieniężnego. W kwietniu 1924 r. przeprowadził reformę waluty, wprowadził złoty polski w miejsce marki polskiej i utworzył Bank Polski. Oparł złotego na złocie w celu ożywienia gospodarki i eksportu oraz wzrostu podaży kredytów zagranicznych. Nadmierną emisję pieniądza uważał za szkodliwą, gdyż spadek kursu pieniądza podważa społeczne zaufanie do niego. Jego badania dotyczą problemów polityki gospodarczej oraz niektórych aspektów teorii ekonomii. Był doskonałym znawcą problematyki rolnej. Dążył do wypracowania długofalowego programu rozwoju gospodarczego, którego podstawą miała być właściwa polityka agrarna, stawiał to zagadnienie na gruncie narodowym. Przestrzegał przed naśladownictwem obcych wzorów, podkreślał znaczenie tradycji narodowych i tworzących się historycznie instytucji. Wskazywał na znaczenie nie tyle czynników materialnych co etyczno – moralnych w procesie rozwoju społeczeństwa. Wysuwał hasło rozwoju oświaty ogólnej i rolniczej, planowej organizacji szkolnictwa wiejskiego i zrzeszeń rolniczych realizujących określone cele ekonomiczne. Doceniał konieczność przeprowadzenia reform strukturalnych w celu likwidacji zacofania gospodarczego Polski, na pierwszy plan wysunął przeprowadzenie reformy rolnej, co zapewniłoby pełniejsze wykorzystanie czynników produkcji zarówno w rolnictwie jak i w przemyśle. To doprowadziłoby do redystrybucji dochodu narodowego i wzrostu popytu społecznego a tym samym poprawy sytuacji chłopów. Postulował parcelację wielkiej własności i tworzenie gospodarstw 5- 10 ha - małe gospodarstwa są samowystarczalne, dzięki nim zwiększa się zatrudnienie i podnosi poczucie godności obywatelskiej włościan. Zagadnienie metodologiczne nie stanowią przedmiotu szerszej analizy W. Grabskiego. Zajął się bliżej problemem cyklicznego rozwoju gospodarki, który tłumaczył względną nadprodukcją w przemyśle. Spadek rentowności produkcji rolnej ogranicza popyt ludności wiejskiej na artykuły przemysłowe a w konsekwencji także spadek popytu ludności miejskiej na środki spożycia. Cykliczny rozwój gospodarki jest zjawiskiem nieuchronnym, w trakcie którego następuje dostosowanie tempa rozwoju produkcji do wahań popytu społecznego. Był zwolennikiem inwestycji publicznych w polityce antykryzysowej, miały one objąć



infrastrukturę gospodarczą. Kładł nacisk na ożywienie produkcji przemysłowej i rolnej, zalecał zmniejszenie obciążeń podatkowych dla rolników, obniżenie stopy procentowej kredytów, wprowadzenie ceł ochronnych na artykuły rolne, rozszerzenie akcji melioracyjnych. Krytykował działalność aparatu biurokratycznego, sankcjonującą przywileje stanowe nielicznej grupy obywateli powiązanych z rządem. Antoni Kostanecki – przedstawiciel młodszej szkoły historycznej w ekonomii. Akcentuje społeczne aspekty problemów ekonomicznych, które stanowią przedmiot badań ekonomii społecznej. Odrzuca metodę izolacji i opiera analizę związków społecznych na wynikach badań socjologicznych. Ekonomię społeczną dzieli na część teoretyczną wyjaśniającą prawa rządzące gospodarstwem społecznym i część praktyczną podejmującą problem polityki ekonomicznej. W teorii wartości zajmuje niejednolite stanowisko, uznając za podstawę wartości oceny subiektywne związane z preferencją potrzeb lub obiektywne ujęte od strony kosztów produkcji. Formułuje dwie definicje kapitału: rzeczową i wartościową. Za pracę produkcyjną uważa pracę wydatkowaną w rolnictwie, przemyśle i handlu. Uwzględnienie aspektów społecznych w przedmiocie badań ekonomii uzasadniał koniecznością redystrybucji dochodu narodowego przez władze publiczne i rosnącą rolą współczesnego państwa w procesie rozwoju gospodarczego. Wskazuje, że wzrost konfliktów społecznych i rozwój procesów monopolizacji gospodarki skłaniają państwo do przejęcia ogólnej kontroli nad życiem gospodarczym. Wyróżnia trzy rodzaje środków polityki ekonomicznej państwa: 1. bezpośrednie – działalność przedsiębiorstw państwowych, polityka celna i taryfowa,

przywileje i monopole państwowe, ulgi, subwencje i premie eksportowe, 2. pośrednie – ochrona prawa patentowego i wzorów, marek fabrycznych i handlowych, 3. ogólne – rozbudowa infrastruktury gospodarczej, rozwój szkolnictwa przemysłowego podkreślał potrzebę zmiany istniejącej struktury gospodarczej, umożliwiającej niwelację różnic w uprzemysłowieniu kraju, będących spuścizną okresu rozbiorów. Aby rozwiązać kwestię socjalną należy stworzyć ochronę prawną robotników, wprowadzić państwowe ubezpieczenia socjalne. Indywidualne motywy działalności gospodarczej ludzi podporządkowuje motywom społecznym co pozwala na zlikwidowanie dualizmu pierwiastka indywidualnego i socjalnego we wszystkich dziedzinach życia społecznego a więc uniknięcie w przyszłości jednostronności rozwiązań ustrojowych rodzących konflikty klasowe. Czynnikiem harmonizującym relacje pierwiastka indywidualnego i socjalnego jest włączenie życia gospodarczego i motywów gospodarczych w całokształt życia społeczno – kulturalnego, które przeniknie je wartościami humanistycznymi.

HME - POLSKA.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):
Ośrodek historyczny warszawski

Ośrodek historyczny warszawski


Władysław Grabski

Czołowym przedstawicielem kierunku historycznego tego ośrodka był Władysław Grabski (1874 – 1938) – ekonomista, polityk, minister skarbu, prezes rady ministrów, profesor SGGW.

Jest on twórcą polskiego systemu pieniężnego. W kwietniu 1924 r. przeprowadził reformę waluty, wprowadził złoty polski w miejsce marki polskiej i utworzył Bank Polski. Oparł złotego na złocie w celu ożywienia gospodarki i eksportu oraz wzrostu podaży kredytów zagranicznych. Nadmierną emisję pieniądza uważał za szkodliwą, gdyż spadek kursu pieniądza podważa społeczne zaufanie do niego.

Był znakomitym znawcą problematyki rolnej.

Dążył do wypracowania długofalowego programu rozwoju gospodarczego, którego podstawą miała być właściwa polityka agrarna.

Przestrzegał przed naśladownictwem polskich wzorów, podkreślał znaczenie tradycji narodowych i tworzących się historycznie instytucji. Wskazywał na znaczenie nie tyle czynników materialnych, ile etyczno – moralnych w procesie rozwoju społeczeństwa. Wysuwał hasło rozwoju oświaty ogólnej i rolniczej, planowej organizacji szkolnictwa wiejskiego i zrzeszeń rolniczych, realizujących określone cele ekonomiczne.

Doceniał konieczność przeprowadzenia reform strukturalnych w celu likwidacji zacofania gospodarczego Polski. Na pierwszy plan wysunął problem reformy rolnej, której przeprowadzenie zapewniłoby pełniejsze wykorzystanie czynników produkcji zarówno w rolnictwie, jak i w przemyśle. Doprowadziłoby to w rezultacie do pewnej redystrybucji dochodu narodowego i do wzrostu popytu społecznego, a tym samym do poprawy sytuacji chłopów, domagających się zwiększenia swych dochodów, a także przyspieszenia rozwoju społeczno-gospodarczego.

Postulował parcelację wielkiej własności i tworzenie gospodarstw o obszarze 5 – 10 ha, gdyż mogą one być samowystarczalne, dzięki nim zwiększ się zatrudnienie, podnosi się poczucie godności obywatelskiej włościan. Opowiadał się za dobrowolną parcelacją, przymusową parcelacją zalecał objąć grunty leżące odłogiem lub źle użytkowane. Był zwolennikiem oparcia ustroju rolnego na różnego typu gospodarstwach, gdyż specjalizacja produkcji rolnej umożliwia osiągnięcie maksymalnych efektów ekonomicznych.

Zajął się on bliżej problemem cyklicznego rozwoju gospodarki, który tłumaczył względną nadprodukcją w przemyśle. Jego zdaniem spadek rentowności produkcji rolnej ogranicza popyt ludności wiejskiej na artykuły przemysłowe, a w konsekwencji także spadek popytu ludności miejskiej na środki spożycia. Cykliczny rozwój gospodarki jest zjawiskiem nieuchronnym, w trakcie którego następuje dostosowanie tempa rozwoju produkcji do wahań popytu społecznego.

Był zwolennikiem inwestycji publicznych w polityce antykryzysowej, które w szczególności miały objąć infrastrukturę gospodarczą. Kładł nacisk na ożywienie produkcji przemysłowej i rolnej. Zalecał zmniejszenie obciążeń podatkowych dla rolników, obniżenie stopy procentowej kredytów krótko- i długoterminowych, wprowadzenie ceł ochronnych na artykuły rolne, rozszerzenie akcji melioracyjnych.

Krytykował działalność aparatu biurokratycznego, sankcjonująca przywileje stanowe nielicznej grupy obywateli powiązanych z rządem. Nowa ideę politycznej przyszłości Polski oparł na spójni ideowej, tworzącej warunki do legalnej działalności różnych ugrupowań politycznych z pominięciem akcji odwetów i dyskryminacji

Antoni Kostanecki

Należał do przedstawicieli młodszej szkoły historycznej w ekonomii.

Akcentował społeczne aspekty problemów ekonomicznych, które stanowią przedmiot badań ekonomii społecznej.

Ekonomię społeczną dzieli na część teoretyczną, wyjaśniającą prawa rządzące gospodarstwem społecznym i część praktyczną, podejmującą problem polityki ekonomicznej. W teorii wartości zajmuje niejednolite stanowisko, uznając za podstawę wartości oceny subiektywne, związane z preferencja potrzeb lub obiektywne, ujęte od strony kosztów produkcji. Idąc śladem Smitha formułuje dwie definicje kapitału: rzeczowa i wartościową. W problemie pracy produkcyjnej wychodzi poza koncepcje fizjokratów, obejmując tym pojęciem zarówno prace wydatkowaną w rolnictwie, jak też w przemyśle i handlu.

Uwzględnienie aspektów społecznych w przedmiocie badań ekonomii uzasadniał koniecznością redystrybucji dochodu narodowego przez władze publiczne i rosnącą rolą współczesnego państwa w procesie rozwoju gospodarczego. Prowadząc rozważania w kategoriach historycznych, wskazuje, że wzrost konfliktów społecznych i rozwój procesów monopolizacji gospodarki skłaniają państwo do przejęcia ogólnej kontroli nad życiem gospodarczym.

Wyróżnił trzy rodzaje środków polityki ekonomicznej państwa:

  • bezpośrednie: działalność przedsiębiorstw państwowych

polityka celna i taryfowa

przywileje i monopole państwowe

ulgi, subwencje i premie eksportowe

  • pośrednie: ochrona prawa patentowego

ochrona wzorów, marek fabrycznych i handlowych

  • ogólne: rozbudowa infrastruktury gospodarczej

rozwój szkolnictwa przemysłowego


Podkreślał potrzebę zmiany istniejącej struktury gospodarczej, umożliwiającej niwelację różnic w uprzemysłowieniu kraju. Rozwiązanie kwestii socjalnej łączył ze stworzeniem ochrony prawnej robotników, działalnością pracowniczych związków zawodowych i wprowadzeniem państwowych ubezpieczeń socjalnych.

Indywidualne motywy działalności gospodarczej ludzi podporządkowuje motywom społecznym, co pozwala na uniknięcie w przyszłości jednostronności rozwiązań ustrojowych rodzących konflikty klasowe.

Badał rozwój życia społeczno-gospodarczego w krajach europejskich na tle historycznie określonych form porządku kulturalnego i ustroju politycznego. Uważał, że należy włączyć życie gospodarcze i motywy gospodarcze w całokształt życia społeczno-kulturalnego. Rozwój wiedzy o społeczeństwie rozwiąże wyzwania współczesnej epoki.


Ośrodek teoretyczny krakowski


Adam Krzyżanowski

Jego dorobek teoretyczny wykazuje wpływ angielskiej ekonomii XIX wieku, głównie Johna Stuarta Milla i Alfreda Marshalla. Jego rozważania cechuje indywidualistyczny punkt widze

Posługiwał się on koncepcją „człowieka ekonomicznego”, którą rozpatrywał łącznie z teorią motywów. Skupił swoja uwagę na postępowaniu według zasady gospodarności. W jego ujęciu ekonomia jest nauka o zasadzie najmniejszego wysiłku. Dostrzegał jedynie występowanie powiązań funkcjonalnych między zjawiskami gospodarczymi. W teorii ceny rozwijał koncepcję popytu i podaży. W teorii wartości przyjął subiektywna teorię kosztów produkcji. Teza o istnieniu związków funkcjonalnych stała się podstawa jego koncepcji o samoustalającej się równowadze. Wielkości rynkowe samoczynnie zmierzają do wzajemnego dostosowania się do stanu równowagi. Szerzył on mit o wolnej konkurencji, która w jego teorii cyklu koniunkturalnego jest jednym z warunków wyjścia z kryzysu.

Wyjaśniał wahania cykliczne nadmiernymi inwestycjami w stosunku do bazy finansowej. Kładł również nacisk na wpływ zjawisk pieniężno-kredytowych na przebieg cyklu. Badał zmienność zjawisk ekonomicznych, dążył do dynamicznego ujęcia procesu gospodarczego.

W okresie wielkiego kryzysu lat 1929 – 1933, oraz ożywienia 1936-1939 występował przeciw ingerencji państwa w życie gospodarcze, przeciwstawiał się polityce nakręcania koniunktury poprzez rozwijanie robót publicznych, jak również prowadzenie bezpośredniej działalności gospodarczej przez państwo. Jedynie w kwestii walutowej dopuszczał możliwość interwencjonizmu.

Propagował wolną konkurencję jako system najbardziej sprawny ekonomicznie i etycznie najwyższy. Reprezentował interesy burżuazji nie zmonopolizowanej. Dowodził, że jest ona klasą postępową, nosicielem postępu technicznego. Podstawowe znaczenie przywiązywał do rozwoju procesów akumulacji wewnętrznej, której pierwotnym źródłem miały być oszczędności kapitalistów. Jego propozycje zmierzały do zapewnienia przedsiębiorcom pełnej swobody działalności gospodarczej i zabezpieczenia praw własności.

Wysuwał postulat prowadzenia polityki „małego” budżetu, który nakłada możliwie najniższe podatki na klasy posiadające. Opowiadał się za koniecznością rozszerzenia kredytowego finansowania przemysłu przez państwo, co miało ożywić procesy inwestycyjne w kraju. Odrzucał przy tym zdecydowanie inflacyjne metody finansowania rozwoju gospodarczego.

Był on mistrzem i przewodnikiem tzw. Szkoły Krakowskiej. W okresie inflacji i hiperinflacji rozwinął wraz ze Szkołą działalność pisarską o charakterze naukowo-publicystycznym, zwalczającą inflację. Tym samym budził świadomość ekonomiczną społeczeństwa i wytyczał kierunki niezbędnych reform finansowo-pieniężnych.

Prowadzona przez niego ocena polskiej polityki gospodarczej zawiera szereg elementów oryginalnych, które mimo upływu czasu nie straciły swego znaczenia. Dotyczy to m.in. konieczności zrównoważenia budżetu, prowadzenia ostrożnej polityki kredytowej przez banki, ujemnych skutków ustalania cen maksymalnych.

Jako jeden z nielicznych w 1928 r. przewidział szybkie nadejście kryzysu gospodarczego. W 1932 r. wystąpił wraz ze Szkoła z memoriałem zalecającym porzucenie deflacji i gold standardu oraz postulującym wprowadzenie dewaluacji bez inflacji. Dewaluacja miała być „nieznaczna i chwilowa”, gdyż jest ona mniejszym złem niż dalsze zadłużanie się za granicą.

Zagadnienia gospodarcze rozpatrywał także w kategoriach moralnych. Obserwował związki między ekonomia a moralnością i polityką gospodarczą a moralnością. Jego inspiracje rozwiązania konfliktów społecznych i politycznych w skali wewnętrznej jak i międzynarodowej, szły w kierunku odrodzenia demokracji i liberalizmu ekonomicznego, pogłębienia postawy chrześcijańskiej na szerokiej płaszczyźnie społecznej, zespolenia politycznego świata w miejsce podziału na sfery wpływów.

Adam Heydel

Był zwolennikiem koncepcji psychologicznej szkoły austriackiej. W jego dorobku ważne miejsce zajmują prace z zakresu metodologii ekonomii.

Uwypuklił on nomotetyczny charakter nauki ekonomii. Zwrócił uwagę na rolę analizy abstrakcyjnej w badaniach naukowych i istnienie ogólnych praw ekonomicznych. Posługiwał się założeniem „człowieka gospodarującego”, kierującego się w swym postępowaniu egoistycznym motywem maksymalizacji zysku. Za podstawowy przedmiot badań ekonomii uznał analizę działalności gospodarczej jednostek, a zasadę gospodarności uznał za najlepsza podstawę wyróżnienia działania gospodarczego.

Krytykował analizę funkcjonalną, twierdząc, że nie uwzględnia ona problemu czasu, który jest podstawa ekonomii. Wskazał, że eliminowanie analizy przyczynowej sprowadza badanie zjawisk gospodarczych jedynie do ich opisu.

W wyjaśnieniu wahań koniunkturalnych wysuwał na plan pierwszy zjawiska związane z polityką pieniężno-kredytową banków. Jego zdaniem ożywienie gospodarcze jest konsekwencją wzrostu obiegu pieniężnego, deflacja natomiast wywołuje objawy depresji. Niska stopa procentowa prowadzi do hiperinwestycji i rodzi tendencje inflacyjne, gdyż rośnie zapotrzebowanie na kredyt. Pojawia się dysproporcja między kapitałem trwałym i obrotowym, maleje akumulacja wewnętrzna Środkiem łagodzenia wahań cyklicznych jest właściwa polityka bankowa, ustalająca wysokość bankowej stopy procentowej na poziomie stopy rynkowej.

Jest on prekursorem badań z zakresu ekonomiki konsumpcji. W „Teorii dochodu społecznego” prowadził rozważania nt. dochodu brutto i netto oraz podziału dochodu narodowego.

W swym programie naprawy skarbu warunkował poprawę stosunków ekonomicznych odpowiednią reformą systemu finansowego. Postulował stabilizację marki i zrównoważenie budżetu, głównie poprzez zmniejszenie wydatków państwowych.

W latach 1930 – 1935 występował przeciwko deflacji wskazując na społeczne i gospodarcze straty związane z jej wprowadzeniem. Postulował dewaluacje bez inflacji.

System liberalny był dla niego systemem umożliwiającym maksymalizacje dochodów indywidualnych i dochodu społecznego oraz rozwój produkcji zgodny z potrzebami społeczeństwa. Gwarantem rozwoju ekonomicznego kraju miało być zabezpieczenia prawa własności prywatnej i swobody inicjatywy gospodarczej jednostek.

Podważał on celowość istnienia przedsiębiorstw państwowych tezą o ich niskiej rentowności. Zalecał m.in. ograniczenie administracji państwowej.






Ośrodek teoretyczny warszawski


Jan Stanisław Lewiński

Jego dorobek wykazuje wpływ ekonomii angielskiej, głównie szkoły klasycznej, która pragnął spopularyzować na gruncie polskim. Należał do najbardziej cenionych za granicą ekonomistów polskich.

W swych rozważaniach teoretycznych odrzucał postulat „ekonomii czystej”, sformułowany przez szkołę matematyczną, wykluczając z zakresu badań nauki ekonomii ekonomię społeczną i stosowaną. Postulował oparcie ekonomii na rzeczywistości, wskazując, że ekonomia czysta jest jedynie krokiem wstępnym analizy naukowej i że musi być dopełniana i sprawdzana przez obserwację. Teoria i rzeczywistość dają się porównać do dwóch kół zębatych, które musza być dokładnie do siebie dopasowane.

Kierował się w swoich rozważaniach poglądem Claude’a Bernarda, że brak ścisłego związku między teorią i obserwacją jest jednym z głównych czynników hamujących rozwój nauki. Dlatego starał się połączyć ze sobą dwa rozbieżne kierunki rozważań: teoretyczny i opisowy, historyczny. Podważał wartość poznawczą badań, pozostających wyłącznie w sferze abstrakcji. Dedukcję i indukcję uważał za metody, które muszą się wzajemnie uzupełniać, a spór o wyższości jednej z nich zaliczał do historii.

Prawa ekonomiczne wykryte za pomocą dedukcji i abstrakcyjnych założeń homo oeconomicus i wolnej konkurencji należy za pomocą indukcji skorygować, czyli uwzględnić wcześniej odrzucone zjawiska przypadkowe.

Za twórców nauki ekonomii uważał fizjokratów, Smitha i Ricarda, którzy odkryli obiektywny charakter praw ekonomicznych.

Definiował ekonomię jako naukę o prawach, które rządzą produkcją, wymianą, obiegiem i podziałem bogactw. Pisząc o bogactwie miał na myśli te dobra materialne, które służą do zaspokojenia potrzeb społecznych. Przychylał się do poglądu fizjokratów, Ze dobrobyt społeczeństwa zależy od wielkości produktu czystego.

Podkreślił obiektywny charakter wartości jako kategorii społecznej. Zwracał uwagę na elastyczność systemu pieniężnego i możliwość kredytowego finansowania przedsiębiorstw przez banki. Stał na stanowisku, że ceny nie są określone przez politykę bankową, lecz przeciwnie, one rozstrzygają o ilości emitowanych banknotów.

Wskazywał na rolę banku emisyjnego w procesie utrzymania równowagi rynkowej.

Dążył do przedstawienia procesów ekonomicznych w postaci matematycznych funkcji. Wychodził z założenia, że ta droga można wyprowadzić ekonomię z ciasnego koła opisu lub czystych spekulacji i dojść do jasnego ujmowania zjawisk ekonomicznych oraz do ścisłego wnioskowania.

Michał Kalecki

W jego dorobku ważne miejsce zajmuje teoria cyklu koniunkturalnego, powstała niezależnie i wcześniej od teorii J.M. Keynesa, nosząca nowatorski charakter zarówno w interpretacji przyczyn wahań cyklicznych, jak i roli państwa w życiu gospodarczym.

Jest on autorem pierwszych w Polsce szacunków dochodu społecznego za lata 1929 i 1933, które przeprowadził wspólnie z Ludwikiem Landauem. Opracował także wskaźniki budownictwa i inwestycji, oraz inne, m.in. wskaźnik kosztów, cen.

Teoria cyklu koniunkturalnego

Punktem wyjścia jest teza, że o poziomie dochodu narodowego decyduje proces inwestycyjny, na którego przebieg wpływa przede wszystkim przewidywana rentowność, określająca rozmiary nakładów inwestycyjnych. W nieco odmienny sposób ujmuje twierdzenia Alberta Aftaliona, że decyzje inwestycyjne zależne są od poziomu cen. Zwraca uwagę na problem zatrudnienia. Wzrost cen i zatrudnienia w okresie ożywienia podnosi rentowność i pobudza popyt inwestycyjny. Natomiast spadek cen i zatrudnienia, pod wpływem zachwiania równowagi rynkowej, obniża rentowność i hamuje rozwój procesów inwestycyjnych. Obserwował on występowanie procesów kumulacyjnych w gospodarce.

Wzrost inwestycji prowadzi do wzrostu produkcji dóbr inwestycyjnych, a więc i zatrudnienia w gałęziach wytwarzających te dobra, które z kolei pobudza popyt konsumpcyjny robotników i wzrost zatrudnienia w gałęziach produkcji artykułów spożycia. Rozszerzenie produkcji i wzrost rentowności wywołują dalszy rozwój inwestycji i tworzenie nowej siły nabywczej. Z chwilą jednak, gdy zwiększona produkcja napotyka barierę popytu, obniża się rentowność inwestycji, co pociąga za sobą kurczenie się procesów produkcyjnych, zwiększanie bezrobocia, spadek cen, itd.

Przyjęcie wzajemnej zależności między rentownością a inwestycjami pozwoliło Kaleckiemu na przedstawienie cyklu koniunkturalnego w kategoriach dochodu narodowego.


Relacje miedzy oszczędnościami a wydatkami kapitalistów

Kalecki uważał, że wzrost konsumpcji kapitalistów oznacza spadek oszczędności. Pogląd ten jest słuszny w odniesieniu do pojedynczego kapitalisty. Natomiast w odniesieniu do klasy kapitalistów istnieje zależność przeciwna: wzrost wydatków kapitalistów na zakup dóbr kapitałowych bądź artykułów konsumpcyjnych prowadzi do wzrostu zysków. Kapitaliści jako ogół zyskują to, co inwestowali i skonsumowali.


Wpływ rynku pieniężnego, produkcji cen i płac oraz karteli na przebieg cyklu

Zapotrzebowanie na środki obiegowe podnosi się w okresie ożywienia i rozkwitu, spada w fazie kryzysu i depresji. Towarzyszy temu wzrost i spadek stopy procentowej, której stosunek do rentowności kapitału hamuje lub przyspiesza wzrost inwestycji. Dlatego Kalecki występuje przeciwko poglądowi, że obniżka płac przyspiesza wyjście z kryzysu. Uważa on, że spadek płac spowodowałby spadek cen i w ten sposób to, co przedsiębiorcy zyskaliby na płacach, utraciliby na cenach. Wykazuje, że obniżka płac nominalnych prowadzi do obniżki płac realnych w wyniku sztywności cen. W rezultacie spada popyt konsumpcyjny i zatrudnienie w gałęziach wytwarzających dobra konsumpcyjne oraz rosną zapasy towarowe w magazynach.

Podważa pogląd, że wysokie ceny przyspieszają poprawę koniunktury. Obserwuje tendencje przeciwne, że obniżka cen, zwłaszcza artykułów konsumpcyjnych, pobudza popyt globalny i tworzy podstawę do wyjścia z kryzysu. Kolejnym środkiem łagodzącym depresje jest obniżka cen artykułów zmonopolizowanych.


Jaką metodę finansowania robót publicznych zalecał

Najbardziej racjonalna formą polityki nakręcania koniunktury jest inflacyjne finansowanie robót publicznych.

Jednak metody tej nie można utożsamiać z inflacją. Nie wszystkie środki wydane na roboty publiczne pozostają w obiegu. Obieg zazwyczaj wzrasta przy tym nieznacznie, a może nie wzrastać wcale, a wydawane sumy wracają do banku emisyjnego w postaci bezpośrednich spłat kredytów przez kapitalistów, którzy te sumy zarobili. Pogorszenie sytuacji pieniężnej nie jest związane ze zwiększeniem obiegu, lecz z pasywnością bilansu handlowego, do którego prowadzi zwiększenie importu środków produkcji.

W procesie nakręcania koniunktury istotną rolę odgrywają źródła finansowania, a nie rodzaj wykonywanych inwestycji.

Jego zdaniem inwestycje publiczne sfinansowane dodatkową siłą nabywczą stanowią właściwy sposób ożywienia koniunktury, natomiast finansowanie robót publicznych z podatków zmniejsza zyski o tyle, o ile je zwiększa.


Teoria Kaleckiego wychodzi poza koncepcję równowagi krótkookresowej J.M.Keynesa. Jego model ma charakter dynamiczny. Kalecki ujmuje problem inwestycji w czasie, bada nie tylko wpływ inwestycji na poziom dochodu narodowego, ale i jego podział.

Podejmuje zagadnienie decyzji inwestycyjnych, inwestycji ex ante, wprowadza rozróżnienie między zamówieniami a wydatkami inwestycyjnymi.

Wskazuje, że zmiana rozmiarów inwestycji w kolejno następujących po sobie okresach czasu narusza równowagę krótkookresową, ulęgają zmianie prawie wszystkie parametry okresu początkowego.


Poza teoria cyklu, Kalecki analizował problem dochodu narodowego i jego części składowych, stopy procentowej i inwestycji. Zwraca uwagę, że w procesie wzrostu gospodarczego duże znaczenie ma ostateczny podział na konsumpcje i oszczędności.

7


Pytania i odpowiedzi - HME.docx

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

Pytania i odpowiedzi:


  1. Wkład szkoły fizjokratów w rozwój ekonomii


Fizjokratyzm – pierwsza szkoła ekonomii politycznej

Fizjokratyzm, czyli panowanie praw natury, rozwinął się we Francji w połowie XVIII w. W tym czasie Francja przezywała trudności gospodarcze związane z bankructwem pierwszego banku emisyjnego. Właściciele kapitału zaczęli wówczas lokować swoje pieniądze przede wszystkim we własności ziemskiej. Na wsiach zaczęły powstawać nowe gospodarstwa rolne typu kapitalistycznego, oparte na pracy najemnej.

W 1720 r. John Law założył pierwszy bank emisyjny, ale nadmierna emisja pieniądza i nieprzychylny stosunek spowodował bankructwo banku.

Twórcą fizjokratyzmu jest Francois Quesnay, lekarz nadworny pani de Pompadour, faworyty królewskiej Ludwika XV.

Swój system polityczny Quesnay wyłożył w dziele pt. „Tablica ekonomiczna”, po raz pierwszy wydanym w 1758 r.

Fizjokratyzm to okres oświecenia we Francji – rozwój nauki, kultury i sztuki.

Fizjokraci uważali, że istnieją naturalne, czyli dane przez przyrodę prawa społeczeństwa ludzkiego.

Podstawowe znaczenie w teorii fizjokratyzmu miała koncepcja pracy produkcyjnej i produktu dodatkowego. Produkcyjna jest jedynie praca w rolnictwie i tylko w gospodarstwach nowoczesnych, stosujących nowe metody uprawy ziemi, bo tylko one wytwarzają produkt dodatkowy, tj. nadwyżkę ponad koszty produkcji, ale zarówno koszty materiałowe oraz koszty zatrudnienia pracowników.

Uczniowie Quesneya traktowali jego system jako pewien rodzaj filozofii społecznej, która obejmuje ekonomiczną i etyczną, społeczną i polityczną stronę działalności ludzi. Uważali, że jest to system teoretyczny, ostatecznie zakończony, zamknięty, w pełni dopracowany, który wymaga tylko popularyzacji droga powszechnej oświaty.

Wielką zasługa fizjokratów (nie tylko francuskich, ale również i polskich) jest to, że przyczynili się do rozwoju oświaty, do rozwoju rolnictwa.

Polscy fizjokraci, m. in. ks. Antoni Popławski, bracia Hieronim i Walery Stroynowscy, krytykowali stosunki pańszczyźniane, domagali się poprawy położenia chłopów – kmieci. Przyczynili się do zniesienia poddaństwa chłopów, czyli zniesienia bezwzględnej zależności chłopa od pana, który mógł karać chłopów nawet śmiercią, za co nie ponosił żadnej odpowiedzialności karnej.

Polscy fizjokraci doprowadzili do powstania pierwszych szkół podstawowych na wsiach, tzw. szkół elementarnych (parafialnych), tworzonych przy parafiach. Dzieci chłopskie uczyły się tam 3 – 4 lata podstaw (pisanie, czytanie, rachunki, hodowla bydła, zasady higieny).

Komisja Edukacji Narodowej, pod przewodnictwem ks. Hugo Kołłątaja, w 1780 r. przeprowadziła reformę Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowskiej Akademii, w wyniku, której wprowadzono nowy przedmiot wykładowy – ekonomię – pod nazwą umiejętności polityczne.

Francois Quesnay rozwinął wizję ustroju naturalnego opartego na prawach natury, a więc opisywał to, co jego zdaniem być powinno (ideał), a nie to, co jest, i w ten sposób ujął ekonomię jako naukę normatywną.

Podstawowymi prawami natury są prawa:

prawo do posiadania własności prywatnej

prawo do wolności gospodarowania – prawo do dysponowania posiadaną własnością

Prawa te musza się nawzajem uzupełniać, jeśli ma to być system demokratyczny. Motywem (bodźcem) działalności ludzi jest interes osobisty, chęć zysku, a więc dążenie do osiągania indywidualnych korzyści, maksymalizacja osobistych korzyści. Takie działanie jest zgodne z prawami danymi przez naturę.

Działalność jednostek gospodarczych nie może naruszać praw drugich osób, dlatego na straży porządku naturalnego powinien stać rząd i prawo.

Quesnay uważał, że nie ma gwarancji dobrego rządu i dlatego pełniejszą rękojmią przestrzegania praw natury jest powszechna oświata. Uważał, że ludzie, którzy poznają zasady porządku naturalnego będą go realizować spontanicznie, bez przymusu. Ustrój naturalny przeciwstawiał ustrojowi sztucznemu, który realizowany jest droga przymusu.


Znaczenie „Tablicy ekonomicznej” (wydanej w 1758 r.)

Tablica ekonomiczna” jest pierwszym w historii nauki schematem obiegu wytworzonego produktu społecznego między klasami, czyli schematem przepływów międzygałęziowych.

Quesnay w sposób rachunkowy, posługując się konkretnymi danymi liczbowymi przedstawił warunki realizacji produkcji prostej i osiągnięcia stanu równowagi w gospodarce (równowaga miedzy popytem globalnym a podażą globalną).

Quesnay wyróżnił w ówczesnym społeczeństwie francuskim 3 klasy społeczne:

klasa właścicieli ziemskich – król, właściciele świeccy i duchowni; ta klasa wydzierżawiała posiadaną ziemię rolnikom, dzierżawcom, za co otrzymywała czynsz dzierżawny

klasa produkcyjna – rolnicy, dzierżawcy; tylko ta klasa pomnażała bogactwo społeczne, wytwarzała produkt dodatkowy (nadwyżkę ponad koszty produkcji); według Quesenya tylko nowoczesne gospodarstwa nastawione na rynek są produkcyjne, a pozostałe wyjaławiają ziemię

klasa jałowa – przemysłowcy, rzemieślnicy i kupcy; nie pomnaża bogactwa społecznego, lecz jedynie przetwarza wytworzone już bogactwo; w wyniku swej działalności wytwarza jedynie ekwiwalent zużytych środków konsumpcji

W „Tablicy ekonomicznej” opisywał Quesnay obieg produktu poczynając od klasy produkcyjnej.

Klasa to dokonywała na początku cyklu niezbędnych nakładów kapitałowych w wysokości 3 miliardów liwrów, a wytworzony przez nią produkt ma wartość 5 mld liwrów. Produkt dodatkowy w kwocie 2 mld liwrów przekazują klasie właścicieli ziemskich jako czynsz dzierżawny, ponadto kupują u klasy jałowej narzędzia rolnicze za 1 mld liwrów. Klasa właścicieli ziemskich uzyskane 2 mld lirów przeznacza na zakup artykułów konsumpcyjnych u rolników za 1 mld liwrów i artykułów przemysłowych u klasy jałowej też za 1 mld liwrów. Klasa jałowa otrzymane od rolników i właścicieli ziemskich 2 mld liwrów wydaje na zakup artykułów spożycia u rolników za 1 mld liwrów i surowców niezbędnych do produkcji przemysłowej u rolników za 1 mld liwrów. W ten sposób do klasy rolników wracają wydane na początku okresu 3 mld liwrów, które po ponownym zainwestowaniu w rolnictwo staja się podstawą procesu reprodukcji prostej.

Quesnay pragnął realizacji zasad „Tablicy ekonomicznej” w rzeczywistości gospodarczej, gdyż wierzył, że w ten sposób wyciągnie gospodarkę z trudności w jakich się znalazła. Dostrzegał, że praktyka daleko odbiega od jego wizji. To właściciele ziemscy więcej niż ½ dochodów przeznaczają na kupno artykułów przemysłowych, a mniej na zakup artykułów rolniczych. Także klasa jałowa kupuje surowce nie tylko u rodzimych rolników, ale także za granicą, i w związku z tym do rolnictwa wraca mniej środków niż te, które są potrzebne do odnowienia procesów produkcji.

Quesnay chciał wprowadzić nowy, bo kapitalistyczny, porządek gospodarczy w miejsce feudalnego. Była to koncepcja nierealna, bo wprowadzenie nowego ładu gospodarczego wymaga zmiany ustroju społeczno-politycznego (form własności, struktury klasowej).


Szkoła fizjokratów uważana jest za pierwsza szkołę filozofii, gdyż fizjokraci badali zjawiska gospodarcze w sferze produkcji a nie wymiany, i jako pierwsi dostrzegli istnienie obiektywnych praw ekonomicznych.

Podstawowym hasłem fizjokratyzmu był leseferyzm. Uważali bowiem, że w warunkach swobody działania mogą być realizowane w praktyce prawa dane przez naturę. To hasło zostało później przyjęte przez ekonomię zachodnią i stanowiło postulat polityki ekonomicznej państwa aż do czasów J.M. Keynesa, czyli do lat 30-tych XX wieku.

Zwolennicy liberalizmu traktowali podmioty gospodarcze jako te, które kierując się zasadą maksymalizacji zysku, przyczyniając się do rozwoju całego społeczeństwa.



  1. Teoria wartości i ceny Ricardo


Ricardo, podobnie jak Smith, odróżniał wartość użytkową i wartość wymienną (cenę). Ricardo uważał, że wartość użytkowa nie może być podstawą wartości wymiennej, chociaż stanowi niezbędną jej przesłankę. O wartości wymiennej towarów decydują, albo rzadkość produktów, czyli unikatowość, niepowtarzalność, która dotyczy niewielkiej ilości dóbr ekonomicznych, dóbr trudno pomnażalnych, jak dzieła sztuki, kamienie szlachetne, albo nakład pracy niezbędny do wytworzenia towarów, który dotyczy większości dóbr ekonomicznych.

Ricardo dostrzegał, że wielkość wartość towarów nie jest stała, ale zmienia się wraz z postępem technicznym, który powoduje wzrost wydajności pracy i obniżenie kosztów produkcji.

Ricardo sformułował twierdzenie, zwane później prawem Ricarda, że wartość wymienna towarów jest wprost proporcjonalna do nakładów pracy, a odwrotnie proporcjonalna do wydajności pracy. Twierdzenie to jest słuszne.

Ricardo konsekwentnie twierdził, że o wartości wymiennej towarów decyduje nakład pracy, co opierał na niewłaściwym ujęciu kapitału, który ujmował ahistorycznie, utożsamiając go z każdym środkiem produkcji, nawet z kamieniem używanym przez człowieka pierwotnego.

Kapitał jest zaś czynnikiem historycznym. Składa się z kapitału rzeczowego (środki pracy + przedmioty pracy) i kapitału ludzkiego.

Ricardo dzielił kapitał produkcyjny na trwały i obrotowy, ale dokładniej wyjaśniał rolę kapitału w procesie tworzenia wartości towarów.

Stwierdził, że wartość towarów określona jest przez pracę wydatkowaną bezpośrednio na jego wytworzenie, i przez wartość kapitału przeniesioną w procesie produkcji na gotowy produkt. Widział różnice między praca żywą a pracą uprzedmiotowioną w środkach produkcji (kapitale), która jest przenoszona na gotowy produkt albo w jednym cyklu produkcyjnym.

Ricardo jako pierwszy odróżniał wartość od wartość wymiennej (ceny), pomimo czego nie dostrzegał, że wartość wymienna jest rynkową postacią wartości, która jest kategorią produkcji. Utożsamiał wartość z cena produkcji i nazywał ja ceną naturalną, wokół której krążą ceny rynkowe. Uważał, że w większości przypadków ceny pokrywają się z wartością, a przypadki odchyleń cen od wartości to wyjątki. To twierdzenie nie jest słuszne, bo w rzeczywistości jest akurat odwrotnie, tzn. normą jest odchylanie cen od wartości wskutek warunków rynkowych (gry popytu i podaży, i zmian ilości pieniądza w obiegu), a rzadkością jest pokrywanie się cen z wartością, co ma miejsce, gdy popyt jest równy podaży.

Zgodnie z prawem podaży i popytu, gdy popyt jest większy od podaży, ceny rosną i stają się wyższe od wartości a gdy podaż jest większa od popytu, to ceny maleją i staja się niższe od wartości.


Cena produkcji to suma kosztów produkcji i zysku przeciętnego, który powstaje na skutek przepływu kapitału z gałęzi mniej rentownych, w których popyt i zyski są niskie, do gałęzi bardziej rentownych, gdzie popyt i zyski są wysokie.


  1. Przedstawiciel szkoły teoretycznej – ośrodek warszawski


Michał Kalecki

W jego dorobku ważne miejsce zajmuje teoria cyklu koniunkturalnego, powstała niezależnie i wcześniej od teorii J.M. Keynesa, nosząca nowatorski charakter zarówno w interpretacji przyczyn wahań cyklicznych, jak i roli państwa w życiu gospodarczym.

Jest on autorem pierwszych w Polsce szacunków dochodu społecznego za lata 1929 i 1933, które przeprowadził wspólnie z Ludwikiem Landauem. Opracował także wskaźniki budownictwa i inwestycji, oraz inne, m.in. wskaźnik kosztów, cen.

Teoria cyklu koniunkturalnego

Punktem wyjścia jest teza, że o poziomie dochodu narodowego decyduje proces inwestycyjny, na którego przebieg wpływa przede wszystkim przewidywana rentowność, określająca rozmiary nakładów inwestycyjnych. W nieco odmienny sposób ujmuje twierdzenia Alberta Aftaliona, że decyzje inwestycyjne zależne są od poziomu cen. Zwraca uwagę na problem zatrudnienia. Wzrost cen i zatrudnienia w okresie ożywienia podnosi rentowność i pobudza popyt inwestycyjny. Natomiast spadek cen i zatrudnienia, pod wpływem zachwiania równowagi rynkowej, obniża rentowność i hamuje rozwój procesów inwestycyjnych. Obserwował on występowanie procesów kumulacyjnych w gospodarce.

Wzrost inwestycji prowadzi do wzrostu produkcji dóbr inwestycyjnych, a więc i zatrudnienia w gałęziach wytwarzających te dobra, które z kolei pobudza popyt konsumpcyjny robotników i wzrost zatrudnienia w gałęziach produkcji artykułów spożycia. Rozszerzenie produkcji i wzrost rentowności wywołują dalszy rozwój inwestycji i tworzenie nowej siły nabywczej. Z chwilą jednak, gdy zwiększona produkcja napotyka barierę popytu, obniża się rentowność inwestycji, co pociąga za sobą kurczenie się procesów produkcyjnych, zwiększanie bezrobocia, spadek cen, itd.

Przyjęcie wzajemnej zależności między rentownością a inwestycjami pozwoliło Kaleckiemu na przedstawienie cyklu koniunkturalnego w kategoriach dochodu narodowego.


Relacje miedzy oszczędnościami a wydatkami kapitalistów

Kalecki uważał, że wzrost konsumpcji kapitalistów oznacza spadek oszczędności. Pogląd ten jest słuszny w odniesieniu do pojedynczego kapitalisty. Natomiast w odniesieniu do klasy kapitalistów istnieje zależność przeciwna: wzrost wydatków kapitalistów na zakup dóbr kapitałowych bądź artykułów konsumpcyjnych prowadzi do wzrostu zysków. Kapitaliści jako ogół zyskują to, co inwestowali i skonsumowali.


Wpływ rynku pieniężnego, produkcji cen i płac oraz karteli na przebieg cyklu

Zapotrzebowanie na środki obiegowe podnosi się w okresie ożywienia i rozkwitu, spada w fazie kryzysu i depresji. Towarzyszy temu wzrost i spadek stopy procentowej, której stosunek do rentowności kapitału hamuje lub przyspiesza wzrost inwestycji. Dlatego Kalecki występuje przeciwko poglądowi, że obniżka płac przyspiesza wyjście z kryzysu. Uważa on, że spadek płac spowodowałby spadek cen i w ten sposób to, co przedsiębiorcy zyskaliby na płacach, utraciliby na cenach. Wykazuje, że obniżka płac nominalnych prowadzi do obniżki płac realnych w wyniku sztywności cen. W rezultacie spada popyt konsumpcyjny i zatrudnienie w gałęziach wytwarzających dobra konsumpcyjne oraz rosną zapasy towarowe w magazynach.

Podważa pogląd, że wysokie ceny przyspieszają poprawę koniunktury. Obserwuje tendencje przeciwne, że obniżka cen, zwłaszcza artykułów konsumpcyjnych, pobudza popyt globalny i tworzy podstawę do wyjścia z kryzysu. Kolejnym środkiem łagodzącym depresje jest obniżka cen artykułów zmonopolizowanych.


Jaką metodę finansowania robót publicznych zalecał

Najbardziej racjonalna formą polityki nakręcania koniunktury jest inflacyjne finansowanie robót publicznych.

Jednak metody tej nie można utożsamiać z inflacją. Nie wszystkie środki wydane na roboty publiczne pozostają w obiegu. Obieg zazwyczaj wzrasta przy tym nieznacznie, a może nie wzrastać wcale, a wydawane sumy wracają do banku emisyjnego w postaci bezpośrednich spłat kredytów przez kapitalistów, którzy te sumy zarobili. Pogorszenie sytuacji pieniężnej nie jest związane ze zwiększeniem obiegu, lecz z pasywnością bilansu handlowego, do którego prowadzi zwiększenie importu środków produkcji.

W procesie nakręcania koniunktury istotną rolę odgrywają źródła finansowania, a nie rodzaj wykonywanych inwestycji.

Jego zdaniem inwestycje publiczne sfinansowane dodatkową siłą nabywczą stanowią właściwy sposób ożywienia koniunktury, natomiast finansowanie robót publicznych z podatków zmniejsza zyski o tyle, o ile je zwiększa.


Teoria Kaleckiego wychodzi poza koncepcję równowagi krótkookresowej J.M.Keynesa. Jego model ma charakter dynamiczny. Kalecki ujmuje problem inwestycji w czasie, bada nie tylko wpływ inwestycji na poziom dochodu narodowego, ale i jego podział.

Podejmuje zagadnienie decyzji inwestycyjnych, inwestycji ex ante, wprowadza rozróżnienie między zamówieniami a wydatkami inwestycyjnymi.

Wskazuje, że zmiana rozmiarów inwestycji w kolejno następujących po sobie okresach czasu narusza równowagę krótkookresową, ulęgają zmianie prawie wszystkie parametry okresu początkowego.


Poza teoria cyklu, Kalecki analizował problem dochodu narodowego i jego części składowych, stopy procentowej i inwestycji. Zwraca uwagę, że w procesie wzrostu gospodarczego duże znaczenie ma ostateczny podział na konsumpcje i oszczędności.

  1. Dogmat i teoria wartości Smitha


Teoria wartości Smitha i dogmat Smitha

Smith odróżniał wartość użytkową od wartości wymiennej (ceny), co czyniono już od starożytności.


Wartość użytkowa jest to obiektywna zdolność towarów do zaspokajania ludzkich potrzeb, bo np. bubel nie posiada wartości użytkowej , więc nie jest przedmiotem transakcji na rynku.

Wartość wymienna jest to ilościowy stosunek wymienny jednego towaru na drugi; najwyższą jej formą jest cena – wyrażenie pieniężne wartości towarów.


Smith wysunął 3 koncepcje wartości wymiennej:

  1. o wartości wymiennej towarów decyduje nakład pracy niezbędny do jego wytworzenia

  2. o wartości wymiennej towarów decyduje ilość pracy, którą można uzyskać w wymianie za swój towar

  3. o wartości wymiennej towarów decydują koszty produkcji, które Smith ujął jako sumę wynagrodzeń czynników produkcji: kapitału, ziemi i pracy, czyli jako sumę zysku, renty i płacy

Prawidłowa jest 1 koncepcja.

Z koncepcją 3 wiąże się twierdzenie Smitha, nazwane później dogmatem, że ceny towarów składają się i rozkładają na dochody.

Twierdzenie to nie jest słuszne, bo gdyby tak było, to produkt globalny (PKB) składałby się z samych dochodów, a tak nie jest.

Twierdzenie to uniemożliwiło Smithowi kontynuowanie rozważań fizjokratów na temat procesu reprodukcji w skali społecznej (globalnej). Gdyby towary po ich sprzedaży przekształcały się tylko w dochody przeznaczane na konsumpcję, to nie byłoby środków na ponowienie procesów produkcji.

Później Smith zmienił swoje poglądy i wprowadził dwa nowe pojęcia: dochód brutto i dochód netto.


Dochód brutto jest to roczny produkt ziemi i pracy (współcześnie odpowiada to PKB, czyli sumie wartości wytworzonych w ciągu roku towarów i usług).

Dochód netto jest to część dochodu brutto, która może być przeznaczona na konsumpcję bez naruszenia kapitału niezbędnego do odtworzenia procesu produkcji (współcześnie odpowiada to dochodowi narodowemu, czyli wartości nowo wytworzonej, czyli PKB minus amortyzacja).


  1. Szkoła historyczna niemiecka (porównać ze szkoła klasyczną)

Niemiecka starsza szkoła historyczna ekonomii

Jest to nurt polemiczny do szkoły klasycznej, czyli ekonomii teoretycznej, liberalnej, zarówno jeśli chodzi o rozwiązania metodologiczne i ujęcie roli państwa w gospodarce.

Szkoła ta rozwinęła się w pierwszej połowie XIX w., na bazie szkoły narodowej. Wtedy to Niemcy były krajem zacofanym gospodarczo, dominowały stosunki feudalne i dlatego liberalne koncepcje klasyków, które odpowiadały krajom rozwiniętym gospodarczo, nie mogły być zaakceptowane w Niemczech.

Dopiero powstanie w 1834 r. Niemieckiego Związku Celnego przyspieszyło rozwój gospodarczy państewek niemieckich, które zjednoczyły się za czasów Bismarka.

Do twórców niemieckiej szkoły narodowej należą: Adam Muller i Fryderyk List.

Obaj podkreślali znaczenie wartości narodowych, a więc najwyższą ideą było państwo, jego interesy, któremu były podporządkowane interesy jednostek. W procesie postępu cywilizacyjnego duże znaczenie mają nie tylko posiadane zasoby materialne (kapitału, złóż), ale również czynniki psychologiczne, związane z tradycjami narodowymi, religią, kulturą narodową, poczuciem więzi narodowej, tworzące ducha narodu.

Szkoła narodowa stała się zalążkiem nacjonalizmu niemieckiego. Hasło tej szkoły to „jeden naród – ein Folg”, później „jedno państwo – ein Reich”, a za czasów Hitlera „jeden przywódca narodu – ein Führer”.

Obaj pisarze odrzucali liberalizm klasyków, widzieli konieczność ingerencji państwa w życie gospodarcze.

Za najważniejsze narzędzie polityki ekonomicznej państwa uznali pieniądz. Odrzucali ideę wolnego handlu, postulowali wprowadzenie barier celnych chroniących rozwijający się przemysł niemiecki przed napływem obcych towarów. Opowiadali się za rozwojem gospodarczym Niemiec za pomocą sojuszy właścicieli ziemskich z nowo rodzącą się klasą kapitalistów. Odrzucali drogę rewolucyjnych przekształceń ustrojowych. Postulowali drogę ewolucyjnych powolnych przekształceń.

Na bazie szkoły narodowej i w opozycji do koncepcji klasycznej rozwinęła się niemiecka starsza szkoła historyczna ekonomii.

Szkoła ta rozwijała się równolegle do szkoły historycznej w zakresie prawoznawstwa, która to wskazywała, że między prawem a duchem istnieje ścisły związek organiczny (tzn. wzajemnie się kształtują, warunkują).

Niemiecka starsza szkoła historyczna ekonomii podkreślała historyczną zmienność zjawisk i procesów ekonomicznych, i to stanowi jej wkład do nauki ekonomii.

Szkoła ta podkreślała nie tyle zmienność, ale ciągłość procesów historycznych. Nawiązywała do przeszłości, która kształtuje teraźniejszość i decyduje o duchu narodu. Dowodzona, że każdy kraj ma specyficzną drogę rozwoju gospodarczego, inną niż inne kraje. Niemcy też mają swoją drogę rozwoju, drogę powolnych i pokojowych przekształceń.

Tym dokumentowano, że udziałem Niemiec nie muszą stać się krwawe powstania rewolucyjne w okresie wielkiej rewolucji burżuazyjnej (w Anglii i we Francji).

Do przedstawicieli tej szkoły należą: Wilhelm Roscher, Bruno Hilderbrand, Karol Knies.

Wilhelm Roscher postulował wprowadzenie źródłowej analizy procesów gospodarczych.

Bruno Hilderbrand widział konieczność zbadania całej historii gospodarczej ludzkości, zanim zostaną odkryte prawidłowości rządzące gospodarką.

Karol Knies stał na stanowisku nihilizmu teorio – poznawczego. Negował możliwość wykrycia praw ekonomicznych, a tym samym teoretyczny charakter ekonomii. Posługiwał się metodą indukcji niepełnej, ponieważ prowadził badania historycznego rozwoju procesów gospodarczych, nie wyciągając ogólnych wniosków.


Porównanie szkoły klasycznej i szkoły historycznej


SZKOŁA KLASYCZNA

SZKOŁA HISTORYCZNA

metoda badań

metoda dedukcji, rozumowania a priori, w oparciu o przyjęte hipotezy metodologiczne, którymi były: człowiek ekonomiczny i wolne konkurencja

metoda indukcji, czyli badań źródłowych, empirycznych, od szczegółu do ogółu

punkt wyjścia rozważań

punktem wyjścia rozważań była jednostka gospodarcza; jest to wyrazem indywidualizmu ekonomicznego

punktem wyjścia rozważań był naród (całe grupy społeczne); jest to wyrazem holizmu metodologicznego

prawa ekonomiczne

prawa ekonomiczne maja charakter uniwersalny, tzn. nie mają ograniczeń czasowych i funkcjonują zawsze i wszędzie

prawa ekonomiczne maja charakter historyczny, tzn. maja ograniczenia przestrzenno-czasowe, a więc działają na pewnym etapie rozwoju, chociaż niektórzy przedstawiciele (np. Knies) negowali odkrycie praw ekonomicznych

polityka ekonomiczna

zwolennicy liberalizmu ekonomicznego i wolnego handlu

zwolennicy interwencjonizmu państwowego i barier celnych




  1. Przedstawiciel szkoły historycznej – okręg warszawski


Władysław Grabski

Czołowym przedstawicielem kierunku historycznego tego ośrodka był Władysław Grabski (1874 – 1938) – ekonomista, polityk, minister skarbu, prezes rady ministrów, profesor SGGW.

Jest on twórcą polskiego systemu pieniężnego. W kwietniu 1924 r. przeprowadził reformę waluty, wprowadził złoty polski w miejsce marki polskiej i utworzył Bank Polski. Oparł złotego na złocie w celu ożywienia gospodarki i eksportu oraz wzrostu podaży kredytów zagranicznych. Nadmierną emisję pieniądza uważał za szkodliwą, gdyż spadek kursu pieniądza podważa społeczne zaufanie do niego.

Był znakomitym znawcą problematyki rolnej.

Dążył do wypracowania długofalowego programu rozwoju gospodarczego, którego podstawą miała być właściwa polityka agrarna.

Przestrzegał przed naśladownictwem polskich wzorów, podkreślał znaczenie tradycji narodowych i tworzących się historycznie instytucji. Wskazywał na znaczenie nie tyle czynników materialnych, ile etyczno – moralnych w procesie rozwoju społeczeństwa. Wysuwał hasło rozwoju oświaty ogólnej i rolniczej, planowej organizacji szkolnictwa wiejskiego i zrzeszeń rolniczych, realizujących określone cele ekonomiczne.

Doceniał konieczność przeprowadzenia reform strukturalnych w celu likwidacji zacofania gospodarczego Polski. Na pierwszy plan wysunął problem reformy rolnej, której przeprowadzenie zapewniłoby pełniejsze wykorzystanie czynników produkcji zarówno w rolnictwie, jak i w przemyśle. Doprowadziłoby to w rezultacie do pewnej redystrybucji dochodu narodowego i do wzrostu popytu społecznego, a tym samym do poprawy sytuacji chłopów, domagających się zwiększenia swych dochodów, a także przyspieszenia rozwoju społeczno-gospodarczego.

Postulował parcelację wielkiej własności i tworzenie gospodarstw o obszarze 5 – 10 ha, gdyż mogą one być samowystarczalne, dzięki nim zwiększ się zatrudnienie, podnosi się poczucie godności obywatelskiej włościan. Opowiadał się za dobrowolną parcelacją, przymusową parcelacją zalecał objąć grunty leżące odłogiem lub źle użytkowane. Był zwolennikiem oparcia ustroju rolnego na różnego typu gospodarstwach, gdyż specjalizacja produkcji rolnej umożliwia osiągnięcie maksymalnych efektów ekonomicznych.

Zajął się on bliżej problemem cyklicznego rozwoju gospodarki, który tłumaczył względną nadprodukcją w przemyśle. Jego zdaniem spadek rentowności produkcji rolnej ogranicza popyt ludności wiejskiej na artykuły przemysłowe, a w konsekwencji także spadek popytu ludności miejskiej na środki spożycia. Cykliczny rozwój gospodarki jest zjawiskiem nieuchronnym, w trakcie którego następuje dostosowanie tempa rozwoju produkcji do wahań popytu społecznego.

Był zwolennikiem inwestycji publicznych w polityce antykryzysowej, które w szczególności miały objąć infrastrukturę gospodarczą. Kładł nacisk na ożywienie produkcji przemysłowej i rolnej. Zalecał zmniejszenie obciążeń podatkowych dla rolników, obniżenie stopy procentowej kredytów krótko- i długoterminowych, wprowadzenie ceł ochronnych na artykuły rolne, rozszerzenie akcji melioracyjnych.

Krytykował działalność aparatu biurokratycznego, sankcjonująca przywileje stanowe nielicznej grupy obywateli powiązanych z rządem. Nowa ideę politycznej przyszłości Polski oparł na spójni ideowej, tworzącej warunki do legalnej działalności różnych ugrupowań politycznych z pominięciem akcji odwetów i dyskryminacji


  1. Wkład Marshalla (szkoła neoklasyczna angielska) w teorię ekonomii


Szkoła neoklasyczna – Angielska


Kluczowym przedstawicielem tej szkoły jest Alfred Marshall profesor Uniwersytetu w Cambridge autor szeregu podręczników akademickich m.in. wydał w 1890 r. Pracy pt.” Założenia ekonomiki”

Marshall posługiwał się terminem ekonomika dla podkreślenia, że ekonomia podobnie jak nauki społeczne np. fizyka jest nauką ścisłą. Nie miał racji gdyż nauka ekonomiczna jest nauką społeczną i prawa ekonomii w odróżnieniu od praw przyrody, które działają w każdym przypadku, przejawiają się w zjawiskach masowych.

Nazwa szkoły (neoklasyczna) pochodzi stąd, że Marshall starał się nawiązać do poglądów Ricarda. Chciał je połączyć z nowym, subiektywnym punktem widzenia. W teorii ceny rozwinął tradycyjną teorię gry podaży i popytu (o poziomie cen decyduje gra podaży i popytu) uznawał jedynie istnienie powiązań funkcjonalnych pomiędzy zjawiskami ekonomicznymi. Posługiwał się metodą równowag cząstkowych. Tzn. badał kształtowanie się ceny na poszczególnych rynkach towarowych. Marshall osobno analizował czynniki określające popyt i czynniki określające podaż.


Teoria popytu


Posługiwał się pojęciem ceny popytu czyli ceny którą konsument chce zapłacić za jednostkę dobra i pojęciem krańcowej ceny popytu tj. ceny którą chce zapłacić za ostatnią jednostkę (cząstkę) danego dobra i uważał że ona (krańcowa) decyduje o cenie rynkowej. Przy tym traktował użyteczność jako pojęcie mierzalne co nie jest słuszne. Bo Marshall jako pierwszy wprowadził pojęcie cenowej elastyczności popytu jako stopnia reakcji popytu na zmianę ceny. Jest to stosunek względnej zmiany popytu do względnej zmiany ceny.


Wyprowadził wzór:


gdzie:

p – cena

dp – zmiana ceny

x – popyt

dx – zmiana w rozmiarach popytu

Ep – cenowa elastyczność popytu


Cenowa elastyczność popytu jest wielością ujemną bo kierunek zmian cen i popytu jest przeważnie przeciwny.

  • Gdy Ep=1 – to mówimy, że popyt jest proporcjonalny tzn. zmianie popytu np. o 1% odpowiada zmiana popytu o 1%

  • Gdy –1<Ep<0 – to mówimy, że popyt jest nieelastyczny tzn. zmiana ceny np. o 1% odpowiada zmiana popytu w stopniu mniejszym np. 0,5%

  • Gdy Ep<-1 – to mówimy, żę popyt jest elastyczny tzn. zmianie ceny o 1% odpowiada zmiana popytu o np. 2%

  • Krańcowy przypadek popytu nieelastycznego to popyt sztywny Ep=0 jest to popyt neutralny tzn. nie reagujący na zmiany cen (dobra pierwszej potrzeby).


Elastyczność cenowa popytu jest różna dla różnych dóbr. Marshall badał jedynie elastyczność cenową prostą. Pojęcie elastyczności mieszanej i elastyczności dochodowej zostały wprowadzone później do ekonomii.


Teoria podaży


Marshall wprowadził pojęcie ceny podaży tj. ceny, której towary zostały wytworzone i zaoferowane na rynek w danym okresie czasu. O cenie decydują koszty produkcji. Marshall ujmuje koszty produkcji jako sunę wynagrodzeń czynników produkcji po potrąceniu kosztów materiałowych i wyróżnia 4 czynniki produkcji – 3 tradycyjne:

  • Praca,

  • Kapitał,

  • Ziemia,

I wprowadza nowy czynnik:

  • Organizacja,

którego uosobieniem jest kapitalistyczny przedsiębiorca nie właściciel ale kierownik zakładu produkcyjnego bądź handlowego. Od czasów Marshalla dzieli się zysk na 2 rodzaje dochodów:

  • procent i dochód właściciela kapitału

  • dochód przedsiębiorcy, wynagrodzenie kierownika przedsiębiorstwa.

Do czasów Marshall koszty produkcji dzielono na koszty:


  • całkowite (całość poniesionych nakładów na daną produkcję w określonym okresie czasu),

  • przeciętne (koszty całkowite dzielone przez rozmiary produkcji)


Marshall wprowadza nowy podział kosztów produkcji na stałe i zmienne. Przyjmując za kryterium podziału reakcję kosztów na zmianę rozmiarów produkcji. Koszty stałe (zgodnie z nazwą) są stałe czyli nie zmieniają się wraz ze zmianą rozmiarów produkcji (np. amortyzacja, procent odłożonego do produkcji kapitału, płace personelu kierowniczego.

Koszty zmienne zgodnie z nazwą zmieniają się wraz ze zmianą rozmiarów produkcji, są to przede wszystkim koszty surowców, energii i płace robotników bezpośrednio produkcyjnych. Podział ten ma sens tylko w krótkim okresie czasu, gdyż w długim okresie czasu wszystkie elementy kosztów stają się zmienne.

W krótkim okresie czasu przedsiębiorstwo może zareagować np. na zmianę ceny jedynie poprzez zmianę stopnia wykorzystania pożądanych mocy wytwórczych np. większe zatrudnienie i w oparciu o ten sam park maszynowy wytwarzać więcej produktów. Natomiast w długim okresie czasu przedsiębiorstwo może zareagować na zmianę ceny nie tylko poprzez pełniejsze wykorzystanie aparatu wytwórczego ale również poprzez rozszerzenie tego aparatu (parku maszynowego) na drodze inwestycji wtedy wszystkie elementy kosztów stają się zmienne. Marshall do analizy cen wprowadził czynnik czasu, ukazując że wzajemne dostosowanie się podaży do popytu wymaga pewnego czasu, zawłaszcza dostosowanie podaży (produkcji) do popytu.

Wyróżnienie przez Marshalla kosztów stałych i zmiennych oraz krótkich i długich okresów czasu umożliwiło mu przeprowadzenie pogłębionej analizy procesów kształtowania się cen na rynku.

Marshall wyróżniał 3 sytuacje rynkowe:


  1. Gdy bada się sytuację w określonym momencie czasu to podaż nie może ulec żadnej zmianie o cenie decyduje przede wszystkim popyt. Efektem równoważenia się podaży i popytu jest tzw. cena bieżąca o poziomie której decyduje krańcowa cena popytu.

  2. Gdy bada się sytuację rynkową w krótkim okresie czasu to przedsiębiorstwo może dostosować produkcję do np. zmienionego popytu jedynie poprzez zmianę stopnia wykorzystania posiadanego już potencjału wytwórczego (więcej zużywa surowców, zatrudnia więcej robotników) ale bez inwestycji. Wówczas na rynku kształtuje się cena krótkookresowa, a w przedsiębiorstwie równowaga niestała (nietrwała). Co oznacza, że przedsiębiorstwo posiada albo niewykorzystane moce wytwórcze (może zwiększyć produkcję) albo zwiększyło produkcję ponad stan optymalny (czyli zapewniający produkcję na poziomie najwyższego zysku) o ile cena bieżąca nie miała powiązania z kosztem to cena krótkookresowa powinna pokryć przynajmniej koszty zmienne w przeciwnym wypadku działalność przedsiębiorstwa była by z punktu widzenia krótkiego okresu czasu nieracjonalna i przedsiębiorstwo ponosiłoby w tym okresie straty.

  3. Jeżeli bada się sytuację rynkową w długim okresie czasu to przedsiębiorstwo może dostosować produkcję do popytu nie tylko poprzez zmianę stopnia wykorzystania posiadanego aparatu wytwórczego, ale również poprzez jego rozszerzenie, rozbudowę na drodze inwestycji wówczas na rynku kształtuje się cena krótkookresowa. A w przedsiębiorstwie równowaga stała. O ile cena krótkookresowa powinna pokryć przynajmniej koszty zmienne to cena długookresowa powinna pokryć koszty zmienne jak i stałe. W przeciwnym wypadku działalność przedsiębiorstwa była by (z punktu widzenia długiego okresu czasu) nieracjonalna ekonomicznie i przedsiębiorstwo ponosiłoby straty.


Znaczenie teorii Marshalla wiąże się przede wszystkim z pogłębieniem analizy mechanizmu rynkowego. Marshall stworzył podstawy teorii równowagi przedsiębiorstwa, wprowadził pojęcie cenowej elastyczności popytu, wyróżnił koszty stałe, koszty zmienne i wprowadził do teorii ekonomii czynnik czasu.

Brakiem teorii Marshalla była odrębna analiza sił kształtujących popyt i sił kształtujących podaż, uważał że są one od siebie niezależne a ich wspólne działanie występuje dopiero na rynku gdzie kształtują cenę równowagi. Jest to ujęcie niepełne (nieprawdziwe) bo związek popytu z podażą występuję już w sferze produkcji gdyż w produkcji powstają dochody przeznaczone na zakupy rynkowe.

Marshall jak cała ekonomia zachodnia był zwolennikiem liberalizmu, uważał że podstawowym prawem ekonomicznym jest prawo proporcjonalności (równowagi), uważał że do równowagi (w warunkach wolnej konkurencji) automatycznie dążą poszczególne rynki towarowe i rynek w skali makroekonomicznej (idealizował on system wolnej konkurencji) nie uwzględniał sił, które prowadzą do nierównowagi w gospodarce. A w 1880 kryzysy nadprodukcji powtarzały się mniej więcej co 15 lat.



  1. Zmienne zależne i niezależne Keynes’a i środki interwencjonizmu państwowego


Zmienne zależne i niezależne w modelu Keynesa

Keynes wyróżnia 5 zmiennych zależnych i 3 niezależne.

Podstawową zmienną zależną jest dochód narodowy, zatrudnienie, konsumpcja, inwestycje i oszczędności.

Do zmiennych niezależnych należą: psychologiczna skłonność do konsumpcji, która decyduje o popycie konsumpcyjnym, krańcowa rentowność kapitału i stopa procentowa, które decydują o popycie inwestycyjnym.

Niepełne zatrudnienie, niedostateczne wykorzystanie mocy wytwórczych jest wynikiem:

  • albo niedostatecznego popytu konsumpcyjnego

  • albo niedostatecznego popytu inwestycyjnego

  • albo oba te popyty są niewystarczające aby zapewnić pełne zatrudnienie


Zależności pomiędzy zmiennymi zależnymi i niezależnymi można przedstawić graficznie.

Dochód Narodowy (DN)

Konsumpcja (C)

zatrudnienie

Oszczędności (S)

Inwestycje (I)

Krańcowa rentowność kapitału

Stopa procentowa

Psychologiczna skłonność do konsumpcji

Zmienne zależne

Zmienne niezależne


zatrudnienie

Keynes ujmuje zmienne niezależne psychologicznie. Skłonność do konsumpcji psychologicznie jako właściwą danej jednostce skłonność do wydawania określonej jednostki własnego dochodu. Prawem psychologicznym jest, że w miarę wzrostu dochodów relatywnie maleje skłonność do konsumpcji

, , która mówi jaka część dochodów została przeznaczona na powiększenie konsumpcji.


Środki interwencjonizmu państwowego


[Keyns] odchodzi od założeń ekonomii liberalnej przechodzi na pozycję interwencjonizmu państwowego. Środki polityki ekonomicznej państwa zalecane przez [Keynsa] dzieli się na: pośrednie i bezpośrednie, w zależności od stopnia zaangażowania się państwa w działalność gospodarczą. Państwo stosując te środki stara się wpłynąć na przebieg koniunktury.

Do środków pośrednich zalicza:

  1. manipulowanie stopą procentową,

  2. zalecenia przeprowadzenia zmian w sferze podziału.

Manipulowanie stopami procentowymi – polityka ta powinna iść w kierunku obniżenia stopy procentowej albo drogą obniżania stopy dyskontowej albo zwiększenia ilości pieniądza w obiegu. W ten sposób zwiększy się różnica pomiędzy krańcową rentownością kapitału a stopą procentową na korzyść rentowności kapitału, dlatego inwestycje stają się bardziej opłacalne.

Zalecenia przeprowadzenia zmian w sferze podziału – środek ten zakłada wprowadzenie progresywnego opodatkowania wysokich dochodów i przeznaczenie uzyskanych w ten sposób środków na świadczenia socjalne głównie na zasiłki dla bezrobotnych.


Zdaniem [Keynsa] w okresie kryzysu środki pośrednie mogą okazać się niewystarczające aby ożywić gospodarkę, wówczas państwo powinno wystąpić w roli bezpośredniego inwestora prowadząc roboty publiczne (czyli roboty państwowe). Według [Keynsa] inwestycje te mogą mieć charakter inwestycji społecznie użytecznych (np. budowa infrastruktury gospodarczej lub budynków użyteczności publicznej) lub społecznie nieużyteczne (np. kopanie i zasypywanie dołów). Z punktu widzenia społecznego inwestycje społecznie nieużyteczne nie są stratą, gdyż pracującym daje się zatrudnienie, przez co państwo przyczynia się do wzrostu dochodów i popytu ludności zwłaszcza konsumpcyjnego dla zaspokojenia którego możliwe staje się zwiększenie zatrudnienia i produkcji w działach wytwarzających te dobra, ożywia to gospodarkę (ujęcie to nie uwzględnia aspektu moralnego).

Roboty publiczne winny być finansowane z długu publicznego. Państwo emituje obligacje państwowe, które sprzedaje albo ludności (ściągając w ten sposób oszczędności społeczeństwa i obraca nimi), albo w systemie bankowym sprzedaje bankom, a banki wypuszczają dodatkowy pieniądz na rynek. [Keyns] odrzuca pogląd, że gdy banki wykupują obligacje wzrost pieniądza w obiegu musi wywoływać zjawisk inflacyjnych.. Tłumaczy to tym, że wzrostowi pieniędzy w obiegu i wzrostowi popytu tą drogą odpowiada wzrost podaży tych towarów, które dotychczas leżały w magazynach. Kolejnej emisji pieniądza towarzyszyć będzie pełniejsze wykorzystanie mocy wytwórczych, a więc wzrostowi popytu będzie odpowiadać wzrost podaży i nie pojawią się zjawiska inflacyjne. Zjawiska inflacyjne i inflacja wystąpią dopiero wówczas gdy emisja pieniądza i jego ilość na rynku natrafią na barierę wykorzystania mocy wytwórczych. Wówczas na skutek niemożliwości szybkiego dostosowania podaży do popytu wystąpią procesy inflacyjne w gospodarce. Ujawni się nadmiar pieniądza we wzroście cen.


  1. Inwestycje indukowane i automatyczne


Do narzędzi dynamicznych zaliczamy: inwestycje autonomiczne i inwestycje indukowane.

Zagadnienie to wprowadził do ekonomii [Alwin Hansen].

Inwestycje autonomiczne – są to niezależne inwestycje od bieżącej sytuacji gospodarczej, zwłaszcza od aktualnego popytu, a więc mają charakter egzogeniczny (zewnętrzny) w stosunku do procesów zachodzących w gospodarce, są one realizowane w związku ze zmianami technologicznymi, a więc wdrażaniem nowych metod produkcji. Związane są ze wzrostem liczby ludności co powoduje konieczność budowy budynków użyteczności publicznej. A przede wszystkim z wprowadzeniem robót publicznych przez państwo. Znajdują swój wyraz w działaniu mnożnika inwestycyjnego. Głównie są finansowane przez państwo i związki komunalne (gminy, powiaty).

Inwestycje indukowane – czyli pobudzane – mają charakter endogeniczny (wewnętrzny) w stosunku do procesów zachodzących w gospodarce. Realizowane są głównie na skutek wzrostu popytu. Inwestycje indukowane prowadzone są poprzez przedsiębiorców reagujących na popyt.


  1. Wzrost zrównoważony i niezrównoważony Domara ( i luki Domara)

Model wzrostu zrównoważonego Domara

Wzrost zrównoważony to taki proces wzrostu podstawowych wielkości ekonomicznych, w trakcie którego zostaje zachowana równowaga pomiędzy stroną podażową i popytową w gospodarce.

[Domar] przyjmuje pewne założenia:

Zakłada, że w okresie wyjściowym osiągnęła stan pełnego wykorzystania mocy wytwórczych i cały problem sprowadza się do utrzymania tego stanu w procesie wzrostu. Ze swojego modelu eliminuje państwo i handel zagraniczny, co nie przeszkadza mu twierdzić, że koniecznym warunkiem wzrostu zrównoważonego jest ingerencja państwa w stosunki gospodarcze.

Zakłada również, że nie występują opóźnienia czasowe to znaczy przyrost inwestycji w tym samym okresie prowadzi do wzrostu dochodu narodowego, a także przyczynia się do rozszerzenia mocy wytwórczych.

Zakłada także, że równe są sobie krańcowa i przeciętna skłonność do oszczędzania i skłonność ta i współczynnik kapitału są stałe.


Ekspozycja modelu – warunkiem wzrostu zrównoważonego jest osiągnięcie identycznego tempa wzrostu zdolności wytwórczych i dochodu narodowego w tym wypadku gospodarka jest w stanie utrzymać pełne wykorzystanie mocy wytwórczych, które osiągnęła w okresie wyjściowym. A zatem warunkiem wzrostu zrównoważonego jest aby stopa wzrostu zdolności wytwórczych była równa stopie wzrostu dochodu narodowego: P/P=Y/Y, a więc strona podażowa winna być równa stronie popytowej. Aby dochód narodowy rósł muszą rosnąć inwestycje; tu rodzi się pytanie: w jakim tempie powinny rosnąć inwestycje, aby wzrost miał charakter zrównoważony? Aby w procesie wzrostu była zachowana równowaga pomiędzy stopą wzrostu zdolności produkcyjnych a stopą wzrostu dochodu narodowego to w każdym rozpatrywanym okresie przyrost zdolności produkcyjnych P rozumiany jako wielkość absolutna powinien równać się przyrostowi dochodu narodowego czyli Y (P=Y).

Stronę podażową ujmuje się jako iloczyn inwestycji (I) i współczynnika ogólnospołecznej efektywności inwestycji (), który jest odwrotnością współczynnika kapitału.

Natomiast stronę popytową ujmuje podobnie jak [Keyns] przy zastosowaniu innych symboli:

- skłonność do oszczędzania

I * 1/ = mnożnik inwestycyjny [Keynsa] w ujęciu Domara

stąd: I *  = I * 1/ obie strony mnożymy przez  i dzielimy przez I,

 *  = I/ I = r – stopa wzrostu zrównoważonego, czyli stopa wzrostu inwestycyjnego, która zapewnia wzrost zrównoważony.

Oznacza to, że jeżeli inwestycje będą rosły z okresu na okres w tempie określonym według r (określonej skłonności do oszczędzania i współczynnikiem ogólnospołecznej efektywności inwestowania) to wzrost będzie mieć charakter zrównoważony to znaczy w procesie wzrostu będzie zachowana równość pomiędzy stroną podażową a stroną popytową w gospodarce.


Wzrost niezrównoważony – ma miejsce wówczas gdy inwestycje rozwijają się w tempie odmiennym niż określony przez stopę wzrostu zrównoważonego (r). Występujące w gospodarce procesy kumulacyjne związane z działaniem mnożników (inwestycyjnego i zatrudnienia) i akceleratora będą powodowały, że ścieżka wzrostu gospodarczego będzie się coraz bardziej odchylała od ścieżki wzrostu zrównoważonego. Mogą wystąpić dwie sytuacje:

  1. luka deflacyjna;

  2. luka inflacyjna.


Luka deflacyjna – powstaje wówczas gdy inwestycje rozwijają się na poziomie niższym niż określony przez iloczyn *  (czyli r). Niskie inwestycje stają się przyczyną niedostatecznego popytu efektywnego ludności i niepełnego wykorzystania mocy wytwórczych, ponieważ spada popyt spadają ceny , przedsiębiorcy ograniczają produkcję. Spadek cen powoduje dalsze ograniczenie inwestycji i kolejny spadek dochodu narodowego i popytu, gospodarka wkracza w stan kryzysu. Lukę deflacyjną charakteryzują: niskie inwestycje, niedostateczny popyt, niepełne wykorzystanie mocy wytwórczych.


Luka inflacyjna – powstaje gdy inwestycje kształtują się na poziomie wysokim, wyższym niż wyznaczony przez iloczyn *  (czyli r). Wysokie inwestycje powodują wzrost dochodu narodowego i popytu konsumpcyjnego, którego nie jest w stanie zaspokoić produkcja, ponieważ efekty podażowe inwestycji pojawiają się w długim okresie czasu. Jeżeli popyt jest większy od podaży to ceny rosną, inwestycje są coraz bardziej opłacalne, a więc następuje dalszy rozwój inwestycji. Rozwija się spirala inflacyjna. Rosną ceny i rosną płace przy czym ceny rosną szybciej niż płace, w ten sposób maleją realne dochody ludności.

W okresie umiarkowanej (jednocyfrowej) inflacji w gospodarce następuje ożywienie, Gdy przeradza się ona w hiperinflację (2 lub 3 cyfrową) to wówczas występują zjawiska kryzysowe w gospodarce, ponieważ szybki (gwałtowny) wzrost cen uniemożliwia prowadzenie racjonalnej kupieckiej kalkulacji, gdyż rynek nie dostarcza informacji na temat cen czynników produkcji, ponadto maleją oszczędności społeczeństwa, pogłębia się niesprawiedliwy podział dochodu narodowego, związane jest to z tym, że na inflacji najbardziej tracą osoby pobierające stałe dochody (np. sfera budżetowa).

W Polsce inflacja była największa w roku 1990 sięgała 586%, w 1991 już tylko 70%, zaś w 1992 – 40%.

[Domar] podkreśla, że w warunkach żywiołowego rozwoju procesów inwestycyjnych w gospodarce trudno zakładać, aby rosły one z roku na rok na poziomie zapewniającym wzrost zrównoważony i dlatego opowiada się za ingerencją państwa w stosunki gospodarcze. Jego postulaty w zakresie polityki inwestycyjnej odchodzą od przyjętych rozwiązań (ekonomii zachodniej (klasycznej)).

Postuluje , aby w okresie luki deflacyjnej to znaczy gdy istnieje nadmiar kapitału związany z niewykorzystaniem mocy wytwórczych. [Domar] postuluje wzrost inwestycji jego rozumowanie jest jednak prawidłowe, ponieważ wzrost inwestycji będzie działał silniej w kierunku wzrostu popytu niedostatecznego w dobie deflacji aniżeli wzrostu podaży. Efekty podażowe inwestycji mają miejsce w długim okresie czasu.

Natomiast w okresie luki inflacyjnej, gdy istnieje niedostatek kapitału [Domar] postuluje obniżenie inwestycji w ten sposób zmniejszy się nadmierny w okresie inflacji popyt.

Uwagi [Domara] nazwano paradoksem [Domara – Harrda], ponieważ z pozoru wydają się nierzeczowe, a są jak najbardziej prawidłowe.

  1. Mnożnik inwestycyjny Keynes’a


Mnożnik inwestycyjny Keynes’a


Służy do bliższego badania związków pomiędzy inwestycjami a przyrostem dochodu narodowego. Sformułował go Keynes pod wpływem mnożnika zatrudnienia opracowanego przez ekonomistę angielskiego F.Kahna. Mnożnik zatrudnienia ukazuje, że w razie wystąpienia bezrobocie jest konieczne, żeby państwo zatrudniło wszystkich przy robotach publicznych. Każdy przyrost zatrudnienia przy robotach publicznych powoduje wzrost społecznego popytu, głównie konsumpcyjnego, dla zaspokojenia którego konieczne jest zwiększenie zatrudnienia i produkcji w działach wytwarzających te dobra. Mnożnik zatrudnienia to stosunek zatrudnienia początkowego związanego z robotami publicznymi do ogólnego przyrostu zatrudnienia w gospodarce. Jego wysokość zależy od krańcowej psychologicznej skłonności do konsumpcji. W miarę wzrostu krańcowej psychologicznej skłonności do konsumpcji rośnie mnożnik zatrudnienia

Mnożnik zatrudnienia ma wzór:

Przykład

Robotnicy zatrudnieni przy robotach publicznych zarabiają 1000 zł. Na konsumpcję przeznaczają 900 zł

Oznacza to, że zatrudnienie całkowite wzrosło 10-cio krotnie w stosunku do zatrudnienia początkowego związanego z robotami publicznymi.

W oparciu o mnożnik zatrudnienia Keynes formułuje mnożnik inwestycyjny.

Punktem wyjścia jest następujące rozumowanie:

 Dochód narodowy

 przyrost dochodu narodowego

 mnożnik inwestycyjny

 przyrost inwestycji

 inwestycje

mnożnik inwestycyjny, który wskazuje o jaką wielokrotną wzrośnie dochód narodowy w przypadku realizacji nowych inwestycji

Wyprowadzenie:

ponieważ Y=C+I to

 krańcowa psychologiczna skłonność do konsumpcji

Mnożnik inwestycyjny podobnie jak i mnożnik zatrudnienia zależy od krańcowej psychologicznej skłonności do konsumpcji

Przykład

Krańcowa psychologiczna skłonność do konsumpcji kształtuje się na poziomie

i np. wydatek inwestycyjny w kwocie 100 mln. Spowoduje wzrost dochodu narodowego o 300 mln i procesy te występują w gospodarce


  1. Przedstawiciel szkoły teoretycznej – ośrodek krakowski


Adam Krzyżanowski

Jego dorobek teoretyczny wykazuje wpływ angielskiej ekonomii XIX wieku, głównie Johna Stuarta Milla i Alfreda Marshalla. Jego rozważania cechuje indywidualistyczny punkt widze

Posługiwał się on koncepcją „człowieka ekonomicznego”, którą rozpatrywał łącznie z teorią motywów. Skupił swoja uwagę na postępowaniu według zasady gospodarności. W jego ujęciu ekonomia jest nauka o zasadzie najmniejszego wysiłku. Dostrzegał jedynie występowanie powiązań funkcjonalnych między zjawiskami gospodarczymi. W teorii ceny rozwijał koncepcję popytu i podaży. W teorii wartości przyjął subiektywna teorię kosztów produkcji. Teza o istnieniu związków funkcjonalnych stała się podstawa jego koncepcji o samoustalającej się równowadze. Wielkości rynkowe samoczynnie zmierzają do wzajemnego dostosowania się do stanu równowagi. Szerzył on mit o wolnej konkurencji, która w jego teorii cyklu koniunkturalnego jest jednym z warunków wyjścia z kryzysu.

Wyjaśniał wahania cykliczne nadmiernymi inwestycjami w stosunku do bazy finansowej. Kładł również nacisk na wpływ zjawisk pieniężno-kredytowych na przebieg cyklu. Badał zmienność zjawisk ekonomicznych, dążył do dynamicznego ujęcia procesu gospodarczego.

W okresie wielkiego kryzysu lat 1929 – 1933, oraz ożywienia 1936-1939 występował przeciw ingerencji państwa w życie gospodarcze, przeciwstawiał się polityce nakręcania koniunktury poprzez rozwijanie robót publicznych, jak również prowadzenie bezpośredniej działalności gospodarczej przez państwo. Jedynie w kwestii walutowej dopuszczał możliwość interwencjonizmu.

Propagował wolną konkurencję jako system najbardziej sprawny ekonomicznie i etycznie najwyższy. Reprezentował interesy burżuazji nie zmonopolizowanej. Dowodził, że jest ona klasą postępową, nosicielem postępu technicznego. Podstawowe znaczenie przywiązywał do rozwoju procesów akumulacji wewnętrznej, której pierwotnym źródłem miały być oszczędności kapitalistów. Jego propozycje zmierzały do zapewnienia przedsiębiorcom pełnej swobody działalności gospodarczej i zabezpieczenia praw własności.

Wysuwał postulat prowadzenia polityki „małego” budżetu, który nakłada możliwie najniższe podatki na klasy posiadające. Opowiadał się za koniecznością rozszerzenia kredytowego finansowania przemysłu przez państwo, co miało ożywić procesy inwestycyjne w kraju. Odrzucał przy tym zdecydowanie inflacyjne metody finansowania rozwoju gospodarczego.

Był on mistrzem i przewodnikiem tzw. Szkoły Krakowskiej. W okresie inflacji i hiperinflacji rozwinął wraz ze Szkołą działalność pisarską o charakterze naukowo-publicystycznym, zwalczającą inflację. Tym samym budził świadomość ekonomiczną społeczeństwa i wytyczał kierunki niezbędnych reform finansowo-pieniężnych.

Prowadzona przez niego ocena polskiej polityki gospodarczej zawiera szereg elementów oryginalnych, które mimo upływu czasu nie straciły swego znaczenia. Dotyczy to m.in. konieczności zrównoważenia budżetu, prowadzenia ostrożnej polityki kredytowej przez banki, ujemnych skutków ustalania cen maksymalnych.

Jako jeden z nielicznych w 1928 r. przewidział szybkie nadejście kryzysu gospodarczego. W 1932 r. wystąpił wraz ze Szkoła z memoriałem zalecającym porzucenie deflacji i gold standardu oraz postulującym wprowadzenie dewaluacji bez inflacji. Dewaluacja miała być „nieznaczna i chwilowa”, gdyż jest ona mniejszym złem niż dalsze zadłużanie się za granicą.

Zagadnienia gospodarcze rozpatrywał także w kategoriach moralnych. Obserwował związki między ekonomia a moralnością i polityką gospodarczą a moralnością. Jego inspiracje rozwiązania konfliktów społecznych i politycznych w skali wewnętrznej jak i międzynarodowej, szły w kierunku odrodzenia demokracji i liberalizmu ekonomicznego, pogłębienia postawy chrześcijańskiej na szerokiej płaszczyźnie społecznej, zespolenia politycznego świata w miejsce podziału na sfery wpływów.


  1. Analiza dynamiczna


Teoria [Keynsa] pomimo, że jest analizą krótkookresową mającą charakter statyczny, to stała się punktem wyjścia badań dynamicznych czyli długookresowych (ANALIZY DYNAMICZNEJ).

Badania dynamiczne – długookresowe – podejmują one problem zmian wielkości ekonomicznych w czasie w kolejno po sobie następujących okresach. Obejmują problemy wzrostu i rozwoju gospodarki (pod pojęciem wzrostu gospodarczego rozumie się dodatnie zmiany ilościowe określonych wielkości ekonomicznych takich jak: dochód narodowy, zatrudnienie, inwestycje). Przyjmuje się tu założenie, że zmiany te nie wywołują zmian w stosunkach własności (stosunkach produkcji) i strukturze klasowej.

Rozwój gospodarczy – jest pojęciem szerszym, analizuje zmiany nie tylko parametrów ilościowych w gospodarce, ale również wywołane nimi zmiany parametrów jakościowych uwarunkowanych stosunkami produkcji.


Narzędzia analizy dynamicznej: najważniejsze narzędzia analizy dynamicznej to:

- zdynamizowany mnożnik inwestycyjny;

- zasada przyśpieszenia czyli akcelerator;

- supermnożnik;

- współczynnik kapitału.


Zdynamizowany mnożnik inwestycji


Dwaj ekonomiści amerykańscy [Sam Nelson] i [Clark] badali działanie mnożnika inwestycyjnego w długim okresie stwierdzając, że w długim okresie nie należy go traktować jako wielkość stałą ponieważ jego wysokość zależy od krańcowej psychologicznej skłonności do konsumpcji, a ta ulega zmianie w poszczególnych fazach cyklu koniunkturalnego. Ponadto wydatki inwestycyjne i wywołane nimi efekty mnożnikowe nie występują jednorazowo ale rozkładają się w czasie w kolejnych okresach.

Założyli oni stałość wydatków inwestycyjnych z okresu na okres i badali ich wpływ na wzrost dochodu narodowego. W pierwszych okresach tempo wzrostu dochodu narodowego związane z wydatkami inwestycyjnymi jest wysokie. W kolejnych i następnych okresach tempo wzrostu dochodu narodowego słabnie i wreszcie dochód narodowy stabilizuje się na nowym podwyższonym poziomie. Aby utrzymać ten wyższy poziom dochodu narodowego należy stale inwestować, ponieważ zaniechanie inwestycji powoduje, że dochód narodowy spada do poziomu wyjściowego. Natomiast jeżeli chcemy utrzymać tempo wzrostu dochodu narodowego to należy inwestować z okresu na okres coraz więcej. Z rozważań tych wynika ważny wniosek, który w istotny sposób modyfikuje rozumowanie [Keynsa]. W ujęciu [Keynsa] warunkiem równowagi krótkookresowej była równość inwestycji i oszczędności; natomiast warunkiem równowagi dynamicznej jest przewaga inwestycji nad oszczędnościami, a więc nie wystarczy występowanie procesów tezauryzacyjnych w gospodarce ale konieczne są procesy detezauryzacyjne, czyli wykorzystywanie tworzonych wcześniej oszczędności tak aby wzrost inwestycji powodował wzrost dochodu narodowego i powstanie nowych oszczędności finansujących kolejne inwestycje.


Zasada przyśpieszenia – czyli akcelerator – współczesne jej sformułowanie dał [R.Harrod] – ujmuje tą zasadę jako odwrotność mnożnika inwestycyjnego, a więc wskazuje na zależność pomiędzy zmianą dochodu narodowego (popytu konsumpcyjnego) a zmianą (wzrostem) popytu inwestycyjnego, przy przyjęciu założenia, że możliwości produkcyjne są w pełni wykorzystane.

Zasada przyśpieszenia występuje w dwóch aspektach ilościowym i czasowym.

Aspekt ilościowy wskazuje, że amplituda zmian popytu inwestycyjnego jest większa aniżeli zmiany popytu konsumpcyjnego (dochodu narodowego).

Aspekt czasowy polega na wyprzedzeniu czasowym, oznacza to, że należy przewidywać zmiany popytu konsumpcyjnego i wcześniej rozbudowywać bazę produkcyjną, umożliwiając zaspokojenie tego popytu, a zatem skutek powinien wyprzedzać przyczynę.

Wysokość zasady przyśpieszenia zależy od trwałości urządzeń wytwórczych. W miarę przedłużania się okresu eksploatacji maszyn wzrasta stopa przyśpieszenia.

Zasada przyspieszenia działa tylko przy zmianie tempa wzrostu dochodu narodowego, gdy w okresie t1 tempo wzrostu dochodu narodowego wynosi 10% w stosunku do stopy 0%, to zasada przyśpieszenia działa, gdy w okresie t2 stopa wzrostu dochodu narodowego stabilizuje się na poziomie 10% to zasada przyśpieszenia przestaje działać. Działa ona zarówno przy przyśpieszeniu jak i zwolnieniu – powodując przy zwolnieniu zwielokrotniony spadek popytu inwestycyjnego.


Supermnożnik – jest połączeniem zasady mnożnika inwestycyjnego i zasady przyśpieszenia i służy do bliższej interpretacji cyklu koniunkturalnego. W fazie ożywienia, wzrost inwestycyjny poprzez efekty mnożnikowe prowadzi do wzrostu dochodu narodowego, a to rodzi powstanie efektu przyśpieszenia. Oznacza to, że następuje dalszy wzrost inwestycji wywołujący kolejne efekty mnożnikowe, a więc dalszy wzrost dochodu narodowego, a to z kolei efekty przyśpieszenia, a więc dalszy rozwój inwestycji. Wystarczy jednak niewielki spadek tempa wzrostu dochodu narodowego, aby zasada przyśpieszenia i mnożnik zaczęły działać w dół, powodując zwielokrotniony spadek inwestycji, dochodu narodowego i zatrudnienia, a zatem występujące w gospodarce procesy kumulacyjne wtrącają ja w stan kryzysu gospodarczego. Ponowne ożywienie gospodarcze prowadzi do pobudzenia ruchu inwestycyjnego.


Współczynnik kapitału – służy do badania efektów podażowych inwestycji, czyli wpływu inwestycji na rozszerzenie zdolności wytwórczych gospodarki przy założeniu, że moce produkcyjne są w pełni wykorzystane.

Współczynnik kapitału odpowiada na pytanie jaki nakład kapitału jest potrzebny dla takiego rozszerzenia mocy wytwórczych, aby dochód narodowy wzrósł o jednostkę.

W ujęciu [Harroda] jest to stosunek nakładów inwestycyjnych do przyrostu dochodu narodowego [C=I/Y]. Wysokość współczynnika kapitału zależy głównie od zmian w relacji pomiędzy technicznym wyposażeniem pracy, a wydajnością pracy, a zmiany w tym stosunku związane są z typem postępu technicznego. Przy kapitałochłonnym typie postępu technicznego to znaczy gdy techniczne wyposażenie pracy rośnie szybciej niż wydajność to współczynnik kapitału rośnie. Przy kapitałooszczednym typie postępu technicznego to znaczy gdy techniczne wyposażenie pracy rośnie wolniej niż wydajność pracy to współczynnik kapitału maleje. Przy neutralnym typie postępu technicznego (gdy zmiany są proporcjonalne)współczynnik kapitału jest stały.


  1. Teoria realizacji i kryzysów wg Ricardo


Ricardo uważał, że niemożliwe są ogólne kryzysy nadprodukcji, podaż bowiem określa popyt wzrost podaży (produkcji) oznacza wzrost popytu. W produkcji powstają towary i dochody, które są w całości przeznaczone na zakupy rynkowe gdyż Ricardo nie widział funkcji tezauryzacyjnej pieniądza. Możliwe są tylko zaburzenia lokalne, które w warunkach wolnej konkurencji są szybko automatycznie regulowane, drogą przepływu kapitału z gałęzi mniej rentownych do bardziej rentownych struktura podaży zostaje dostosowana do struktury popytu.

  1. Teoria kosztów komparatywnych wg Ricardo

Za jej pomocą Ricardo uzasadnia postulat wolnego handlu. Podważa pogląd Merkantylistów, że w procesie wymiany następuje pomnożenie wartości. Jego zdaniem handel zagraniczny wymaga międzynarodowego przyczyniania się do powiększenia masy wartości użytkowych w kraju czyli do ilości towarów zaspokajających potrzeby społeczeństwa, a nie prowadzi do wzrostu masy wartości gdyż oznaczało by to że wymiana ma charakter nieekwiwalentny. W procesie wymiany następuje zamiana nierównych wartości a więc jeden kraj bogaci się kosztem drugiego. Powiększenie wartości jest wynikiem produkcji a nie handlu.

Wskazywał, że każdy kraj powinien specjalizować się w produkcji tych towarów, które wytwarzają przy niższym nakładzie kosztów a niżeli inne kraje (lepsze warunki glebowe, postęp techniczny) a na drodze wymiany z zagranicą uzyska większą ilość towaru w kraju (większą masą wartości użytkowych).


Czy prowadzenie wolnego handlu zawsze rodzie korzyści dla uczestników wymiany?? Wolny handel przynosi korzyści gdy wymiana ma miejsce pomiędzy krajami znajdującymi się na tym samym poziomie rozwoju gospodarczego zniesienie barier celnych w wymianie pomiędzy krajem przemysłowym i rolniczo-surowcowym jest korzystne dla kraju rozwiniętego gospodarczo. Natomiast kraj rolniczy znajduje się w sytuacji niekorzystnej gdyż pogłębia się różnica w poziomie zagospodarowania obu krajów.


całoć-hme.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

Mysl ekonomiczna po 1870


Wówczas rozwinol się kierunek subiektywno marginalny, zgodnie z nowa jego przedst skupili uwage na subiektywnym stosunku uczestnikow wymiany (sprzedajacych i kupujacych) do kupowanych dobr. Stad tez poslugiwao się subiektywenymi kategoriami takimi jak: Uzytecznisc , uzytecznosc krancowwa, u. Całkowita ( ch.osobisty).

U-Osobiste odczucie z posiadania lub konsumpcji danego dobra.

U-K – jest to zadowolenie plynace z posiadania ostatniej jedn. Danego dobra.

U-C- jest to zadowolenie plynace z posiadania pewnej ilosci\masy danego dobra (w miare wzrostu konsumpcji dobra U maleja a U-C rosnie)


W ramach tego kierunku rozwinely się 3 szkoly:

  1. Austryjacka ( zw. Psychologiczna)

  2. Lozanska (zw. Matematyczna)

  3. Angielska (zwe. Neoklasyczna)


Szkola neoklasyczna –

Czołowym reprezentantem był Alfred Marshall prof. Uniwer. W Cambridge. Autor szeregu podrecznikow akedemickim min. „zalozenia ekonomiki” Marshall nawizaywal do klasykow i prubowal ich poglady łaczyc z nowym subiektywnym punktem widzenia.

W teorii ceny rozwinol koncepcje popytu i podazy a wiece ze cena zalezy od wachan popytu i podazy upowszechnil graficzne przedstawianie ceny rownowagii na układzie wspolrzednych.


S

D

R











Marshall odrebnie badal czynniki kształtujace popyt i osobno podaz.

W teorii popytu –poslugiwal się analiza subiektywna wprowadzil pojecie ceny popytu –cenne która konsument chce zaplacic za jednostke dobra, i krancowej ceny popytu-ceny która chce zaplacic za ostatnia nabyta jednostke dobra. Twierdzil ze KCP=Cenie rynkowej. Wklad marshalla do nauki ekonomii wiaze się z wprowadzeniem wspolczynnika cenowej elastycznosci popytu jako stopnia reakcji popytu na zmiane ceny. Jest to wzgledna zmiana popytu do wzglednej zmiany ceny. Ep= (-dx/x)/ dp/p; x-popyt p-cena.

Ep- jest wielkoscia ujemna bo w wiekszosci przypadkow wzrostowi ceny odpowiada spadek popytu i na odwrot tylko w wyjatkowych sytuacjach mimo wzrostu ceny ( zwlaszcza artykulow zywnosciowych). Popyt na nie nie maleje ale rosnie.

W teorii podazy Marshall wprowadzil pojecie ceny podazy o cenie podazy okreslionej ilosci towarow w danym okresie czasu decyduja koszty produkcji. ( sume wynagrodzen czyn. Prod. I kosztow rzeczowych). Marshall wyrozniel 4 czynniki produkcji. 3 radycyjne: a) praca b)kapital c) ziemia. I wprowadzil nowy organizacja, którego uosobieniem jest kierownik zakladu ale nie wlasciciel. Od czasow Marshall dzieli się zysk na 2 rodzaje dochodow a) doch. Wlasciciela kapit. B) doch przedsiebiorcy- wynag. Kierownika przeds.

Od czasow Marshall wyrozniamy koszty calkowite czyli calosc poniesionych nakladow na wytworzenie produkcji i koszty przecietne czyli koszty calosci\ rozmiar produkcji ( koszt wytworzenia jedn. wyrobu) Marshall wprowadzil nowy podzial kosztow produkcji na koszty stale i zmienne przyjmujac za kryterium podzialu reakcje kosztow na zmiane rozmiarow prod. KS( czynsze k.adm, % od kredytow) Kz sa zalezne od: produkcji ( funkcji w.prod) – surowce materialy energia, place prac, bezprodukcyjnych. Podzial kosztow na stale i zmienne ma sens tylko w krotkim okresie czasu. Gdyz nie możemy w tym okresie zmienic skali aparatu wytworczego na drodze inwestycji. W krotkim okresie czasu przeds. Może rozszerzyc prod. Np. pod wplywem wzrostu popytu jedynie po przez zmiane stopnia wykorzystania posiadanego aparatu wytworczego ale bez inwestycji.

Natomiast w dlugim okresie czasu przeds. Może rozszerzyc prod. Nie tylko po przez pelniejsze wykorzystanie mocy prod. Ale po przez rozszerzenie ap. Wytw. O inwestycje i wówczas wszystkie elementy kosztow staja się zmienne. Marshall wprowadzil wazny czynnik do analizy cen- czynnik czasu wyroznil krotkie i dlugie okresy czasu wskazujac ze wzajemne dostosowanie się popytu i podazy wymaga pewnego czasu a zwlaszcza dostosowania podazy do zmienionego popytu. Marshall podobnie jak caly kierunek był zwolennikiem liberalizmu ekonomicznego., który jego zdaniem umozliwia racjonalne gosp., pelne wykorzystanie i utrwalanie sie stanu rownowagi e gosp.



Teorie interwencjonizmu panstwowego. JM . Keynes’a

Teoria ta ma przelomowy ch. w rozwazaniach na temat roli panstw w gosp. Keynes odchodzi od liberalizmu i opowiada się za ingerencja panstwa w stosunki gosp.

W 1928 r przewidywano dobra koniunkture a tymczasem w 1929 wybuch niezwykle ostry i dlugotrwaly swiatowy kryzys gospodarczy. Zalamaly się wówczas nie tylko prognozy ale i dotychczasowe ( teoriee liberalne) Koncepcje ekon. Dopuszczajace zaburzenia jedynie na lokalnych rynk. Tow. ; Wzrost nastrojow spoleczych, strajki powodowaly ze rzady niektórych panstw (USA, Niemiec, Włoch) przyjely nowe aktywne formy walki z kryzysem. Zastosowane wówczas srodki pol. Interw. Panstwa mialy na celu:

- wzrost ogolnego zatrudnienia, rozszerzenie robot publicznych

  • wzrost popytu kons. Ludnosci ( droga rozszerzania swiadczen socjalnych)

  • wzrost popytu na wyroby przemysłu ciezkiego, chemicznego, zbroj. Przy pomocy interw. Zakupow realizowanych przez panstwo.


Te zastosowane srodki polit inter. I ich efekty ekon. Staly się praktyczna podstawa stworzenia przez keynes`a teorii interwencjonizmu panstwowego.


Obok keynesa potrzebe zmiany wysuwali tez inni ekonomisci, niedochodzac jednak w wiekszosci przypadkow do sform. Ogolnej usystematyzowanej teorii jaka stworzyl keynes. Również wybitny polski ekon. M.Kalecki sformulowal teorie inter. Panstwowego był nieslusznie uwazany za ucznia keynesa bo jego teoria powstal wczesniej niezaleznie od teorii keynesa i ma charakter orginalny. Praca Kaleckiego pt. „ Pruba teorii koniunktury” wyd. 1933 a wiec 3 lata wczesniej niż praca keynesa. Nie zostala jednak spopularyzowana na zach i dlatego uznano Kaleckiego za kontynuatora koncepcji Keynes`a . Keynes był wykladowcow ekon. Na U. Cambridge nastepnie zajmowal b. Wysokie stanowiska w praktyce gosp. ( był prezesem tow. Ubezp i dyrektorem banku Anglii) W 1936 ukazal się jego praca pod tytulem ogulna teoria zatrudnienia % i pieniadza.

Metode badan Keynes`a cechuja 1) makroekonomiczny punk widzenia tzn. Keynes bada wielkosci zbiorcze agregatowe rozpatrywane w skali calej gosp. jak doch. Nar. Zatrudnienie iwest. Konsumpcja. 2) stwierdza istnienie powiazan przyczynowo skutkowych miedzy wielkosciami ekonomicznymi w jego modelu wystepuja zmiene niezalezne jako przyczyny i zmienne zalezne jako skutki.


3. K. Skupia uwage na analizie gosp. W krotkim okresie czasu a zwl na stronie popytowej rynku. Jego teoria powstala w okresie kryzysu i miala na celu rozw problemow kryzysowych dlatego jego model ma charakter krotkookresowy statyczny


Czynniki okreslajace poziom dochodu narodowego


Przyczyna bezrobocia i niepelnego wykorzystania mocy wytworczych a wiec zamykania fabryk jest niedostateczny popyt efektywny spol (chec wraz z zakupem) Dla udowodnienia tej tezy rozwija POPYTOWA TORIE KSZTALTOWANIA SIĘ DOCHODU NARODOWEGO Glosi ona ze o poziomie dochodu narodowego, o rozmiarach zatrudnienia decyduje popyt efektywny spol. Skladajacy się z wyd. konsumpcyjnych i wyd inwestycyjnych. Popyt konsumpcyjny jest wzglednie ustabilizowany bo jego wahania nie przekraczaja 20% Natomiast powaznym zmianom ulega Popyt inwestycyjny. Zmiany inwestycji brutto dochodza nawet do 80% poziomu wyjsciowego. Keynes dochodzi do wniosku, ze glowna przyczyna zmian doch narodowego i zatrudnienia sa wahania popytu inwest. Keynes bada tylko popytowe efekty inwestycji tzn bada wplyw inwestycji na wzrost zatrudnienia, doch nar. I popytu kons. Ponieważ te efekty wystepuja w krotkim okresie czasu realizacji inwestycji Nie trzeba natomiast podazowych efektow inwestycji, a wiec wplywu inwestycji na rozszerzenie mocy wytw, wzrost produkcji i podazy bo te efekty inw wystepuja dopiero w dlugim okresie czasu


Problem rownowagi w gospodarce


Keynes odrzuca poglad ekon klasycznej liberalnej ze wolna konkurencja poprzez dzialanie mech rynk prowadzi do ustalania się stanow rownowagi globalnej w gosp Wg Keynesa warunkiem osiagniecia przez gosp stanu rownowagi jest realizacja ex ante tzn przed rozpoczeciem danego okresu dzial gosp rownosci pomiedzy inwestycjami a oszczednosciami Do tego wniosku Keynes doszedl w nastepujacy sposób: Istnieja 2 sposoby okr. Dochodu narodowego: 1 doch nar jest suma konsumpcji i oszczednosci Y=C+S 2 doch nar jest wydatkow kons i wyd inw Y=C+I Ponieważ w obu okr doch nar i kons wyst i sa identyczne to w warunkach rown gosp S=I

Zaklocenie tej rownowagi prowadzi do wyst stanow nierownowagi w gosp co w efekcie powoduje albo ozywienie albo kryzys. Wsyt gdy I>S to w ktorkim okr obserwujemy wyzszy popyt niż podaz i w gosp obserwujemy wyzszy popyt niż podaz i w gosp wyst ozywienie natomiast gdy S>I to podaz > od popytu i w gosp wystepuja tendencje kryzysowe, ale taka analiza ma sens tylko w krotkim okresie


Zmienne zalezne i niezalezne w modelu keynesa


Keynes wyroznia 5 zm. Zaleznych – skutkow (zm które stanowia cele ekon) i 3 zm niezalezne, przyczym

Do zm zalaznych naleza: 1 dochod narodowy 2 zatrudnienie 3 konsumpcja 4 inwestycje 5 oszczednosci

Do zm niezaleznych które okr zm zlezne naleza: 1 psychologiczna sklonnosc do konsumpcji, która wyznacza popyt kons 2 krancowa rentownosc kapitalu 3 stopa % Dwie ostatnie wyznaczaja popyt inwestycyjny

Powiazania miedzy zm zaleznymi i zm niezaleznymi można przedstawic na schemacie....


Bezrobocie lub niepelne wykorz mocy wytw jest wynikiem niedostatecznego popytu kons lub inn lub zarówno popytu kons i inw sa niewystarczajace aby zapewnic pelne zatrudnienie

Keynes wyjasnia zm niezalezne psychologicznie wiec sklonnosc do kons ujmuje psychol jako wlasciwa dla danej jednostki sklonnosc do przeznaczenia na kons okr czesci swojego dochodu Wraz ze wzrostem doch sklonnosc do kons relatywnie maleje choc w liczbach absolutnych rosnie, natomiast wzrost skl do oszczedzania Keynes wprowadza pojecie krancowej psychologicznej sklonnosci do kons, która wskazuje jaka czesc przyrostu doch zostala przeznaczona na podwyzszenie konsumpcji i ozn symbolem deltaC/deltaY


2804


Krancowa rentownosc kapitalu

Czyli rentownosc ostatnich nakladow inwestycyjnych również jest zwiazana z prawem psychologicznym, gdyz przeds inwestuja w najbardziej rentowne lokaty. O wydatkach inwestycyjnych decyduja: porownanie krancowej rentownosci kapitalu ze stopa %. Przedsiebiorcy inwestuja, gdy krancowa rentownosc kapitalu jest > od st%(czyli ceny kredytu) bo wówczas oplaca się im zaciagac kredyty w bankach i inwestowac. I tak dzieje się do momentu zrownania się KRK ze st % Stopa % również uwarunkowana jest psychologicznie a mianowicie potrzeba plynnosci. Ludzie wola trzymac swój majatek w formie plynnej tj pienieznej anizeli w formie zamrozonej w inwestycjach, bo z tym wiaze się ryzyko inwestycyjne. Dlatego należy obnizac st % by pobudzac popyt inwestycyjny


Mnoznik inwestycyjny Keynesa

Slyzu do badania zaleznosci pomiedzy inwestycjami a wzrostem dochodu narodowego. Keynes oparl go na mnozniku zatrudnienia. Mnoznik zatrudnienia wskazuje, ze na razie wystapienia bezrobocia nie jest konieczne, aby panstwo zatrudnilo wszystkich bezrobotnych przy robotach publicznych. Każdy bowiem przyrost zatrudnienia przy robotach publ prowadzi do wzrostu pop konsumpcyjnego (nie zarabiaja za duzo wiec wszystko przeznaczaja na konsumpcje) dla zaspokojenia którego konieczne jest zwiekszenie


Wysokość mnożnika zatr zależy od krańcowej psych skłonności do kons. W miarę jej wzrostu lub spadku mnożnik rośnie lub maleje; np. robotnicy zatrud przy robotach publicznych zarabiają 1000 zł a na konsumpcję wydają 900 zł

K=1/(1-900/1000)=10

Oznacza to że zatrudnienie całkowite w gosp. wzrosło 10-krotnie, a więc w sposób mnożnikowy. Te efekty mnożnikowi rzeczywiście mają miejsce w gospodarce.

Mnożnik inwestycyjny Keynesa wskazuje o jaką mnożną wzrośnie dochód narodowy w przypadku w przypadku realizacji nowych inwestycji i ma wzór

K=1/(1/(^C/^Y)

Zatem M1 podobnie jak M2 zależy od krańcowej psych skłonności do kons. Ta zależność ma charakter jednokierunkowy.

M2 i M1 wywołują nie tylko dodatnie efekty mnożnikowe – gdy rosną inwestycje, ale również ujemne efekty mnożnikowe – gdy zatrudnienie lub inwestycje spadają – co pogłębia trudności ekonomiczne

Przykład W społeczeństwie KPSDK=1/3

K=1/(1-2/3)=3

Np. wydatek inwestycyjny na kwotę 100 mln zł przyczyni się do wzrostu dochodu nar. O 300 mln zł


Środki polityki interwencyjnej państwa

Keynes podważa teorię liberalizmu ekon. Opowiada się za ingerencją państwa w stosunki gospodarcze. Środki polityki ekon państwa zalecane przez Keynesa dzieli się na pośrednie i bezpośrednie w zależności od stopnia zaangażowania się opaństwa w działalność gosp. Państwo stosując te środki stara się wpłynąć na przebieg koniunktury gosp.

Do środków pośrednich należą:

  1. Manipulowanie stopą %

  2. Zlecenie przeprowadzenia zmian w sferze podziału dochodu narodowego

Ad 1.

Ta polityka idzie w kierunku obniżania st. % drogą obniżania st. Dyskontowej oraz zwiększania ilości pieniądza w obiegu. W ten sposób powiększa się różnica pomiędzy krańcową rentownością kapitału, a st % na korzyść tej pierwszej i inwestycje stają się bardziej opłacalne. Ta polityka pobudza popyt inwestycyjny.

Ad2.

Ten kierunek polityki ekon. Państwa zakłada wprowadzenie progresywnego opodatkowania wysokich dochodów i przeznaczenia uzyskanych tą drogą środków na świadczenia socjalne (głównie zasiłki dla bezrobotnych). Ten kierunek polityki pobudza popyt konsumpcyjny.

Keynes podkreśla że w okresie kryzysu państwa powinno przejść do bezpośrednich metod walki z kryzysem, a mianowicie powinno rozwija roboty publiczne. Roboty te mogą mieć ch. Produkcyjny społ. Użyteczny. (rozbudowa infrastruktury społ., żłobki szpitale) albo nieprodukcyjny (kopanie dołów i ich zasypywanie).Te ostatnie nie jest stratą finansową ponieważ uruchamiają środki i pracę, kapitał , które bez nich były by nie wykorzystane, a ponieważ prowadzą do wzrostu popytu konsumpcyjnego to umożliwiają produkcyjne już wykorzystanie dalszych porcji niewykorzystanych dotychczas środków. Roboty publiczne powinny być fin za pomocą długu publicznego (emitowanie p.w. głównie obligacji przez państwo i sprzedawanie ich obywatelom ściągając ich oszczędności albo pap. te państwo sprzedaje w sys. bankowym.

Keynes odrzuca pogląd, że w sytuacji, gdy banki wykupują obligacje, to związana z tym emisja pieniądza i wzrost popytu konsum., który tą drogą jest finans. Prowadzą zawsze do wystąpienia zjawisk inflacyjnych. Jego zdaniem wzrostowi emisji i popytu odpowiadać będzie wzrost podaży tow., które dotychczas leżały w magazynach, a następnie wzrost podaży towarów uzyskanych drogą wzrostu popytu i wzrostu podaży i nie wystąpią zjawiska inflacyjne. Inflacja pojawi się ,gdy wzrost emisji i popytu natrafi na barierę pełnego wykorzystania mocy wytwórczych, co uniemożliwia szybkie dostosowanie podaży do rosnącego popytu. Inflacja jest to nadmiar pieniądza na rynku w stosunku do podaży towarów i usług, proces ogólnego i stałego wzrostu cen.

Znaczenie teorii Keynsa wiąże się z podjęciem przez K. analizy gosp. w skali makro. K. badał wielkości zbiorcze –agregatowe rozpatrywane w skali całej gospodarki, w pełni rozwinął popytową teorię kształt. Się dochodu narodowego i przy jej pomocy tłumaczył bezrobocie i niepełne wykorzystanie mocy wytwórczych. Jego teoria zawiera szereg prawideł, które rządzą gosp. kapitalistyczną, z których najważniejsza jest teza, że: w krótkim okresie czasu o sytuacji w gospodarce decyduje przede wszystkim popyt inwest. Jednocześnie sformułował szereg środków oddział. antykryzys. o charakt. pośrednim i bezpośrednim. Pewnym brakiem teorii K. jest nadmierny psychologizm, wyjaśnia on niedostatek popytu konsump. wzrostem skłonności do oszczędzania w miarę wzrostu dochodów, nie bada natomiast prawidłowości tworzenia się i podziału dochodu narodowego, a związanych z istniejącymi formami własnościowymi i strukturą klasową społeczeństwa. Niedostatek popyt. inwest. tłumaczy przeinwestowan. w krajach rozwiniętych gospodarczo, nie bada natomiast wpływu procesu monopol. Jego teoria ma charakter krótkookres., statyczn. i stała się punktem wyjścia rozważań o charakterze długookresowym, dynamicznym.

BADANIA DYNAMICZNE – długookresowe wyjaśniają problem zmian wielkości ekon. w czasie w kolejno po sobie następujących okresach. Obejmują zagadnienia wzrostu i rozwoju gospod. Wzrost gospodarczy wyjaśnia dodatnie zmiany ilościowe określonych wielkości ekonom. PKB, inflacja, bezrobocie, bilans handlu zagranicznego, dochód narodowy. Rozwój gospodarczy jest pojęciem szerszym, obejmuje nie tylko zmiany parametry ilościowe w gospod., ale również związane z nimi zmiany parametró jakościowych czyli zmiany w stosunkach produkcji, systemu społ-gosp wynikające z form własności, struktury klasowej i stosunków podziału (skurczenie się klasy średniej i zmiana form własności)


Narzędzia analizy dynamicznej:

1. Zdynamizowany mnożnik inwest. – dwaj ekonom. ameryk. Samuelson i Clark stwierdzili, że nie należy traktować mnożnika inwest. (MI) jako wielk. stałej w długich okresach. Jego wys. bowiem zależy od krańcowej psycholog. skłonności do konsump. a ta ulega zmianom w poszczególnych fazach cyklu koniunkturalnego. Ponadto nakłady inwest. nie są dokonywane jednorazowo lecz rozkładają się w czasie. Również efekty nimi wywołane (w okresie krótkim efekty popyt. a w dłuższym podaż.) nie są jednorazowe lecz występują w kolejnych okresach. Przyjęli założ. stałości wydatk. inwest. (∆I=0) z okresu na okres i badali ich wpływ na wzrost doch. narod. W pewnych okresach realizacji inwest. tempo wzrostu doch, narod. jest wysokie, w kolejnych okresach słabnie i w końcu doch. narod. stabilizuje się na nowym podwyższonym poziomie. Aby utrzymać ten nowy, wyższy poziom doch. narod. należy stale inwestować bo zaniechanie inwest. powoduje, że doch. narod. spada do wyjściowego poziomu. Notomiast aby utrzymać tempo wzrostu doch. narod. należy zwiększać nakłady inwest. z okresu na okres.

2. Akcelerator jest odwrotnością mnoż. inwest. i służy do badania zależ. pomiędzy wzrostem doch. narod. (pop. kosump.) a wzrostem pop. na dobra inwest. (dobra produkcyjne). Przy przyjęciu założ. że moce prod. są w pełni wykorzystane. Zasada przysp. występuje w 2 aspektach: ilościowym i czasowym. Ilościowy wskazuje że amplituda zmian pop. na dobra inwest. jest większa aniżeli zmiany doch. narod. (pop. konpump). Aspekt czasowy polega na wyprzedzaniu czasowym tzn. skutek wyprzedza przyczynę – przedsiębiorcy planują, przewidują wzrost pop. kons. i wcześniej rozbudowują bazę prod. żeby ten rosnący pop. mógł być zaspokojony. Zasada przysp. działa tylko przy zmianie tempa wzrostu doch. narod. gdy np. w okresie T1 stopa wzrostu doch. narod.=5% w stos. do st. % w okresie wyjściowym, to zasada przysp. działa tj. wzrost doch. narod., a tym samym pop. konsump. wywołuje wzrost pop. inwest. W okresie T2 stopa wzrostu doch. narod. stabilizuje się na poziomie 5% to zas. przysp. przestaje działać. Zas. Przysp. działa zarówno przy przysp. jak i przy zwolnieniu stopy wzrostu doch. narod., powodując w tym 2 przypadku przysp. spadek pop. na dobra konsump.

3. Supermnożnik jest połączeniem mnoż. inwest. i zas. przysp. i służy do wyjaśnienia przebiegu cyklu koniunkt. W fazie ożywienia rosną inwest. Wzrost inwest. poprzez efekty mnożnikowe powoduje wzrost doch. narod., pop. konsump., co rodzi efekty przysp. a więc dalszy wzrost pop. inwest. Pojawiają się kolejne efekty mnożnik. a więc rośnie zatrudnienie, doch. narod., pop. konsump., produkcja i gosp. wkracza w stan rozkwitu. Wystarczy jednak niewielki spadek stopy wzrostu doch. narod. aby zas. przysp. i mno. zaczęły działać w dół przynosząc ujemne efekty ekonom. – czyli sapdek doch. narod. prowadzi do spadku pop. inwest. a to z kolej wywołuje dalszy spadek doch. narod. i pop. konsump., zatrudnienia, prod. i gosp. wkracza w stan kryzysu.


4. Współczynnik Kapitału – służy do badania efekt. podażowych inwestycji a więc wpływu inwest. na rozszerzenie mocy wytwórczych, wzrost prod., wzrost podaży przy założeniu, że moce prod. są w pełni wykorzystane. Współ. kap. odpowiada na pyt. jaki nakład kap. jest potrzebny dla takiego rozszerzenia mocy wytw. aby DN wzrósł o jednostkę; wzór: C=I/∆Y. Jego wysokość zależy od stos. pomiędzy tech. wyposażeniem pracy a wydajnością pracy. Zmiany w tym stosunku zależą od typu postępu tech.

Typy postępu tech.: 1. przy kapitałochłonnym typie postępu tech. tzn. gdy tech. wyposażenie pracy rośnie szybciej niż wydajność pracy C rośnie. 2. przy kapitałooszczędnym typie postępu tech. gdy tech. wyp. pracy rośnie wolniej niż wydajność pracy C maleje. 3. przy neutralnym typie postępu tech., gdy tech. wyp. pracy rośnie proporcjonalnie do wydajności pracy C jest stały (nie zmienia się).


Inwest. Autonom. i Indukowane. IA są niezależne od syt. w gosp. zwłaszcza od bieżącego popytu. Mają charakter zew. w stosunku do procesów zachodzących w gosp. Są to inw. związane ze wzrostem liczby ludności, wprowadzaniem wynalazków do tech. produkcji a przede wszystkim z inwest. publ. Są to inwest. realizowane i finansowane przez państwo i zw. komunalne. Znajdują one swój wyraz w działaniu mnożnika inwest., tzn. przyczyniają się do wzrostu doch. nar. i pop. konsumpcyjnego. II są to inwest. pobudzane syt. w gosp., a zwłaszcza związane są ze wzrostem pop. konsump. Inwest. te mają charakter wew. w stos. do procesów zachodzących w gosp. Są realizowane głównie przez przedsiębiorców prywatnych i znajdują swój wyraz w działaniu zasady przyspieszenia.


Wzrost Zrównoważony to taki proces wzrostu wielk. ekonom. w trakcie którego zostaje zachowana równowaga pomiędzy stroną popyt. a podaż. w gosp. Teorie te rozwinęły się bardzo szeroko po II wojnie św. Do czołowych twórców należą m.in.: R. Harrod, - ekon. ang., J. Robinson, E. Domar

Model wzrost. zrównoważ. Domara. Domar przyjmuje założenia ułatwiające analizę. Zakłada, że gosp. w okresie wyjściowym osiągnęła stan pełnego wykorzystania mocy wytw. i cały problem sprowadza się do utrzymania tego stanu w procesie wzrostu gosp. Z modelu Domar eliminuje państwo i handel zagr., co nie przeszkadza mu twierdzić, że koniecznym warunkiem realizacji wzrost. zrów. jest ingerencja państwa w stosunki gosp. Ponadto zakłada że w gosp. nie ma opóźnień czasowych, tzn. inwest. w tym samym okresie czasu prowadzą do wzrostu doch. narod., także do wytw. mocy wytwórczych – zał. nierealne.

Ekspozycja modelu. Warunkiem wzrostu zr. gosp. jest osiągnięcie ident. tempa wzr. zdolności wytwór. i doch. narod. W tej sytuacji gosp. jest w stanie utrzymać stan pełnego wykorzyst. mocy wytw., który osiągnęła w okresie wyjściowym. Warunkiem wzrostu zrów. jest aby stopa wzr. zdolności wytw. była równa stopie wzrostu doch. narod.: ∆P/P=∆Y/Y aby strona podażowa była równa stronie pop. Aby dochód narod. rósł to muszą rosnąć inwest. (oddziaływania zwrotne). Powstaje pyt. w jakim tempie powinny rosnąć inwest. z okresu na okres aby wzrost gosp. miał. ch. zrównoważony. Domar stara się dać odp. na to pyt. Aby w procesie wzrostu gosp. była zachowana równowaga pomiędzy stopą wzrostu zdolności prod. a stopą wzr. doch. nar. to w każdym rozpatrywanym okresie przyrost zdol. prod. rozumiany jako wielk. absolutna powinien się równać przyrostowi doch. nar. ∆P=∆Y. Strona podaż. powinna się równać stronie pop. na każdym etapie. Stronę podażową Domar ujmuje jako iloczyn inwest. i wsp. ogólnospoł. efekt. inwest. , natomiast stronę pop. jako iloczyn przyrostu inwest. i odwrotności skłonności do oszczędzania . I* = ∆I*(1/) /*/:I --> * = ∆I/I = r (stopa wzrostu zrów. czyli stopa wzr. inwest. zapewniająca wzr. zrów.). Jeżeli inwest. realizowane z okresu na okres będą rozwijały się na poziomie określonym przez iloczyn * , to wzr. gosp. będzie miał ch. zrów., tzn. będzie zachowana równowaga między stroną podaż. i pop. w gosp.


Wzrost niezrównoważ. Ma miejsce wówczas gdy inwest. realizowane w praktyce w rzeczywistości gosp. rozwijają się w tempie odmiennym aniżeli określony przez stopę wzrostu zrów. ?. Występujące w gosp. procesy kumulacyjne związane z oddział. mnożników zatrudnienia i inwestycyjnego oraz zasady przyspieszenia powodują, że ścieżka wzr. gosp. coraz bardziej odchyla się od ścieżki wzr. zrów. Mogą wystąpić 2 sytuacje: 1) stan luki deflacyjnej, czyli schładzania gosp., ograniczania inwestycji; 2) stan luki inflacyjnej, czyli ożywienia gosp., ale tylko w okresie umiarkowanej 1 cyfrowej inflacji.

Luka deflacyjna – powstaje, gdy inwest. rozwijają się na poziomie niższym aniżeli określony przez stopę zrówn. wzr. gosp. (*). Niskie inwest. są przyczyną niskiego zatrudnienia, w związku z tym niskiego doch. nar. i niskiego pop. konsump. oraz niepełnego wykorzystania mocy wytw. Popyt jest niższy od podaży, ceny maleją, co powoduje dalsze ograniczenie inwest. W rezultacie spada doch. nar., zatr., prod. i gosp. wkracza w stan kryzysu. Cechy LD: - niskie inwest., - niedostateczny pop. konsump., - niepełne wykorz. mocy wytw.

Luka inflacyjna – powstaje, gdy inw. realizowane w praktyce gosp. rozwijają się na poziomie wysokim, wyższym aniżeli okr. przez stopę wzr. zrów r. Wysokie inw. są przyczyną wysokiego zatr., wzrostu doch. narod. i pop. konsump., którego nie jest w stanie zaspokoić produkcja, ponieważ efekty podażowe inwest. występują dopiero w długim okresie czasu. Pop. jest wyzszy od podaży, ceny rosną. Przedsiębiorcy rozszerz. inwest. Występują kolejne efekty mnożnik. tzn. roną inwest., doch. narod. i pop. konsump. Rozwija się spirala infl., tzn. rosną ceny i rosną płace przy czym ceny rosną szybciej. W okresie umiarkowanej (1cyfr.) infl. w gosp. występuje ożywienie, gdy infl. staje się 2,3,4cyfr. (hiperinfl.) to w gosp. występują zjawiska kryzysowe. Gwałt. wzr. cen uniemożliwia prowadzenie racjonalnej kalkulacji kupieckiej (kosztów i zysków) bo ceny straciły swoją funkcj. inf. na rynku. Dalsze ujemne skutki infl.: -spadek wart. pieniądza, -wzrost bezrob., -spadek oszcz. społ., -dok. nieracjonalnych zakupów przez kons. i producent. z uwagi na przewidywany dalszy wzrost cen, -zubożenie społ. (zwłaszcza budżetówka, emeryci, rencisci).


Inflacja to proces stałego, długofalowego wzrostu cen w skali makroekonom.. To pojawienie się pustego pieniądza na rynku, czyli nadwyżka pieniądza w obiegu w stosunku do wart. wyprodukow. tow. i usług. BC reguluje podażą pien. przez: -operacje otwartego rynku, emisja i skup pap. wart. (obl., BS), -ustalenie stopy rezerw obow. bank. komer., -ustalenie stopy redysk. W Polsce hiperinfl. miała miejsce na przełom. lat 80 i 90.

Domar podkreśla, że w warunkach żywiołowych procesów akumulowania i inwestowania, podejmowanych przez prywatnych przedsiębiorców, trudno zakładać, że inwestycje będą rosnąć z okresu na okres i to na poziomie zrównoważonym. Dlatego postuluje ingerencję państwa w zakresie polityki inwestycyjnej,. Państwo za pomocą odpowiedniej pol, fiskalnej i pieniężnej powinno wplywać na decyzje inwestycyjne przeds. Postulaty Domara odchodza od tradycyjnych rozwiązań. Domar zaleca aby w okresie luki deflacyjnej, gdy istnieje nadmiar kapitału bo ma miejsce niepełne wykorzystanie mocy wytw. Domar postuluje zwiększyc stopę, inwestycji, a więc jeszcze szybciej tworzyc kapitał. Jego postulaty są jednak prawidłowe bo wzrost inwestycji w pierwszym rzędzie wpłynie na wzrost popytu kons., który jest niedostateczny w okresie deflacji. Natomiast w okresie luki deflacyjnej Domar zaleca ogr. inwestycji aby zmniejszyć nadmierny w tym okresie popyt konumpcyjny. Te postulaty Domara nazwano PARADOKSEM DOMARA-HARRODA ponieważ dla laików ekonomi wydaja się one niewłaściwe, irracjonalne.

WSPÓŁCZESNY NEOLIBERALIZM
Współczesny neol. można podzielić na szkoły grupując geograficznie:
1.szkoła Londyńska Angielska
2.szkoła Chicagowska Ameruykańska
3.Szkoła Fryburska Niemiecka.
Ad1 f.Hayek- prof U. Londyńskeigo 1974 -laureat Nagrody Nobla, znany jako przeciwnik komunizmu i socjalizmu.
Koncepcje liberalne uzasadnia, podobnie jak klasycy, przypominając koncepcję człowieka ekonomicznego.Więc niezmienną egoistyczną postwę człowieka w dział. gosp.Podobnie jak klasycy dowodzi, że przeds. sa klasa postepową. Swoja dział przyczyniają się do postępu cywilizacyjnego gdyż wprowadzaja nowe wynalazki techniczne i organizacyjne.

Ad2 M.Friedman- 1976, laureat Nagrody Nobla, twórca teori monetaryzmu. Uznaje wolność gosp i polityczną za najwyzsze wartości które się nawzajem warunkują. Jedynie w warunkach wolości gosp. mozliwa jest realizacja demokracji, istnienie trójpodziału władzy na ustawodawcza, wykonawcza i sadowniczą i ściśle przestrzeganie podziału władzy co umozliwia jej kontrolę. Krytykował łączenie stanowisk politycznych z gospodarczymi, ponieważ umożliwia to sferom fin. i i gospodarczym przeprowadzanie ustaw na swoją korzyść a kosztem reszty społczeństwa. Opowiadał się za wprowadzeniem pod. jedynego tkz. pod ujemnego, który byłby formą subsydiowania osób posiadających najniższe dochody. Osoby te nie płaciłyby pod i otrzymywały od państwa określone sumy pieniężne. Friedman poddał krytyce krzywą Philipsa, że wzrost inflacji prowadzi do ogr bezrobocia. Jego zdaniem w gosp. występuje zjawisko STAGFLACJI jednoczesnego wyst Inflacji i bezrobocia i SLUMPFALCJI czyli jednokierunkowych zmian inflacji i bezrobocia (wzrost inf powoduje wzrost bezr) Friedman krytykował fin szkolnictwa przez państwo, opowiadał się za wprowadzeniem bonów szkolnych, które rodzice przeznaczaliby na kształcenie dzieci. W latach 70tych i 80 tych w ekonomi zach rozwineły się 2 polemiczne nurty n atemat metod walki z inflacja (stabilizacji cen. Dwa nurty : KEYNESIZM NEOKEYNESIZM; NEOLIBERALIZM (MONETARYZM)

KEYNESIZM- reprezentowany J.ROBINSON
Kładli nacisk na wprowadzenie odpowiedniej polityki podatkowej, której zakres, sposób i czas (okres) stosowania byłby każdorazowo okr przez państwo w zalezności od syt materialnej społ.

MONETARYŚCI- M.Friedman i szkoła tzw nowych klasyków repr przez T SARGENT i R.LUCASA, twórców teorii racjonalnych oczekiwań. Opowiadali sie za prowadzeniem właściwej pol. pieniężnej. M.Friedman postulował jednorazową reukcję tempa wzrostu podaży pieniądza do poz docelowego, a nastęopnie przestrzeganie trwałej reguły działania pieniądza do wzrostu produkcji realnej. Jest to istota monetaryzmu.
Oba nurty stawiały sobie podobne cele ekonomiczne, a więc:
-stabilizację cen
-ograniczenie bezrobocia
-osiągnięcie dodatniego builansu płatniczego
Cele te chciano osiągnąć za pomocą odmiennych środków.
TEORIA RACJONALNYCH OCZEKIWAŃ
Wypracowana przez szkołę tzw młodszych klasyków oparta jest na tezie, że państwo nie może skutecznie oddziaływać na syt n arynkach fin. o towarowych, ponieważ podmioty gosp (ekon) wykorzystują ogulnodostępne informacje dla realizacji swojich indywidualnych celów ekonomicznych.

ad3
SZKOŁA FRYBURSKA
W.EUCKEN- prof U. FRYBURSKIGO. Jego argumenty o celowości utrzym,ania wolnego rynku oparte są na rozw. modelowych. Eucken buduje 2 modele gosp. centralnie planowanej i gosp. rynkowej. Wykazuje wyzszość modelu gosp rynkowej, możliwośica realizacji wysokiej stopy wzrostu gosp. i podniesienia dobrobytu całego społeczeństwa. Istnieje pogląd, że sukces gosp byłych Niemiec Zach, był wynikiem liberalizacji zycia gosp, a więc stworzenia korzystnych warunków dla rozwoju przedsiębiorczości prywatnej co miało miejsce za czasów kanclerza Excharda. Ten pogląd nie jest pełny bo u podstaw cudu gosp leżał Plan Marshala i napływ taniej siły roboczej do Niemiec - zwłaszcza narodowości tureckiej


Ściągnięto z http://www.aeportal.republika.pl © Aeportal 2004

historia_doktryn_politycznych_i_prawnych_mysliciele_krakowscy.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):
Myśliciele krakowscy XIX wieku:


Myśliciele krakowscy XIX wieku:

  • Jan Bobrzyński: konserwatywny polityk i myśliciel polityczny, W 1926 r. został sekretarzem generalnym Stronnictwa Pracy Narodowej. Był zwolennikiem współpracy z obozem sanacyjnym, pod warunkiem zachowania niezależności przez konserwatystów. Gdy środowiska konserwatywne, z którymi był dotąd związany, zbytnio - jego zdaniem - zbliżyły się do piłsudczyków, wszedł z nimi w spór ideowy i polityczny, zarzucając im oportunizm i wyrzeczenie się wielu konserwatywnych zasad.. Na samodzielne i ważne miejsce w polskiej myśli konserwatywnej zasłużył - wbrew krzywdzącym go opiniom o nietwórczym "epigonizmie" - B. podjęciem pomijanej przez innych tematyki gospodarczej i wypracowaniem dzięki temu oryginalnej koncepcji "obiektywizmu gospodarczego" rozszerzonej następnie o pojęcie "obiektywizmu państwowego" i władnej, w jego przekonaniu, wyrugować partyjno-klasowe myślenie o polityce, charakterystyczne dla "demokracji mas". Postawę wrogą własności prywatnej i wolnej przedsiębiorczości wiązał, bowiem B. - wbrew rozpowszechnionej już za jego życia teorii "demokratycznego kapitalizmu" - właśnie z ideologią i praktyką demokracji. Obiektywizm natomiast pragnie być "zimny", logiczny i racjonalny, co zakłada także ostrożną asymilację idei liberalnych. Mimo tak selektywnego przyswajania zasad leseferyzmu B. spotkał się z nieprzychylnym przyjęciem swoich prokapitalistycznych poglądów przez konserwatystów, którzy zarzucali mu głoszenie sprzecznego z etyką chrześcijańską egoizmu społ.

  • Michał Bobrzyński: historyk, konserwatywny polityk galicyjski, Założyciel . Szkoły historycznej Krakowskiej (główny (obok szkoły w-wskiej) nurt polskiej historiozofii w 2. poł. XIX w.; rozwijana w kręgu prof. UJ i AU; politycznie związana z konserwatystami zachodniogalicyjskimi (stańczycy); pesymistyczna wizja dziejów Polski, przyczyny upadku kraju i rozbiorów upatrywano w cechach wewn. (słabość rządów, anarchia, liberum veto); krytyczna wobec konspiracyjno-powstańczego nurtu walki o niepodległość; przyczyniła się do publikacji licznych źródeł hist.; gł. przedstawiciele: M. Bobrzyński, W. Kalinka, S. Smolka, J. Szujski.),przywódca stronnictwa Stańczyków( konserwatyści galicyjscy, działający jako ugrupowanie od końca lat 60. XIX w.; nazwę wzięli od pamfletu Teka Stańczyka, ogłoszonego anonimowo przez S. Tarnowskiego, S. Koźmiana, J. Szujskiego i L. Wodzickiego, będącego satyrą na działania konspiracyjne i ugrupowania postępowe; S. dominowali w Kole Polskim w parlamencie austr., głosili lojalizm i hasło trializmu (podporządkowania poszczególnym zaborcom), wspierając jednocześnie kulturę narodową i autonomię prowincjonalną; 1907 utworzyli Stronnictwo Prawicy Narodowej, ich pismami były "Czas" i "Przegląd Polski")

  • Julian Dunajewski: Stał się jednym z przywódców prawicy w walce z centralizmem niemieckim i popierał orientację austro-polską, występując stanowczo przeciw powstaniu styczniowemu. Znany był również jako obrońca języka narodowego. Zajmował się przede wszystkim sprawami budżetowymi oraz reformą administracyjną, współtworząc projekt organizacji władz administracyjnych dla Galicji. Prowadził jednocześnie aktywną działalność polityczną, reprezentując nurt konserwatywny oraz austro-polski; zdecydowanie występował przeciwko powstaniu styczniowemu, od 1873 (do końca życia) poseł do parlamentu w Wiedniu

  • Stanisław Estreicher: Historyk prawa, bibliograf i publicysta, W pracy naukowej zajmował się historią prawa niemieckiego i polskiego, historią doktryn politycznych i prawnych, a także bibliografią i edytorstwem

  • Antoni Zygmunt Helcel: historyk, polityk i publicysta, walczył w powstaniu listopadowym, . W r. 1860 przygotował memoriał o kwestiach językowych w szkołach galicyjskich oraz ułożył adres, który zawierał program polityczny, zmierzający do autonomii Galicji

  • Władysław L. Jaworski: konstytucjonalista i filozof prawa, związany ze środowiskiem krakowskich "stańczyków", zainicjował tam nurt neokonserwatywny, kładący nacisk w walce z opozycją na politykę ekonomiczną, współpracował z czasopismami, m.in. "Czasem" i "Czasopismem Prawniczym i Ekonomicznym”, zdecydowany krytyk Konstytucji marcowej, związany z konserwatywnym Stronnictwem Prawicy Narodowej, uchodzi za twórcę "romantyzmu prawniczego", eksponującego potrzebę "zawieszenia" systemu prawnego na wykraczających poza ten system "zasadach moralności Chrystusowej"

  • Walerian Kalinka: Po osiedleniu się we Francji Kalinka został współpracownikiem Hotelu Lambert, zgrupowanego wokół A. J. Czartoryskiego, przedstawiciel krakowskiej szkoły historycznej, której zwolennicy polemizowali z poglądami Lelewela i jego uczniów, podówczas niezwykle popularnymi, a upatrującymi przyczyn upadku Rzeczpospolitej w niekorzystnym splocie wydarzeń międzynarodowych. Kalinka, J. Szujski i M. Bobrzyński zanegowali ten pogląd, wskazując na wewnętrzne przyczyny słabnięcia Polski, prowadzące do rozbiorów i jej zniknięcia z mapy politycznej Europy, jeden ze „Stańczyków”

  • Julian Klaczko: Po upadku insurekcji i zerwaniu z pobudek ideowych z niemieckimi liberałami, udał się na emigrację do Paryża, Był także autorem wielu pism politycznych oraz okolicznościowych poezji. W opinii m.in. Stanisława Tarnowskiego był jednym z najwybitniejszych umysłów XIX-wiecznej Europy; Publikował przychylne polskim demokratom artykuły w liberalnej Deutsche Zeitung G.G, po upadku powstania związał się ze środowiskiem konserwatystów

  • Karol Ludwik Koniński: związany z nurtem narodowym i katolickim

  • Stanisław Koźmian: Współpracownik krakowskiego Czasu. Związany z konserwatywnym gronem krakowskim. Zaangażował się w walki powstańcze 1863 r. lecz po klęsce powstania uznał jego wybuch za błąd polityczny i odtąd piętnował plany spiskowe, których celem było wywołanie kolejnego zrywu narodowego. W 1866 r., wraz ze Stanisławem Tarnowskim, Józefem Szujskim i Ludwikiem Wodzickim, założył Przegląd Polski, pismo propagujące idee stronnictwa konserwatywnego określonego mianem stańczyków. Aktywnie poczynał sobie na forum politycznym Galicji, co nie przeszkodziło mu zarazem odgrywać doniosłej roli w życiu teatralnym Krakowa.

  • Adam Krzyżanowski: działał w Klubie Kon­serwatywnym, a po wybuchu I wojny światowej w Naczelnym Komitecie Narodowym. W okresie międzywojennym należał do czołowych popularyzatorów liberalizmu ekonomicznego i krytyków interwencjonistycznej polityki kolejnych polskich rządów. Poparł przewrót majowy, a w latach 1928-31 był posłem na Sejm z listy BBWR. Zrzekł się mandatu poselskiego na znak protestu przeciw narastającym w obozie piłsudczykowskim tendencjom autorytarnym;

  • Paweł Popiel: Wybuch powstania listopadowego uznał za poważny błąd polityczny, W grudniu 1830 r. wraz z A. Wielopolskim usiłował zorganizować Towarzystwo Obywatelskie jako przeciwwagę dla klubu rewolucyjnego, jednak zimą 1830/31 zaciągnął się do oddziału powstańczego. Po upadku powstania, w trakcie którego nawiązał współpracę ze Stanisławem i Leonem Rzewuskimi, kładąc wraz z nimi podwaliny pod rozwój polskiej myśli konserwatywnej; krytykował powstanie i rabację 1846 r., dwa lata później proponował zniesienie pańszczyzny i czynszów przez wykupienie, ale realizację jego projektu poprzedził dekret cesarski. Był przeciwnikiem rozruchów okresu Wiosny Ludów. Jesienią 1848 r. brał udział w zakładaniu krakowskiego "Czasu", zostając jego pierwszym redaktorem; Jesienią 1864 r. Popiel potępił powstanie, wzywając do zawarcia ugody z Austrią. Na łamach "Czasu" domagał się zwołania sejmu galicyjskiego i uznania za urzędowy języka polskiego

  • Roman Rybarski: jeden z czołowych ideologów Narodowej Demokracji, W 1926 r. wraz z R. Dmowskim stworzył Obóz Wielkiej Polski. Współzałożyciel powstałego w 1928 r. Stronnictwa Narodowego, Zwolennik demokracji parlamentarnej, stał na czele starej formacji politycznej endecji.

  • Józef Szujski: brał udział w powstaniu styczniowym jako żołnierz i zwolennik demokratycznej lewicy oraz jako wydawca krakowskiego organu Rządu Narodowego Naprzód. Po klęsce powstania stał się rzecznikiem politycznego legalizmu. Był jednym z założycieli Przeglądu Polskiego, jednym z autorów Teki Stańczyka, głównym przedstawicielem środowiska krakowskich stańczyków,

  • Stanisław Tarnowski: W latach 1861-62, w czasie pobytu w Paryżu, pracował w Biurze Hôtelu Lambert pod kierunkiem W. Kalinki i J. Klaczki. W czasie powstania styczniowego działał m.in. w tzw. Biurze Krakowskim redakcji Czasu; W r. 1866 został jednym z założycieli Przeglądu Polskiego, a w trzy lata później współautorem Teki Stańczyka i współwłaścicielem Czasu, będąc zarazem jednym z przywódców grupy konserwatystów krakowskich - 'stańczyków'

  • Bonawentura Niemojowski: Był jednym z przywódców opozycji sejmowej w 1820. Razem z bratem Wincentym próbował przenieść na grunt polski doktrynę liberalizmu. W sejmie był jednym z przywódców liberałów, prowadzących politykę legalnej opozycji (tzw. "kaliszanie"). Po wystąpieniu liberałów z żądaniem ustanowienia sądów przysięgłych car Aleksander I Romanow na pięć lat zawiesił zwoływanie obrad sejmu (1820-1825). Kaliszanie byli opozycją kaliską, liberalnymi działaczami szlacheckimi z zachodnich terenów Królestwa Polskiego (głównie z Kaliskiego), działającymi w latach 1820-1831. Występowali w obronie konstytucji i swobód obywatelskich, dążyli do przeprowadzenia reform gospodarczych i społecznych. Z chwilą wybuchu powstania listopadowego Bonawentura przybył do Warszawy, gdzie odegrał czołową rolę polityczną. Po usunięciu generała Jana Krukowieckiego 8 września 1831 roku został mianowany przez sejm prezesem Rządu Narodowego. Powołał nową władzę wykonawczą, składającą się w większości z „kaliszan”, reprezentujących stanowisko antykapitulacyjne i przeciwnych rokowaniom z nieprzyjacielem.

  • Wincenty Niemojowski: Był przywódcą opozycji sejmowej w 1820. Razem z bratem Bonawenturą Niemojowskim próbował przenieść na grunt polski doktrynę liberalizmu. W sejmie przewodził z bratem liberałom; przyjęli postawę legalnej opozycji, czyli starali realizować swe cele, wykorzystując dosłownie interpretowane zasady ustrojowe zapisane w konstytucji. Ugrupowanie, do którego należał w sejmie, nazywano "kaliszanami", ponieważ wraz z bratem mieli majątki w województwie kaliskim i reprezentowali ten okręg w sejmie. W 1820 "kaliszanie" wystąpili podczas obrad sejmowych z protestem przeciw wprowadzeniu cenzury oraz z żądaniem ustanowienia, zgodnie z zapowiedzią cara, sądów przysięgłych. W odpowiedzi car przez 5 lat nie zwoływał sejmu, a gdy w 1825 izba zebrała się ponownie, obrady toczyły się bez dostępu publiczności. W czasie powstania listopadowego Niemojowski był członkiem Rządu Narodowego. Po powstaniu został uwięziony i skazany na karę śmierci, lecz potem wyrok zamieniono mu na katorgę; zmarł w drodze na Syberię.

  • Stanisław Kostka Potocki: członek Stronnictwa Patriotycznego(główne wspólne postulaty obozu reform to: powiększenie armii do 100 tys., zniesienie Rady Nieustającej, uniezależnienie od Rosji, zniesienie liberum veto i wolnej elekcji. Nazwa stronnictwa wzorowana była na ugrupowaniu Patriotów w Holandii, Prawica Patriotycznego Stronnictwa reprezentowana przez Ignacego i Stanisława Kostkę Potockich oraz Adama Kazimierza Czartoryskiego szukała oparcia w Królestwie Prus i występowała przeciw królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu, dążąc do wzmocnienia władzy sejmu.) na Sejmie Czteroletnim, działacz oświatowy, wolnomularz; Jako wolnomyśliciel Potocki był przeciwnikiem kleru. Jego antyklerykalne artykuły (pod pseudonimem „Świstek warszawski") ukazywały się w latach 1815-19 w najbardziej opiniotwórczym piśmie - „Pamiętniku Warszawskim", gdzie występował jako rzecznik oświecenia; W latach 1812-1821 był zwierzchnikiem wolnomularstwa polskiego. W Królestwie Polskim w roku 1815 został ministrem wyznań i oświecenia publicznego, na którym to stanowisku przyczynił się znacznie do rozwoju oświaty w Polsce. Jak przystało na masona ograniczył wpływ Kościoła na edukację.

  • Karol Libelt: filozof mesjanistyczny, prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Od 1838 należał do komitetu współpracującego z Towarzystwem Demokratycznym Polskim (tzw. Komitet Libelta), zajmującego się przygotowaniami powstania w Wielkopolsce. Był wyznaczony na reprezentanta Poznania w przyszłym Rządzie Narodowym. W związku z tym opracował powstańczą proklamację, będącą później podstawą manifestu krakowskiego. Aresztowany przez władze pruskie i postawiony przed sądem, został w procesie berlińskim skazany na 20 lat twierdzy (1847). Uwolniony przez wydarzenia rewolucji 1848 powrócił do Poznania i został członkiem Komitetu Narodowego. Początkowo był zwolennikiem porozumienia z Prusami i wojny z Rosją, ale widząc fiasko tej opcji poparł tzw. wojnę ludową. Po niepowodzeniu walki zbrojnej zaangażował się w działalność Ligi Polskiej (1848-1850) oraz reprezentował poznańskie w parlamencie we Frankfurcie. Brał także udział w zjeździe polskim we Wrocławiu i Kongresie Słowiańskim w Pradze (1848), gdzie wystąpił z koncepcją niepodległej Polski jako państwa federacyjnego. Był jednym z autorów "Manifestu zboru słowiańskiego do ludów Europy". W 1849 został wybrany do parlamentu pruskiego i kierował Kołem Polskim, ale wkrótce złożył mandat i skoncentrował się na pracy wydawniczej i publicystycznej w "Dzienniku Polskim". Aktywność polityczną zastąpił pracą organiczną.

  • Karol Marcinkowski: W okresie studiów należał do tajnej organizacji „Polonia”, która głosiła hasła republikańskie i utylitarystyczne; W grudniu 1830 udał się do Warszawy aby wziąć udział w powstaniu listopadowym. Najpierw służył w kawalerii, lecz po krótkim czasie został lekarzem sztabowym. Trafił do oddziału dowodzonego przez gen. Dezyderego Chłapowskiego, który został wysłany na Litwę. Za udział w walkach został odznaczony krzyżem Virtuti Militari., Do najbardziej znanych jego działań należy inicjatywa powołania Spółki Akcyjnej Bazar w 1838 czy założenie Poznańskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej w 1841; Jego doświadczenia powstańcze, liberalne poglądy (prawdopodobnie był wolnomularzem) oraz wpływ takich osób jak Hipolit Cegielski czy Dezydery Chłapowski sprawiły, że stał się orędownikiem pracy organicznej i walki o wolność metodami politycznymi i ekonomicznymi, będąc pierwszym z długiego szeregu wielkopolskich organiczników realizujących ideały pozytywistyczne.

  • Tadeusz Romanowicz : polityk i publicysta. Zaraz po zdaniu matury w 1861 r. rozpoczął działalność publicystyczną wydając w środowisku uniwersyteckim tajne pisma o tematyce patriotycznej – „Znicz” i „Partyzanta”. Trafił za to na 4 miesiące do aresztu. W 1862 r. rozpoczął studia na lwowskim Wydziale Prawa, które wkrótce przerwał zaciągając się do powstańczego oddziału Leona Czachowskiego.. Z końcem 1865 roku powrócił do Lwowa poświęcił się pracy publicystycznej i aktywności politycznej. Tę ostatnią związał ze środowiskiem Franciszka Smolki. Wkrótce później wszedł w skład kierownictwa założonego przez Smolkę Towarzystwa Narodowo–Demokratycznego. Swoje liczne artykuły i broszury publikował w wielu pismach galicyjskich, m.in. w Tygodniku Naukowym i Literackim, Dzienniku Lwowskim, Dzienniku Polskim, Gazecie Literackiej, Nowinach. W 1867 roku założył pismo Gmina. Zwieńczeniem działalności publicystycznej Romanowicza było założenie w Krakowie w 1882 r., razem z A. Asnykiem i T. Rutkowskim, dziennika Nowa Reforma. W ostatnich dwóch dekadach XIX wieku Romanowicz był pięciokrotnie wybierany reprezentantem Sejmu Krajowego Galicji. Od 1889 zasiadał w Wydziale Krajowym, a w 1901 roku odniósł swój największy polityczny sukces stając się członkiem Rady Państwa w Wiedniu. Rozprawa Tadeusza Romanowicza Stronnictwo krakowskie o styczniowym powstaniu, będąca polemiką z książką Stanisława Koźmiana Rzecz o roku 1863, ukazała się w 1891 r. (przedruk w niniejszej antologii za wyborem pism Dwie opinie, Kraków 2006). Artykuły z cyklu Odpowiedź „starego” demokraty ukazywały się w „Nowej Reformie”, w numerach od 194 do 197, w okresie od 27 do 30 sierpnia 1903 roku, jako polemika z tezami książki Romana Dmowskiego Myśli nowoczesnego Polaka

  • Aleksander Świętochowski: rzecznik młodych pozytywistów, Od r. 1878 redaktor "Nowin".. W 1881 r. założył tygodnik "Prawda", który redagował do roku 1902 (słynne felietony „Liberum veto”). W latach (19081912) wyd. miesięcznik "Kultura polska", następnie "Humanista polski", współpracował też w "Myśli Narodowej”. Był gorącym rzecznikiem postępu, oświaty, kultury, walczył o równe prawa dla kobiet, Żydów, zwalczał konserwatyzm, wstecznictwo i klerykalizm. W życiu wyznawał liberalizm, a w okresie międzywojennym był publicystą opozycyjnym wobec sanacji. Twórczość Świętochowskiego obejmuje dramaty o tematyce filozoficzno-moralnej oraz historii idei. Do spraw polityki zachowywał krytyczną rezerwę, a wstępując do Partii Narodowej zwalczał socjalizm, a panujące w partii nacjonalizm i rasizm były mu obce.

  • Bolesław Prus: wziął udział w powstaniu styczniowym, Postrzegano go jako wzorowego reprezentanta postawy zgodnej z założeniami pracy organicznej i utylitaryzmu; Faraon, jako powieść polityczna, był ulubioną książką Józefa Stalina; niektórym późniejszym czytelnikom przekładu angielskiego losy jej bohatera Ramzesa XIII przypominały tragiczną śmierć prezydenta USA Johna Kennedy'ego. Poglądy polityczne i społeczne, które Prus głosił w „Nowinach”, spotkały się z ostrym sprzeciwem i ostrą krytyką w wielu czasopismach. Jednak szczególną burzę polemiczną wywołał jego „Szkic programu” w „Przeglądzie Tygodniowym”

  • Wojciech Gutkowski: reprezentant polskiej myśli politycznej okresu oświecenia, Napisał utopijną powieść Podróż do Kalopei. W Kalopei językiem urzędowym był język polski, ponadto panowała społeczna hierarchia – 11 szczebli awansu. Na czele społecznej drabiny stał cesarz, dalej król (zastępca cesarza). Gmina w Kalopei zamieszkiwana była dokładnie przez 50 małżeństw. Kolejne cechy utopijnego państwa to obowiązek wyznawania wiary (ale i wolność religijna), prawa kardynalne nowelizowane co 25 lat, a także odrzucenie własności prywatnej.Poglądy Gutkowskiego zamieszczone w dziele Podróż do Kalopei były zbliżone do postulowanych przez pierwszych teoretyków socjalizmu, gdyż zdążały do zmniejszania nierówności społecznych oraz budowy utopijnego, nierzeczywistego państwa.

  • Adam Jerzy Czartoryski: Został przyjacielem i doradcą cesarza Aleksandra I. Był zwolennikiem rozwoju zjednoczonej Polski pod berłem rosyjskim (tzw. plan puławski). Orientacji prorosyjskiej pozostał wierny także w okresie Księstwa Warszawskiego. Po śmierci Aleksandra I przeszedł do opozycji konserwatywnej. W początkowym okresie liczył na ugodę z carem Mikołajem I, później zaś na interwencję dyplomatyczną państw zachodnich. Po upadku powstania udał się na emigrację. 25 lutego 1832 w czasie swojego pobytu w Wielkiej Brytanii powołał Literary Association of the Friends of Poland, stowarzyszenie mobilizujące brytyjską opinię publiczną wokół sprawy polskiej. W 1833 osiadł w Paryżu, kupując w 1843 Hôtel Lambert (budynek). Stanął na czele stronnictwa konserwatywnego Hôtel Lambert. Popierał antyrosyjską politykę państw europejskich, a także ruchy rewolucyjne i narodowe, upatrując w nich możliwość odbudowy Polski. Hotel Lambert- powstały w 1831 roku monarchistyczny obóz konserwatywno-liberalny działający na emigracji po powstaniu listopadowym, skupiał głównie bogate kręgi społeczeństwa Wielkiej Emigracji. Politycznie opierał się na postanowieniach Konstytucji 3 Maja. Liczył na interwencję państw zachodnich w sprawie polskiej. Zrzeszał cywilne i wojskowe kierownictwo powstania listopadowego oraz część inteligencji. Konserwatyści uważali, że Polska może odzyskać niepodległość tylko dzięki wielkiej wojnie mocarstw europejskich. Działalność ich polegała przede wszystkim na prowadzeniu gry dyplomatycznej. Próbowali przekonać Francję i Wielką Brytanię, że Rosja złamała jedną z zasad kongresu wiedeńskiego – równowagę sił. Książę Adam Jerzy Czartoryski rozesłał rządom europejskim memoriał informujący o przebiegu wydarzeń w Królestwie Polskim w latach 1830 - 1831. Poprzez swoich agentów podsycał ruchy narodowowyzwoleńcze na Bałkanach. Zwolennicy obozu konserwatywno-liberalnego uważali, że Polska odrodzona w granicach porozbiorowych powinna się stać monarchią konstytucyjną, opartą na Konstytucji 3 Maja. Spóźnieni wielbiciele absolutyzmu uznawali więc bez zastrzeżeń autorytet księcia Adama Czartoryskiego. W 1833 roku powstał tajny Związek Jedności Narodowej, który występował z wyraźnym programem monarchicznym, sugerując powołanie na tron księcia Adama Czartoryskiego. Próbowano nawet ogłosić go królem de facto. O uzyskanie poparcia dla tych tendencji monarchicznych zabiegało też jawne Towarzystwo Monarchiczne Trzeciego Maja. Obie te organizacje nie miały jednak wielu zwolenników, a postępowanie księcia Adama budziło nawet głośne protesty emigracji, gdy np. próbował zabiegać o przywrócenie postanowień kongresu wiedeńskiego w odniesieniu do Polski.

  • Zygmunt Balicki: polski socjolog, publicysta, polityk i jeden z czołowych ideologów Narodowej Demokracji. W 1883 założył Związek Młodzieży Polskiej "Zet". W 1893 we współpracy z Romanem Dmowskim zakłada Ligę Narodową i Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne. Po wybuchu I wojny światowej opowiedział się po stronie państw Ententy. Popierał tworzenie legionów przy armii rosyjskiej. Narodowa demokracja - Program Narodowej Demokracji sformułowany został na przełomie XIX i XX wieku i ogłoszony w publikacjach Romana Dmowskiego, przede wszystkim pracy "Myśli nowoczesnego Polaka" (1902) i Zygmunta Balickiego "Egoizm narodowy wobec etyki" (1902), według którego wartości etyczne jednostki muszą się podporządkować interesom narodu.Osią przewodnią ideologii Narodowej Demokracji jest sformułowany przez Dmowskiego nacjonalizm.[7] Pod wpływem darwinizmu społecznego Dmowski sformułował tezę o permanentnej walce o przetrwanie między narodami, postrzeganej jako pozytywna, kształtująca świadomość narodową, hartująca i wzmacniająca. Przez pryzmat tak sformułowanego konfliktu Dmowski postrzegał narody sąsiednie jako mniejsze lub większe zagrożenie dla Polaków. Za największe uznał zagrożenie ze strony Niemiec, natomiast Rosjan, ze względów geopolitycznych, uznał za sprzymierzeńców w walce z Niemcami i propagował lojalizm wobec władz rosyjskich. Program ten zdobył szerokie uznanie i poparcie we wszystkich zaborach.W założeniach programowych Narodowej Demokracji było zaprzestanie walki zbrojnej o niepodległość, poszanowanie prawa, i wykorzystanie istniejących prawnych możliwości w państwach zaborczych do zbudowania sprawnej, powszechnej organizacji skupiającej Polaków, rozbudzenie i umocnienie wśród nich świadomości narodowej. Według Dmowskiego najwyższym dobrem jest dobro narodu polskiego, rozumianego jako wspólnota etniczna, niezależnego od podziałów zaborczych lub klasowych. Najważniejszym przeciwnikiem ideologicznym jest lewica i socjalizm, rozbijające jedność narodu. Zwalczając socjalistów narodowi demokraci zyskali szerokie poparcie wśród klas średnich.W okresie budowania niepodległości Narodowa Demokracja była zdecydowanym przeciwnikiem idei jagiellońskiej i federalizmu, preferując polskie państwo narodowe. Mniejszości narodowe we wschodnich częściach kraju uznawano za materiał podatny na polonizację.Jednym z elementów ideologii endecji był antysemityzm. Dmowski uważał Żydów za wroga wewnętrznego - zagrożenie dla Polaków, element obcy, którego prawa należy ograniczać i - w miarę możliwości - usunąć z Polski.Antysemityzm Narodowej Demokracji bazował głównie na kwestiach ekonomicznych. Zagrożenie dla Polaków endecy widzieli w dużym udziale Żydów w handlu, rzemiośle i w warstwach wykształconych (adwokaci, lekarze). Jednym z najczęściej powtarzanych haseł endecji było nawoływanie do bojkotu sklepów żydowskich.Od końca lat dwudziestych retoryka i propaganda antysemicka stanowiła stały składnik programu Narodowej Demokracji; nasiliła się szczególnie w latach trzydziestych, kiedy to zradykalizowana młodzież narodowa organizowała akcje mające na celu ograniczenie praw Żydów w życiu społecznym (np. na wyższych uczelniach, zob. numerus clausus), demonstracje, ekscesy antyżydowskie. Ten ostatni rodzaj akcji nie znajdował poparcia wśród sporej części starszych działaczy endecji [13]. W zwalczaniu Żydów niektórzy narodowcy posuwali się też do rasizmu, tropiąc i piętnując Polaków pochodzenia żydowskiego. Proceder ten uprawiany był przede wszystkim przez działaczy RN-R Falanga, którzy kontestowali dotychczasową formułę i tradycję endecji, odcinając się od niej . Celem ataków byli m. in. wykładowcy uniwersyteccy żydowskiego pochodzenia (np. Szymon Askenazy) oraz literaci i dziennikarze, w tym Antoni Słonimski i Julian Tuwim lub Bolesław Leśmian.

  • Roman Dmowski: był publicystą politycznym i twórcą podstaw ideologii narodowej w Polsce. Cieszył się dużym autorytetem wśród znacznej części społeczeństwa. Jego najsłynniejsze publikacje to m.in.: "Myśli nowoczesnego Polaka" (1903), "Niemcy, Rosja i kwestia polska" (1908), "Polityka polska i odbudowanie państwa" (1925), "Przewrót" (1934). Przedstawiał w nich własną wizję patriotyzmu opartego na narodowych interesach i realizmie politycznym. Uważał, że Polacy, tak jak inne narody, mają do odegrania własną misję cywilizacyjną. Piętnował wady polskie takie jak bierność, lenistwo, niezdolność do pracy zbiorowej czy niezdyscyplinowanie. W pierwszych latach działalności długo był krytyczny wobec chrześcijaństwa, którego normy moralne uważał za sprzeczne z założeniami i potrzebami "zdrowego, narodowego egoizmu", skłaniał się raczej do podporządkowanego interesom państwa lub narodu na wzór protestantyzmu w wydaniu niemieckim lub angielskim. Później, w publikacji Kościół, naród i państwo (1928) zmienił zdanie i podkreślił znaczącą rolę, jaką odgrywa dla narodu polskiego wiara katolicka i Kościół. Z jego publikacji wywodzi się idea Polski jako wielkiego państwa katolickiego narodu polskiego. Jednym z istotnych elementów głoszonej przez Dmowskiego ideologii był antysemityzm. Uważał Żydów za sprzyjających Niemcom wrogów Polski, element niepewny i niepożądany, sprzeciwiał się ich asymilacji. Był też wyznawcą poglądów o żydowskiej światowej konspiracji, która jego zdaniem kontrolowała m.in. konferencję pokojową w Paryżu. Według Dmowskiego syjonizm był próbą rządzenia światem z Palestyny. W latach trzydziestych sprzyjał radykalizacji młodzieży nacjonalistycznej i prowadzonym przez nią kampaniom antysemickim. W 1931 napisał i opublikował powieść "Dziedzictwo". Dmowski bardzo sceptycznie odnosił się do konfliktu w Stronnictwie Narodowym pomiędzy „młodymi” a grupą „starszych”.

  • Stefan Kisielewski: Reprezentował poglądy konserwatywno-liberalne. Był jednym z założycieli Ruchu Polityki Realnej w 1987 r. oraz Unii Polityki Realnej w 1989 r. Po wybuchu wojny brał udział w kampanii wrześniowej, podczas okupacji uczestniczył w tajnym życiu muzycznym. Podczas powstania warszawskiego pracował w radiu.


hmecd.rtf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):
ROZWÓJ NAUKOWEGO ZARZĄDZANIA


PRZEDMIOT BADAŃ HISTORII MYŚLI EKONOMICZNEJ


Historia myśli ekonomicznej wyjaśnia powstawanie i rozwój teorii, koncepcji, poglądów dotyczących życia gospodarczego na przestrzeni całych dziejów ludzkości tzn. od czasów antycznych przez średniowiecze po czasy nowożytne. Te teorie ujmowane są na tle historycznie ukształtowanych stosunków gospodarczych i społecznych. Ponadto krytycznie ocenia stosowane metody badań oraz stara się ustalić rolę poszczególnych teorii dla rozwoju rozumowania ekonomicznego. Historia myśli ekonomicznej jest historią ekonomii politycznej, która stała się nauką (dyscypliną) samodzielną dopiero w XVIII w. gdy ukazały się dzieła A. Smitha i D. Ricardo ale dzięki temu, że już wcześniej przez całe wieki prowadzono rozważania na tematy ekonomiczne. Ponadto historia myśli ekonomicznej wyjaśnia rozwój innych dyscyplin ekonomicznych, które albo wyodrębniły się z ekonomii jako nauki szczegółowe (ekonomiki branżowe) albo wyrosły obok ekonomii ale w powiązaniu z nią (ekonometria, cybernetyka ekonomiczna, ekonomia matematyczna). Historia myśli ekonomicznej interesuje się nie tylko akademicką myślą ekonomiczną ale i innymi przejawami rozważań ekonomicznych, takimi jak: publicystyka ekonomiczna, programy partii politycznych oraz efektywna polityka państwa.

W starożytności i średniowieczu myśl ekonomiczna nie miała charakteru samodzielnego lecz charakter marginesowy, rozwijano ją na marginesie rozważań filozoficznych, prawnych, etycznych, politycznych. Ówczesnych pisarzy interesował przede wszystkim stosunek jednostki do państwa lub kościoła, które uznawano za instytucje rządzące życiem całego społeczeństwa a tym samym życiem gospodarczym. Ponadto tradycyjny, stagnacyjny charakter stosunków gospodarczych nie zmuszał (nie motywował) do prowadzenia pogłębionych badań nad życiem gospodarczym. Dopiero szeroki rozwój gospodarki towarowo – pieniężnej, rozwój kapitalizmu w XVI i XVII w. zwłaszcza w Anglii, Francji i Niderlandach i związane z tym bogactwo zjawisk ekonomicznych spowodowało wzrost zainteresowania problematyką ekonomiczną. Na przełomie XV i XVI w. rozwinął się pierwszy samodzielny kierunek myśli ekonomicznej – merkantylizm, wówczas myśl ekonomiczna wyodrębniła się ze wspólnego pnia nauk.

Merkantylizm nie tworzy jeszcze teorii ekonomicznej, ma głównie praktyczny (utylitarny) charakter, zasługą merkantylistów jest to iż wyzwolili rozważania ekonomiczne z otoczki religijnej. W połowie XVIII w. ukształtował się fizjokratyzm – pierwsza szkoła ekonomii politycznej, jej przedstawiciele jako pierwsi dostrzegli istnienie obiektywnych praw ekonomicznych. W XVIII w. w Anglii powstaje szkoła klasyczna, której przedstawiciele tworzą naukę ekonomii.

Problemy ekonomiczne ujmujemy na tle epoki społeczno – gospodarczej, co umożliwia zrozumienie genezy (przyczyny) powstania danej teorii, funkcję którą miała do spełnienia. Takie ujęcie pozwala zrozumieć logikę rozumowania danego kierunku. W każdej epoce powstają problemy ekonomiczne które są różnie interpretowane przez przedstawicieli poszczególnych klas czy grup społecznych ponieważ przynoszą różne skutki materialne dla tych klas. Dlatego Historia myśli ekonomicznej stara się ustalić, która ocena danego zjawiska jest prawidłowa, która posiada obiektywny walor poznawczy. Historia myśli ekonomicznej w swoich badaniach posługuje się zarówno metodą indukcji (badania empiryczne, od szczegółu do ogółu) jak i dedukcji (od ogółu do szczegółu, rozważania a priori w oparciu o przyjęte hipotezy metodologiczne).


ETYMOLOGIA NAZWY EKONOMIA POLITYCZNA


Termin ekonomia wprowadził polityk ateński Ksenofont na przełomie IV i V w. p.n.e. w traktacie “Księga o gospodarstwie” (po grecku “Oikonomikos” , oikos – dom, nomos – prawo, zasady). Posługiwał się terminem oikonomika (źródło terminu ekonomia) jako nauka o zarządzaniu majątkiem, domem, folwarkiem opartym na pracy niewolników.

Ekonomia polityczna – ten termin wprowadził przedstawiciel merkantylizmu francuskiego – A. Montchretier w wydanym w 1615 r. dziele “Traktat o ekonomii politycznej dedykowany królowi i królowej matce” – zaczerpnął od Ksenofonta termin ekonomia i dodał przymiotnik polityczna dla podkreślenia, że ekonomia polityczna to nauka o zarządzaniu gospodarką narodową a nie gospodarstwem domowym.


MERKANTYLIZM


Kierunek myśli ekonomicznej i polityki ekonomicznej, który dominował w Europie zachodniej do XVI do połowy XVIII w. Jest to okres powstawania nowego kapitalistycznego systemu produkcji poza ramami systemu cechowego właściwego dla okresu średniowiecza. Jest ideologią pierwotnej akumulacji kapitału a więc tworzenia podstaw finansowych kapitalizmu. Akumulacja pierwotna jest to proces historyczny polegający na oddzieleniu dotychczasowych wytwórców: chłopów i rzemieślników od narzędzi i środków produkcji i przyjęciu ich przez nową klasę kapitalistów. W sposób charakterystyczny przebiegała w Anglii – przy pomocy tzw. rugów (m.in. bardzo wysokie podatki) usuwano chłopów z ziemi którą zamieniano na pastwiska dla owiec dostarczających wełny dla rozwijającego się przemysłu włókienniczego. Ten proces nie dokonywał się w sposób dobrowolny.

Merkantylizm jest to okres ingerencji państwa w życie gospodarcze i przy pomocy państwa dokonuje się przyspieszenie rozwoju kapitalizmu drogą wyzysku zarówno robotników krajowych jaki i grabieży kolonialnych. Geneza merkantylizmu – do rozwoju tego kierunku przyczynił się gwałtowny rozwój sił wytwórczych pod wpływem wynalazków technicznych: kompas, proch, napęd wodny do szeregu maszyn (maszyna parowa), czółenko latające – rewolucyjne przemiany w metodach produkcji. Merkantylizm jest pierwszą próbą teoretycznego wyjaśnienia kapitalistycznych stosunków produkcji, merkantyliści skupiali uwagę nie na produkcji lecz na handlu i obiegu pieniężnym. W ujęciu merkantylistów o bogactwie kraju nie decyduje produkcja (wyroby) lecz posiadane zasoby szlachetnych kruszców i pieniądza kruszcowego. Dlatego merkantyliści żądali od państwa aktywnej polityki która ograniczała wywóz pieniądza z kraju. Merkantylizm rozwijał się w dwóch etapach:

  1. Merkantylizm wczesny - głoszono wówczas zasadę dodatniego bilansu pieniężnego, państwo za pomocą różnych administracyjnych środków ograniczało import.

  2. Merkantylizm właściwy (rozwinięty) – manufakturowy, w tym okresie głosi się zasadę dodatniego bilansu handlowego, nie ogranicza się importu ale przedsiębiorcy starają się aby eksport przewyższał import, popiera się rozwój produkcji proeksportowej. Powstają manufaktury najpierw tzw. rozproszone a potem scentralizowane (produkcja pod jednym dachem – większa wydajność pracy i lepsza jakość produktów).

Merkantylizm najwcześniej rozwinął się we Włoszech, jeszcze przed odkryciem ameryki. Gdy Turcja opanowała basen morza śródziemnego, 1453 – upada cesarstwo wschodniorzymskie – utrudniona żegluga na morzu śródziemnym, przez to koncepcje merkantylizmu stały się popularne w Hiszpanii i Portugalii. Na przełomie XV i XVI w. Portugalczycy i Hiszpanie dokonują licznych odkryć geograficznych, podbijają kolonie. Hiszpania – Ameryka środkowa, południowa, Meksyk, Kalifornia, Peru, Chile a także w Europie – Neapol, Sycylia, Sardynia – bardzo intratne kolonie. Portugalia – tereny obecnej Brazylii. W XVI w. Hiszpania staje się potęgą morską i najsilniejszym krajem na arenie politycznej. Jednak pod koniec XVI w. traci to znaczenie polityczne i gospodarcze. W 1588 r. w bitwie morskiej zostaje pokonana (rozbita) flota hiszpańska przez zjednoczone floty angielską i holenderską. Ta bitwa zadecydowała o dalszych losach rozwoju cywilizacji – miejsce Hiszpanów na morzy zajęli Anglicy, oni podbili kolejne kolonie, stali się krajem silnym politycznie i ekonomicznie. Hiszpania straciła to znaczenie bo ich merkantylizm był typowym wczesnym merkantylizmem. W Hiszpanii gromadzono kruszce a nie dbano o rozwój produkcji w kraju, była krajem olbrzymich kontrastów (przepych i skrajna nędza) – to stało się podłożem działania świętej inkwizycji.

Merkantylizm miał różne cechy w poszczególnych krajach:

Merkantylizm francuski – zwany przemysłowym , prowadzony przez ministra Ludwika XIV Colberta – popierał rozwój przemysłu kosztem rolnictwa, dbał o rozwój manufaktur królewskich produkujących na potrzeby dworu i armii francuskiej. W tych manufakturach pracowali chłopi pańszczyźniani a więc wydajność pracy w tych manufakturach była niska.

Merkantylizm angielski – określany jako merkantylizm handlowo wszechstronny, dbano o rozwój wszystkich dziedzin gospodarki, szczególnie żywo rozwijał się za czasów ministra Elżbiety I – Cromwell’a . W 1651 r. Cromwell wydał akt nawigacyjny skierowany przeciwko Holandii bo dopuszczał przywóz i wywóz towarów z Anglii jedynie na statkach angielskich lub posiadających co najmniej 50% załogi angielskiej.

Merkantylizm holenderski – handlowo – morski- głównie czerpanie korzyści z międzynarodowego handlu morskiego.


ROZKŁAD MERKANTYLIZMU I POCZĄTKI EKONOMII KLASYCZNEJ


Merkantylizm najwcześniej przeżył się w Anglii – pod koniec XVII w., przesłanką był rozwój kapitalizmu manufakturowego. Kończył się okres pierwotnej akumulacji kapitału a rozpoczął okres produkcji kapitalistycznej. Właściwa dla merkantylizmu koncepcja reglamentacji produkcji i handlu traci swoje znaczenie, klasa kapitalistów jest na tyle silna, że domaga się swobody działania. Ulegają zmianie poglądy na temat roli rynku krajowego, zabiega się o rynki nie tylko zagraniczne (wzrost eksportu) ale również o popyt krajowy bo w związku z rozwojem sił wytwórczych pojawiła się nowa siła nabywcza. Następuje zmiana poglądów na temat źródeł bogactwa – bogactwo powstaje w produkcji a nie w handlu. Pisarze angielscy domagają się zarówno swobody produkcji jak i handlu. Głoszone są idee zniesienia barier celnych, idee wolnego handlu których realizacja była dla Anglii korzystna bo Anglia nie musiała obawiać się konkurencji obcych towarów. Do Anglii napływały artykuły rolnicze, surowce, półfabrykaty, natomiast eksportowano towary gotowe. To powodowało, że rosła produkcja, rosło bogactwo narodowe stąd otwarcie granic przyniosło korzyści.

Czołowy reprezentant tego okresu – W. Petty – człowiek o wszechstronnych zainteresowaniach (typowy człowiek oświecenia) – poeta, żeglarz, inżynier, lekarz, ekonomista. W 1683 r. wydał pracę “Coś niecoś o monecie” . Jest uważany za prekursora ekonomii klasycznej bo dostrzegł występowanie powiązań przyczynowo skutkowych między zjawiskami ekonomicznymi i prowadził niezbędne w badaniach naukowych postępowanie weryfikujące tzn. sprawdzające wyniki badań teoretycznych z rzeczywistością społeczno – gospodarczą. Nie stworzył całościowego systemu ekonomicznego ale analizował ważniejsze kategorie ekonomiczne jak cena, płaca, renta, zysk i pieniądz. W teorii ceny wyróżnił trzy rodzaje cen:

  • naturalną – której wysokość uzależnił od nakładów pracy niezbędnej do wykonania pracy,

  • rynkową - której poziom zależy od gry podaży i popytu,

  • polityczną – ustalaną odgórnie przez państwo.

Był ideologiem kapitalistów – nowej rodzącej się klasy – co znalazło wyraz w jego poglądach na temat płacy roboczej. Akceptował istniejący w Anglii system płac zgodnie z którym ustawowo określano wysokość płacy maksymalnej a poziom płac minimalnych uzależniano od sytuacji na rynku pracy (podaży pracy i popytu na nią). Dostrzegał, że jedynie w tych warunkach przedsiębiorcy mogli realizować wysokie zyski (bo poziom techniki był niski i koszty można było obniżać tylko minimalizując koszty pracy). Dostrzegł występowanie renty różniczkowej, która związana jest z różną urodzajnością gleby i korzyściami płynącymi z dogodnego położenia działki w stosunku do rynków zbytu. Zysk tłumaczył za pomocą renty dowodząc, że każdy kapitał, suma pieniężna jest odpowiednikiem jakiegoś kawałka ziemi która przynosi rentę, dlatego kapitał ulokowany w przemyśle też powinien przynosić dochód (zysk). Poddał krytyce pogląd merkantylistów, że zyski kraju z wymiany z zagranicą są wynikiem nie ekwiwalentnej wymiany (wymiany nierównych wartości), że jeden kraj bogaci się kosztem drugiego, że zyski powstają drogą alienacji (zawłaszczenia). Stwierdził, że zyski kraju z wymiany z zagranicą wiążą się z tym, że wytwarza on towary eksportowane przy niższym nakładzie kosztów niż inne kraje bo posiada albo urodzajną glebę albo stosuje nowe metody produkcji i ma wyższą wydajność pracy. Tak więc zyski kraju nie wiążą się ze stratą zagranicy. Podważył pogląd merkantylistów, że ilość pieniądza w kraju decyduje o jego bogactwie, jego zdaniem o bogactwie decyduje szybkość obrotu pieniądza (im szybciej pieniądz się obraca tym bardziej rozwija się produkcja i handel).


FIZJOKRATYZM


Panowanie praw natury. Rozwinął się we Francji w połowie XVIII w. Francja była krajem zacofanym w stosunku do Anglii z poziomem gospodarczym. Ponadto bankructwo pierwszego banku emisyjnego założonego przez Szkota J. Lock’a pogorszyło sytuację gospodarczą i spowodowało, że właściciele kapitałów zaczęli lokować swoje pieniądze nie w przemysł lecz w rolnictwo. Na wsiach zaczęły powstawać nowe kapitalistyczne gospodarstwa (siła najemna, produkcja na sprzedaż).

Twórcą tego kierunku był F. Quesnay – lekarz nadworny faworyty Ludwika XV Madame Pompadour, on sam był synem chłopa. Jest autorem pracy “Tablica ekonomiczna” – wydrukowana po raz pierwszy w drukarni królewskiej w 1758 r. , zawiera system teoretyczny fizjokratyzmu. Uczniowie Quesnay traktowali jego system jako rodzaj filozofii społecznej, która obejmuje ekonomiczną, polityczną, społeczną i etyczną stronę działalności ludzi i uważali, że jest to system teoretyczny ostateczny i zakończony (idealny), który wymaga tylko popularyzacji drogą powszechnej oświaty. W tablicy Quesnay przedstawił obraz, model nowego ustroju opartego na porządku naturalnym – na prawach danych przez naturę, dobrą opatrzność z których najważniejsze dwa prawa to prawo do posiadania własności prywatnej i prawo do wolności gospodarowania. Quesnay opisywał to co jego zdaniem być powinno a nie to co jest i w ten sposób przekształcił naukę ekonomii w naukę normatywną (ocena rzeczywistości poprze normy, ekonomia pozytywna to ekonomia teoretyczna). Quesnay podkreślał, że motywem działalności gospodarczej jednostki jest interes osobisty czyli dążenie do maksymalizacji zysku. Takie postępowanie jest zgodne z prawami natury (prawo dane przez naturę). Jednak działalność jednych jednostek nie może dokonywać się kosztem drugich, dlatego na straży porządku naturalnego powinien stać rząd i prawo, nie ma jednak gwarancji dobrego rządu a pewniejszą rękojmią przestrzegania praw naturalnych jest powszechna oświata. Quesnay przeciwstawiał ustrój naturalny ustrojowi opartemu o umowę społeczną (sztucznemu) a realizowanemu drogą przymusu. Uważał, że ludzie którzy poznają zasady porządku naturalnego będą go realizować spontanicznie, bez przymusu.

Fizjokraci francuscy i polscy przyczynili się do upowszechnienia szkolnictwa, rozwoju oświaty. Fizjokraci polscy to ks. A. Popłaski, Hieronim i Walery Stroynowscy. Krytykowali stosunki pańszczyźniane, poddaństwo chłopów. Przyczynili się oni do zniesienia poddaństwa i podniesienia godności zawodu kmiecia (rolnika), byli założycielami pierwszych podstawowych (elementarnych) szkół na wsiach w których dzieci chłopskie przez 3 – 4 lata uczyły się podstaw pisania, czytania, roli, uprawy, higieny ect. Komisja Edukacji Narodowej na której czele stali Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj w 1780 r. przeprowadziła reformę nauczania Uniwersytetu Jagiellońskiego w wyniku której między innymi wprowadzono nowy przedmiot wykładowy – ekonomię pod nazwą umiejętności polityczne.

Znaczenie tablicy ekonomicznej Quesnay’a - to dzieło stanowi pierwszy w dziejach nauki ekonomii schemat przepływu wytworzonego produktu społecznego między klasami, pierwszy schemat przepływów międzygałęziowych. Quesnay w tablicy w sposób ilościowy, rachunkowy, posługując się liczbami przedstawił obieg wytworzonego produktu w społeczeństwie, określił warunki realizacji procesu reprodukcji prostej (z okresu na okres w tych samych rozmiarach) i warunki osiągnięcia w gospodarce stanu równowagi globalnej (między globalnym popytem i podażą). Podzielił społeczeństwo na trzy klasy:

  1. Właściciele ziemscy świeccy i duchowni – którzy wydzierżawiają posiadaną ziemię rolnikom dzierżawcom za co otrzymują wynagrodzenie – czynsz dzierżwany.

  2. Rolnicy dzierżawcy – klasa produkcyjna, bo jedynie ona pomnaża bogactwo społeczne. Wg fizjokratów produkcyjna jest tylko praca w rolnictwie, ale nie wszystkie gospodarstwa rolne są produkcyjne – tylko te nowoczesne, kapitalistyczne, gdyż tylko one wytwarzają produkt dodatkowy – nadwyżkę nad zainwestowanym kapitałem i środkami utrzymania robotników rolnych. Małe gospodarstwa jedynie wyjaławiają ziemię.

  3. Klasa jałowa – obejmuje przemysłowców, rzemieślników i kupców. Ta klasa jest nieprodukcyjna, nie pomnaża bogactwa społecznego, w wyniku swej działalności przynosi jedynie ekwiwalent zużytych środków konsumpcji.

Oprócz tych trzech klas wyróżnił jeszcze czwartą tzw. klasę bierną obejmującą biedotę miejską, bezrobotnych i bezrolnych, której egzystencja zależy od sytuacji materialnej tych trzech podstawowych klas.

Quesnay opisuje obieg wytworzonego produktu między klasami:

Klasa rolników dzierżawców dokonuje na początku działalności niezbędnych nakładów kapitału w wysokości 3 mld liwrów a otrzymany przez nią produkt ma wartość 5 mld liwrów. Produkt dodatkowy w wysokości 2 mld liwrów przekazuje jako czynsz dzierżawny klasie właścicieli ziemskich a ponadto za 1 mld liwrów rolnicy kupują od klasy jałowej narzędzia niezbędne do produkcji rolnej. Klasa właścicieli otrzymane 2 mld przeznacza na kupno środków żywności od rolników – 1 mld i artykułów przemysłowych u klasy jałowej – 1 mld liwrów. Klasa jałowa otrzymane 2 mld wydaje na kupno artykułów konsumpcyjnych u rolników – 1 mld i kupno surowców niezbędnych do produkcji rzemieślniczej u rolników – 1 mld. Tak się zamyka obieg, wracają do rolników wydane 3 mld liwrów, które po ponownym zainwestowaniu w ziemię są podstawą reprodukcji prostej.

Quesnay wyróżniał dwa obiegi produktu społecznego – duży (między klasami) i mały (w ramach poszczególnych klas).Quesnay pragnął realizacji swoich zasad w gospodarce, uważał że wyprowadzi to Francję z trudności ekonomicznych. Dostrzegł jednak, że rzeczywistość daleko odbiega od przedstawionego w modelu ideału bo klasa właścicieli więcej niż połowę dochodów przeznacza na kupno artykułów przemysłowych a mniej na artykuły rolnicze, również klasa jałowa kupuje surowce nie tylko u rodzimych rolników ale też za granicą a więc mniej środków wraca do rolników. Quesnay pragnął wprowadzić nowy bo kapitalistyczny porządek gospodarczy w miejsce feudalnego – to było nierealne bo zmiana porządku gospodarczego wymaga przede wszystkim przekształceń ustrojowych (systemu politycznego).

Podstawowym hasłem Fizjokratów była zasada lesseferyzmu – nie ingerencji, wolnej konkurencji. Wolna konkurencja miała umożliwić realizację praw naturalnych. Ta koncepcja została przejęta przez szkołę klasyczną, ekonomię poklasyczną w XIX w. (marginalizm) dopiero w latach 30- tych XX w. została podważona przez teorię interwencjonizmu państwowego Keynsa. Również koncepcja interesu osobistego została przejęta przez kolejne szkoły i rozwinięta w formie tzw. człowieka ekonomicznego (homo economicus).

Fizjokraci to pierwsza szkoła ekonomii politycznej bo stwierdzili, że bogactwo powstaje w produkcji i istnieją obiektywne prawa ekonomiczne.


SZKOŁA KLASYCZNA


Szkoła klasyczna rozwinęła się w Anglii, ze względu na rozwój gospodarczy tam powstały warunki społeczno – gospodarcze do rozwoju nauki ekonomii. Twórcami szkoły klasycznej byli Adam Smith i Dawid Ricardo, są oni twórcami nauki ekonomii bo jako pierwsi stworzyli całościowe systemy ekonomii, które obejmują produkcję, podział i wymianę. Działalność Adama Smitha przypada na pół wieku wcześniej niż D. Ricardo, Smith uważany jest za teoretyka systemu manufakturowego a Ricardo za teoretyka okresu pierwszej rewolucji przemysłowej (przejścia od manufaktur do fabryk). Ekonomia klasyczna czyli nauka ekonomii rozwinęła się w XVIII w. wraz z rozwojem kapitalizmu. A. Smith żył w latach 1723 – 1790, studiował matematykę i filozofię na uniwersytecie w Glesgow gdzie później wykładał filozofię moralną. W 1776 r. ukazało się jego główne dzieło “Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów” (w domyśle – bogactwo narodów czyli wzrost gospodarczy). Uważał, że przedmiotem badań ekonomii jest analiza czynników pomnażających lub hamujących bogactwo ludzkie (wzrost gospodarczy). Wyróżnił czynniki wzrostu gospodarczego: praca, kapitał i ziemia. Najważniejszym czynnikiem wzrostu jest praca ludzka a o jej znaczeniu w gospodarce decydują ilość osób zatrudnionych w produkcji i wzrost wydajności pracy, który uwarunkowany jest postępem technicznym i zmianami technologicznymi. Wdrażanie postępu technicznego zależne jest od akumulacji kapitału tj. od powiększania kapitału drogą przeznaczania części zysku na jego wzrost. Tempo akumulacji zleży od wysokości stopy zysku i siły konkurencji. Im wyższa stopa zysku tym większa skłonność przedsiębiorców do oszczędzania pod naciskiem konkurencji przedsiębiorcy akumulują i inwestują, żeby utrzymać się na rynku. Smith i Ricardo byli rzecznikami wolnej konkurencji, której idee zaczerpnęli od fizjokratów. Dowodzili, że wolny rynek umożliwia optymalną alokację sił i środków pomiędzy poszczególne gałęzie produkcji i produkcja rozwija się zgodnie z potrzebami społeczeństwa a więc drogą przepływu kapitału z gałęzi mniej rentownych do bardziej rentownych na wyroby których jest wysoki popyt, rosną ceny a więc i zyski. W ten sposób struktura podaży dostosowuje się do struktury popytu. Smith posługiwał się dwoma metodami badań:

  1. Jakościową, polegającą na poszukiwaniu powiązań przyczynowo – skutkowych między zjawiskami ekonomicznymi w drodze abstrakcji. Smith i Ricardo posługiwali się metodą dedukcji czyli badania “od ogółu od szczegółu” w oparciu o przyjęte założenia metodologiczne którymi są człowiek ekonomiczny i wolna konkurencja.

  2. Ilościową, polegającą na opisie, rejestracji faktów.

Smith podobnie jak fizjokraci dostrzegał występowanie obiektywnych praw ekonomicznych, przy czym poszedł na przód w wyjaśnieniu istoty mechanizmu działania tych praw. W ujęciu fizjokratów prawa ekonomiczne miały charakter abstrakcyjnych ponadczasowych praw natury natomiast Smith traktuje prawa ekonomiczne w sposób realny jako prawa przejawiające się w czasowym działaniu jednostek gospodarujących. Smitha i Ricardo cechuje ahistoryczne traktowanie procesów gospodarczych bo uwieczniają (traktują jako wieczne) oni stosunki kapitalistyczne. Obaj ekonomiści byli rzecznikami interesów nowej klasy kapitalistów, traktowali społeczeństwo jako sumę jednostek gospodarujących a interes społeczny jako sumę interesów indywidualnych. Tzn. analizowali zjawiska społeczno-gospodarcze poprzez pryzmat zachowań jednostek gospodarujących (jest to wyrazem indywidualizmu metodologicznego) oraz uważali, że wzrost bogactwa jednostek oznacza wzrost bogactwa społeczeństwa dlatego należy stworzyć sprzyjające warunki dla rozwoju inicjatywy prywatnej. Smith zapożycza od fizjokratów koncepcję interesu osobistego, tworzy koncepcję homo oeconomicus (człowieka ekonomicznego), który w działaniu gospodarczym jest egoistą, dąży do maksymalizacji osobistych korzyści. Smith traktuje tę koncepcję ahistorycznie jako koncepcję zawsze prawdziwą, co w rzeczywistości nie jest prawdą bo człowiek ekonomiczny pojawił się dopiero w gospodarce towarowo – pieniężnej. Smith nawiązuje do idei liberalizmu ekonomicznego fizjokratów, tym czym u fizjokratów była opatrzność, dobra natura która reguluje życie gospodarcze, tym u Smitha jest wolna konkurencja, która jak niewidzialna ręka kieruje życiem społeczeństwa.

Teoria wartości i dogmat Smitha – Smith odróżnia wartość użytkową od wartości wymiennej towaru. Wartość użytkowa jest to obiektywna cena towaru, zdolność do zaspokajania ludzkich potrzeb, niezależna od naszej woli a wartość wymienna jest to ilościowy stosunek wymiany jednego towaru na drugi, najwyższą formą wartości wymiennej jest cena czyli pieniężne wyrażenie wartości towaru. Smith wysunął trzy koncepcje wartości wymiennej:

  1. o wartości wymiennej towarów decyduje nakład pracy niezbędnej do ich wytworzenia,

  2. o wartości wymiennej towarów decyduje ilość pracy, którą możemy uzyskać w wymianie za swój towar,

  3. o wartości wymiennej towarów decydują koszty produkcji towarów, które Smith ujął jako sumę wynagrodzeń czynników produkcji: kapitału, ziemi i pracy czyli jako sumę dochodów: zysku, renty i płacy.

Z tą trzecią koncepcją wiąże się twierdzenie nazwane później dogmatem Smitha, że ceny towarów składają się i rozkładają na dochody a więc, że są sumą płacy, zysku i renty. To twierdzenie nie jest słuszne bo gdyby tak było to PKB (globalny) składałby się z samych dochodów a tak nie jest. Gdyby towary po ich sprzedaży przekształcały się wyłącznie w dochody przeznaczone na konsumpcję to nie byłoby środków na ponowienie procesów produkcji. To twierdzenie uniemożliwiło kontynuowanie rozważań fizjokratów na temat reprodukcji . Smith zmienił później swoje poglądy i wprowadził dwa nowe pojęcia: dochód brutto i dochód netto. Dochód brutto to roczny produkt ziemi i pracy, dochód netto to część dochodu brutto która może być przeznaczona na konsumpcję bez naruszenia kapitału niezbędnego do procesu produkcji. Te dwa pojęcia przeczą dogmatowi bo wynika z nich, że ceny towarów rozkładają się nie tylko na dochody ale i na część stanowiącą wartość włożonego do produkcji kapitału. Fizjokraci, którzy odróżniali nakłady pierwotne a potem roczne i produkt dodatkowy – w ten sposób stworzyli możliwość analizy procesu reprodukcji.

Teoria pacy produkcyjnej Smitha – do czasów Smitha produkcyjność pracy łączono z określoną dziedziną gospodarki: merkantyliści łączyli z handlem a fizjokraci z rolnictwem. Natomiast Smith nie łączy produkcyjności pracy z tym gdzie została ona wydana ale z tym co i w jaki sposób wytwarza a więc stwierdza, że istnieje praca, która pomnaża wartość przerobionych materiałów, surowców ect. np. praca tkacza i praca, która nie wywołuje tych skutków np. praca sprzątaczki. Praca produkcyjna wg Smitha to praca która pomnaża wartość, która tworzy zysk. Smith nie był konsekwentny i przyjął również drugie rzeczowe kryterium pracy produkcyjnej twierdził, że produkcyjna jest jedynie ta praca, która tworzy dobra (rzeczy) materialne, to kryterium nie jest słuszne bo jeżeli mówimy o pracy produkcyjnej to myślimy o tworzeniu wartości a nie rzeczy bo np. praca w transporcie też jest pracą produkcyjną, pomnaża wartość przewożonych towarów o ilość pracy zużytą w transporcie a związaną z przechowywaniem, przewożeniem, dostarczaniem. Pomimo braku konsekwencji u Smitha w jego teorii tkwi element postępowy bo gdy mówi o pracy produkcyjnej to mówi o różnego rodzaju pracy społecznej. Współczesna definicja pracy produkcyjnej – to praca wydatkowana w sferze materialnej i usługach bo usługi też są towarami.

Teoria kapitału Smitha – wyróżnia dwie definicje kapitału:

  1. def. rzeczową – traktował kapitał jako część zapasów przeznaczoną do dalszej produkcji,

  2. def. wartościową – traktował kapitał jako sumę wartości która ma zdolność pomnażania się, przynoszenia zysku.

Współczesna definicja kapitału – jeden z czynników produkcji, środki produkcji niezbędne do uruchomienia procesu produkcji. Smith dzielił kapitał na trwały i obrotowy przyjmując za kryterium podziału sposób przynoszenia zysku. Kapitał obrotowy przynosi zysk na skutek obrotu czyli cyrkulacji, kapitał trwały przynosi zysk nie biorąc udziału w cyrkulacji choć musi współdziałać z kapitałem obrotowym. Współczesna definicja – kapitał obrotowy zużywa się w trakcie jednego cyklu produkcyjnego a kapitał trwały zużywa się stopniowo, przenosi wartość w nim zawartą na gotowe produkty w ciągu kilku lub kilkunastu cykli produkcyjnych. Do kapitału obrotowego Smith zaliczał: pieniądze, zapasy konsumpcyjne znajdujące się w rękach producentów i sprzedawców oraz zapasy gotowych zmagazynowanych wyrobów, kapitał trwały to budynki, budowle, maszyny, narzędzia, nakłady podnoszące urodzajność gleby. Obrót kapitału Smith ujmował w sposób mechaniczny jajo fizyczne przemieszczanie się dóbr w których kapitał jest uprzedmiotowiony. Nie analizował jeszcze ruchu wartości ani zmian form kapitału. Kapitał zmienia swą postać: najpierw pieniężny, potem produkcyjny wreszcie towarowy.

Teorie Davida Ricardo – Ricardo żył w latach 1772 – 1823, był synem maklera giełdowego, sam za młodu dorobił się już dużego majątku na giełdzie, inwestował go głównie w przemysł i rolnictwo. W 1817 r. opublikował swoje główne dzieło “Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania” które obok dzieła Smitha stało się podstawą nauki ekonomii i przyniosło Ricardowi uznanie jako najwybitniejszego ekonomisty swej epoki. W ujęciu Ricarda przedmiotem badań ekonomii jest analiza praw które rządzą sferą podziału (dochodami poszczególnych klas i grup społecznych) podkreślał, że stosunki podziału są uwarunkowane istniejącymi stosunkami produkcji a zatem zależą od form własności (prywatna, państwowa, spółdzielcza) i struktury klasowej.

Teoria wartości i ceny Ricarda – podobnie jak Smith odróżnił wartość użytkową i wartość wymienną. Ricardo stwierdził, że wartość użytkowa nie może być podstawą wartości wymiennej chociaż stanowi niezbędną jej przesłankę. Podstawą wartości wymiennej towarów są albo rzadkość towarów co dotyczy niewielkiej grupy dóbr ekonomicznych (rzadkich, unikatowych, trudno pomnażalnych ) albo ilość pracy wydatkowana na wytworzenie towarów i to dotyczy większości dóbr ekonomicznych. Ricardo dostrzega, że wielkość wartości nie jest stała, zmienia się wraz z postępem technicznym który przyczynia się do obniżenia kosztów produkcji. Ricardo formułuje twierdzenie nazwane później prawem Ricarda, że wartość towaru jest wprost proporcjonalna do nakładów pracy a odwrotnie proporcjonalna do wydajności pracy. Ricardo konsekwentnie stał na stanowisku teorii wartości opartej o nakład pracy, to pojęcie łączył jednak z błędną definicją kapitału. Ujmował kapitał ahistorycznie, utożsamiał kapitał z każdym narzędziem, środkiem produkcji nawet kamieniem człowieka pierwotnego a kapitał pojawił się przecież dopiero w gospodarce towarowo – pieniężnej. Dzielił kapitał na trwały i obrotowy podobnie jak Smith jednak dokładniej niż zrobił to Smith wyjaśnił rolę kapitału w procesie tworzenia wartości towarów. Stwierdził, że wartość towaru określona jest zarówno przez nakład pracy wydany bezpośrednio na jego wytworzenie jak i wartość kapitału przeniesioną w procesie produkcji na gotowy produkt. Widzi różnicę między pracą żywą (wydatkowaną bezpośrednio) i uprzedmiotowioną (czyli zawartą w środkach produkcji) która jest przenoszona na gotowy produkt albo jednorazowo (kapitał obrotowy) albo w ciągu kilku lub kilkunastu cykli produkcyjnych (kapitał trwały) . Ricardo wyróżniał pracę prostą i złożoną , którą traktował jako sumę pracy prostej. Ricardo jako pierwszy odróżnił wartość od wartości wymiennej, pomimo tego rozróżnienia nie widział wewnętrznego związku między tymi kategoriami a więc tego, że wartość wymienna czyli cena jest rynkową postacią wartości. W konsekwencji utożsamiał wartość z ceną produkcji i nazwał ja ceną naturalną wokół której krążą ceny rynkowe. Ricardo uważał, że w większości przypadków ceny towarów pokrywają się z wartością a przypadki odchyleń cen od wartości są wyjątkiem. Jest to niesłuszne ponieważ w rzeczywistości jest akurat na odwrót, odchylenia cne od wartości są normą a przypadki pokrywania się cne z wartością są zjawiskiem wyjątkowym który ma miejsce tylko wtedy gdy popyt równa się podaży. W większości przypadków ceny odchylają się od wartości czyli od kosztów produkcji pod wpływem wahań popytu i podaży (wahań rynkowy). Gdy popyt jest większy od podaży ceny rosną i są wyższe od wartości a gdy podaż jest większa od popytu ceny maleją i często stają się niższe od wartości. Cena produkcji jest sumą kosztów produkcji i zysku przeciętnego który powstaje na skutek przepływu kapitału z gałęzi mniej do bardziej rentownych i wyrównania się stóp zysków w zysk przeciętny.

Wartość ≠ wartość wymienna. Wartość jest to kategoria produkcji czyli koszty produkcji a wartość wymienna jest to rynkowa postać wartości czyli cena , jest to kategoria rynkowa, gra popytu i podaży.

Teoria pieniądza Ricarda (dygresja – wprowadzenie: pieniądz to towar który pełni rolę powszechnego ekwiwalentu, funkcje pieniądza:

  • funkcja miernika wartości – f. teoretyczna,

  • środek obiegu (cyrkulacji) - f. praktyczna, miernika gotówkowego,

  • funkcja środka płatniczego czyli pieniądz kredytowy – pozwala na odłożenie płatności w czasie (weksle, czeki, karty płatnicze, akcje, obligacje ect.) , za czasów Ricarda istniał tylko jeden pieniądz kredytowy, był to banknot który był rewersem, potwierdzeniem banku na zdeponowane w nim pieniądze (złoto), dzisiaj banknot zamiennie oznacza pieniądz papierowy,

  • funkcja tezauryzacyjna – gromadzenia i przechowywania wartości, tę funkcję mogą pełnić pieniądze pełnowartościowe.

Istnieje jeszcze tzw. pieniądz światowy, pełni te wszystkie funkcje w obrocie międzynarodowym, pieniądz światowy to waluta państw najsilniejszych gospodarczo – koniec dygresji).

Ricardo uważał pieniądz za towar, który pełni rolę powszechnego ekwiwalentu, dostrzegał tylko dwie pierwsze funkcje pieniądza: miernika wartości i środka obiegu, nie dostrzegał funkcji tezauryzacji i funkcji kredytowej czyli środka płatniczego. Ricardo początkowo interesował się pieniądzem kruszcowym, jego wartość uzależniał od kosztów wydobycia kruszcu, wybicia monety i wartości kruszcu z którego jest moneta zrobiona. Uważał że w obiegu może znaleźć się nadmiar pieniądza kruszcowego i możliwa jest jego inflacja, ten pogląd jest błędny ponieważ ten pieniądz pełni ważną funkcję tezauryzacji i każdy jego nadmiar jest wycofywany z obiegu (Ricardo nie dostrzegał tej funkcji). Ricardo utożsamiał obieg pieniędzy papierowych z obiegiem pieniędzy kruszcowych, pieniądz papierowy był dla Ricarda nie tylko znakiem zastępczym pieniądza kruszcowego ale takim samym pieniądzem jak pieniądz kruszcowy. W konsekwencji przyjął ilościową teorię wartości pieniądza papierowego która głosi, że wartość pieniądza papierowego i ceny towarów zależą od ilości pieniądza w obiegu, przy czym jeżeli chodzi o zależność między ilością a wartością pieniądza jest ona odwrotnie proporcjonalna natomiast zależność między ilością pieniądza a wartością towarów jest wprost proporcjonalna (im więcej pieniądza tym wyższe ceny). Ta teoria tłumaczy jedynie wahania cen pod wpływem zmian rynkowych (ilości pieniądza w obiegu) a nie tłumaczy podstawy cen ani wartości pieniądza papierowego. Wartość pieniądza papierowego jest określona umownie – umowna zawartość kruszcu w jednostce pieniądza papierowego. Ricardo nie dostrzegał również funkcji kredytowej pieniądza i to znalazło swój wyraz w jego wypowiedziach na temat emisji banknotów (który za czasów Ricarda był pieniądzem kredytowym). W dyskusji na temat wielkości emisji banknotów rozwinęły się w ówczesnej Anglii dwie szkoły: pieniężna i bankowa. Ricardo był teoretycznym przywódcą szkoły pieniężnej , która stała na stanowisku, że emisja banknotów powinna odpowiadać zapasowi kruszcu znajdującego się w bankach. Ricardo utożsamiał pieniądz papierowy z banknotem, obie formy identyfikował (i lub nie, dojść z tego co było pisane wcześniej) dostrzegał, że banknot jest pieniądzem kredytowym, uważał go za środek wygodniejszy od złota które ściera się w obiegu i moneta traci na wartości. Natomiast szkoła bankowa uzależniała emisję banknotów od potrzeb obrotu towarowego, od zapotrzebowania na kredyt ze strony producentów i kupców, jeżeli emisja banknotów znajdzie pokrycie również w towarach a nie tylko w złocie, to nie wystąpi niebezpieczeństwo nadmiernej emisji banknotów a więc inflacji. Początkowo zwyciężyła szkoła pieniężna, wydano ustawę ograniczającą emisję banknotów do pokrycia kruszcowego znajdującego się w banku. Wkrótce (w ciągu 3 lat) praktyka wykazała niesłuszność tego rozwiązania, gdyż groziło załamanie się całego systemu kredytowego ówczesnej Anglii. Zmieniono ustawę, wprowadzono nową zwiększającą emisję banknotów odpowiadającą zapotrzebowaniu na kredyt.

Teoria kosztów komparatywnych czyli porównawczych. Ricardo był zwolennikiem wolnego handlu i właśnie tą ideę uzasadniał przy pomocy teorii kosztów komparatywnych. Podważył pogląd Merkantylistów że handel zagraniczny przyczynia się do pomnożenia masy wartości w kraju. Stwierdził, że handel zagraniczny nie prowadzi do wzrostu masy wartości bo oznaczałoby to, że wymiana ma charakter nie ekwiwalentny lecz przyczynia się do wzrostu masy wartości użytkowych w kraju czyli ilości towarów zaspokajających potrzeby społeczeństwa. Jest to wynikiem międzynarodowego podziału pracy a więc specjalizacji poszczególnych krajów w produkcji tych towarów które wytwarzają przy relatywnie (porównawczo) niższych kosztach aniżeli inne (dzięki wydajniejszej pracy, nowym metodom produkcji ect.). W procesie wymiany następuje wzrost masy wartości użytkowych w kraju i dlatego wymiana handlowa powinna mieć charakter wolny czyli powinno się znieść bariery celne. Wbrew temu co mówił Ricardo wolny handel nie zawsze przynosi korzyści dla wszystkich uczestników wymiany, jedynie wtedy gdy kraje te znajdują się na jednakowym poziomie rozwoju gospodarczego. Jeżeli natomiast wymiana bezcłowa dokonuje się pomiędzy krajem np. rolniczym a przemysłowym to zniesienie barier celnych prowadzi do pogłębienia różnic sytuacji ekonomicznej tych krajów, do wzrostu zależności gospodarczej kraju rolniczego od przemysłowego.

Teoria realizacji czyli sprzedaży i kryzysów. Ricardo stał na stanowisku, że niemożliwe są ogólne kryzysy nadprodukcji, jego zdaniem podaż określa popyt, wzrost podaży oznacza wzrost popytu. W procesie produkcji powstają towary i powstają dochody, które w całości są przeznaczane na zakupy rynkowe (twierdził tak bo nie widział funkcji tezauryzacji) możliwe są zaburzenia jedynie na lokalnych rynkach towarowych w związku z niedostosowaniem struktury podaży od struktury popytu. W warunkach wolnej konkurencji te zaburzenia są szybko likwidowane poprzez przepływ kapitału z gałęzi mniej rentownych do bardziej rentownych i w ten sposób zostaje przywrócona równowaga.


EKONOMIA POKLASYCZNA PIERWSZEJ POŁOWY XIX WIEKU


Szkołę tę reprezentował we Francji J.B. Say, spopularyzował on twierdzenie Ricarda o niemożliwości występowania ogólnych kryzysów nadprodukcji, które stało się znane w ekonomii zachodniej pod nazwą Prawo Rynku Saya. Say twierdzi, że podaż bezpośrednio określa popyt a działające w gospodarce wolno konkurencyjnej mechanizmy rynkowe automatycznie przywracają równowagę na poszczególnych rynkach towarowych a więc najefektywniejszą polityką państwa jest polityka nieingerencji. Na gruncie angielskim reprezentuje tę szkołę m. in. T. R. Malthus – twierdzenie Malthusa o tym, że ludność przyrasta w postępie geometrycznym a żywność arytmetycznym (ew. powtórzyć z historii). Jest on prekursorem teorii pod konsumpcji czyli niedostatecznego popytu który jest przyczyną występowania ogólnych kryzysów nadprodukcji. Malthus jako jeden z nielicznych dopuszczał istnienie ogólnego kryzysu nadprodukcji. Podkreślał, że dla przebiegu procesów gospodarczych istotne znaczenie mają nie nieodczuwalne potrzeby (popyt potencjalny) ale efektywny czyli rzeczywisty popyt czyli zdolność płatnicza społeczeństwa. Przyczyną kryzysów jest niedostateczny popyt efektywny społeczeństwa. W ten sposób podważył prawo rynku Saya i tezę o automatycznym działaniu rynku wolnokonkurencyjnego. Później tą teorię w pełni rozwinął J.M. Keynes w teorii interwencjonizmu państwowego.


NIEMIECKA STARSZA SZKOŁA HISTORYCZNA W EKONOMII


Jest to szkoła polemiczna w stosunku do szkoły klasycznej zarówno jeżeli chodzi o zagadnienia metodologiczne jak i postulaty w zakresie polityki ekonomicznej państwa. Szkoła ta rozwinęła się w pierwszej połowie XIX w., w tym okresie Niemcy pozostawały daleko w tyle jeżeli chodzi o rozwój gospodarczy w stosunku do Anglii, w Niemczech panowały jeszcze stosunki feudalne. W związku z tymi opóźnieniami gospodarczymi ekonomia klasyczna, liberalna właściwa dla krajów rozwiniętych gospodarczo nie mogła znaleźć uznania na gruncie niemieckim. Dopiero powstanie w 1834 r. Niemieckiego Związku Celnego przyspieszyło rozwój gospodarczy państw i państewek niemieckich z których składały się wówczas Niemcy, które zjednoczyły się politycznie w 1871 r. za czasów Bismarcka.

Niemiecka starsza szkoła historyczna rozwinęła się na bazie szkoły narodowej, która powstała w pierwszych dziesiątkach XIX w., jej czołowymi przedstawicielami (szkoły narodowej) byli A. Müller i F. List. Obaj pisarze byli zwolennikami ewolucyjnych przekształceń gospodarczych w ramach sojuszu junkierstwa (pruscy właściciele ziemscy) z kapitalistami. Uważali, że w procesie postępu cywilizacyjnego istotne znaczenie mają nie tylko czynniki materialne jak zasoby surowców, kapitałowe czy ludzkie ale również czynnik duchowy związany z psychiką narodu niemieckiego, tradycjami, religią, kulturą narodową, poczuciem więzi narodowej tworzący tzw. ducha narodu. Szkoła ta tworząc te idee, stała się zalążkiem później rozwiniętego nacjonalizmu niemieckiego. Naczelną wartością tej szkoły był naród i tej wartości miały być podporządkowane interesy indywidualne. Ich hasło “jeden naród”, później po zjednoczeniu zmienione na “jedno państwo”, a za czasów Hitlera “jeden przywódca” Szkoła ta odrzucała liberalizm klasyków a podkreślała potrzebę ingerencji państwa w stosunki gospodarcze. Uważała, że najważniejszym narzędziem polityki ekonomicznej państwa powinien być pieniądz, którego wartość ustalono by w formie ustawy. Odrzucała również idee wolnego handlu, popierała protekcjonizm celny, który miał chronić rozwijający się przemysł niemiecki przed konkurencją zagranicznych towarów .

Na bazie szkoły narodowej w opozycji do koncepcji klasyków rozwinęła się niemiecka starsza szkoła historyczna w ekonomii. Powstała ona równolegle do szkoły historycznej w zakresie prawoznawstwa, która akcentowała rolę prawa zwyczajowego i wskazywała, że między prawem a duchem narodu istnieje ścisły związek organiczny tzn. że się nawzajem determinują, kształtują. Niemiecka starsza szkoła historyczna podkreślała zmienność zjawisk i procesów gospodarczych a więc dostrzegała to co było brakiem szkoły klasycznej, którą cechował ahistorycyzm rozważań. To właśnie historyczne ujęcie procesów gospodarczych stanowi wkład tej szkoły do rozwoju nauki ekonomii. Przedstawiciele szkoły dowodzili, że każdy kraj ma swą własną odrębną , specyficzną drogę rozwoju i to twierdzenie miało potwierdzać tezę, że Niemcy przejdą z ustroju feudalnego do kapitalizmu w sposób pokojowy, ewolucyjny, że krwawe wydarzenia rewolucji burżuazyjnych nie będą udziałem Niemiec, bo oni mają swą własną tzw. pruską drogę rozwoju – drogę ewolucyjnych przekształceń. Do przedstawicieli niemieckiej starszej szkoły historycznej należą m.in. W. Roscher, B. Hildebrand, K. Knies. Roscher podkreślał konieczność genetycznego, źródłowego badania współczesnych procesów gospodarczych. B. Hildebrand podkreślał konieczność zbadania całej historii gospodarczej ludzkości zanim podejmie się próbę ustalenia (wykrycia) prawidłowości rządzących gospodarką. Knies stanął na stanowisku nihilizmu teoriopoznawczego tzn. uważał, że niemożliwe jest wykrycie jakichkolwiek prawidłowości ekonomicznych, że w rozwoju gospodarczym występują jedynie analogie (porównania). Posługiwał się metodą indukcji niepełnej tzn. opisywał rozwój zjawisk gospodarczych w przekroju historycznym nie wyciągając jednak ogólnych wniosków. W ten sposób zastąpił naukę ekonomii historią gospodarczą.


Szkoła klasyczna

Szkoła historyczna

Metoda badań – metoda dedukcji, rozumowania a priori w oparciu o przyjęte hipotezy metodologiczne, którymi były: człowiek ekonomiczny i wolna konkurencja

Metoda badań – metoda indukcji, empirycznych źródłowych badań

Klasycy oceniali zjawiska społeczno – gospodarcze poprzez pryzmat zachowań jednostek gospodarujących, jest to wyrazem indywidualizmu metodologicznego

Procesy społeczno – gospodarcze oceniano przez pryzmat zachowań całych klas, grup społecznych, jest to wyrazem holizmu metodologicznego

Prawa ekonomiczne mają charakter absolutny bo nie uwzględniali historycznej zmienności procesów gospodarczych

Prawa ekonomiczne mają charakter relatywny , historyczny, zmieniają się wraz ze zmianą warunków społeczno – gospodarczych (choć niektórzy przedstawiciele jak Knies negowali możliwość istnienia praw ekonomicznych)

Ekonomia jest nauką o charakterze uniwersalnym

Ekonomia jest nauką o gospodarstwie narodowym

Polityka ekonomiczna – klasycy zalecali liberalizm, wolną konkurencję, wolny handel

Zwolennicy ingerencji państwa w stosunki gospodarcze i wprowadzenia barier celnych


Powtórka z mikro (dzisiejsze teorie): prawa ekonomiczne mogą mieć charakter praw ogólnych (np. prawo popytu i podaży) lub praw historycznych (odnoszą się do konkretnych gospodarek, konkretnych narodów ect. – np. prawa szczególne dla kapitalizmu czy socjalizmu). Metody badań: zarówno indukcja jak i dedukcja (pozwala formułować modele, ogólne cechy zjawisk).



Ściągnięto z http://www.aeportal.net © Aeportal 2004

15


HME.pdf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):


I  grupa   1)  wkład  szkoły  fizjokratów  w  rozwój  ekonomii        FIZJOKRATYZM      Panowanie  praw  natury.  Rozwinął  się  we  Francji  w  połowie  XVIII  w.  Francja  była  krajem  zacofanym  w  stosunku  do   Anglii   z   poziomem   gospodarczym.   Ponadto   bankructwo   pierwszego   banku   emisyjnego   założonego   przez   Szkota   J.   Lock’a    pogorszyło  sytuację  gospodarczą  i  spowodowało,  że  właściciele  kapitałów  zaczęli  lokować  swoje  pieniądze   nie  w  przemysł  lecz  w  rolnictwo.  Na  wsiach  zaczęły  powstawać  nowe  kapitalistyczne  gospodarstwa  (siła  najemna,   produkcja  na  sprzedaż).   Twórcą   tego   kierunku   był   F.   Quesnay   –   lekarz   nadworny   faworyty   Ludwika   XV   Madame   Pompadour,   on   sam   był   synem    chłopa.  Jest  autorem  pracy  “Tablica  ekonomiczna”  –  wydrukowana  po  raz  pierwszy  w  drukarni  królewskiej  w   1758  r.  ,  zawiera  system  teoretyczny  fizjokratyzmu.  Uczniowie  Quesnay  traktowali  jego  system  jako  rodzaj  filozofii   społecznej,  która  obejmuje  ekonomiczną,  polityczną,  społeczną  i  etyczną  stronę  działalności  ludzi  i  uważali,  że  jest  to   system  teoretyczny  ostateczny  i  zakończony  (idealny),  który  wymaga  tylko  popularyzacji  drogą  powszechnej  oświaty.   W   tablicy   Quesnay   przedstawił   obraz,   model   nowego   ustroju   opartego   na   porządku   naturalnym   –   na   prawach   danych   przez   naturę,   dobrą   opatrzność   z   których   najważniejsze   dwa   prawa   to   prawo   do   posiadania   własności   prywatnej  i  prawo  do  wolności  gospodarowania.  Quesnay  opisywał  to  co  jego  zdaniem  być  powinno  a  nie  to  co  jest  i   w  ten  sposób  przekształcił  naukę  ekonomii  w  naukę  normatywną  (ocena  rzeczywistości  poprze  normy,  ekonomia   pozytywna   to   ekonomia   teoretyczna).   Quesnay   podkreślał,   że   motywem   działalności   gospodarczej   jednostki   jest   interes  osobisty  czyli  dążenie  do  maksymalizacji  zysku.  Takie  postępowanie  jest  zgodne  z  prawami  natury  (prawo   dane   przez   naturę).   Jednak   działalność   jednych   jednostek   nie   może   dokonywać   się   kosztem   drugich,   dlatego   na   straży   porządku   naturalnego   powinien   stać   rząd   i   prawo,   nie   ma   jednak   gwarancji   dobrego   rządu   a   pewniejszą   rękojmią   przestrzegania   praw   naturalnych   jest   powszechna   oświata.   Quesnay   przeciwstawiał   ustrój   naturalny   ustrojowi  opartemu  o  umowę  społeczną  (sztucznemu)  a  realizowanemu  drogą  przymusu.  Uważał,  że  ludzie  którzy   poznają  zasady  porządku  naturalnego  będą  go  realizować  spontanicznie,  bez  przymusu.   Fizjokraci  francuscy  i  polscy  przyczynili  się  do  upowszechnienia  szkolnictwa,  rozwoju  oświaty.  Fizjokraci  polscy  to  ks.   A.  Popłaski,  Hieronim  i  Walery  Stroynowscy.  Krytykowali  stosunki  pańszczyźniane,  poddaństwo  chłopów.  Przyczynili   się   oni   do   zniesienia   poddaństwa   i   podniesienia   godności   zawodu   kmiecia   (rolnika),   byli   założycielami   pierwszych   podstawowych   (elementarnych)   szkół   na   wsiach   w   których   dzieci   chłopskie   przez   3   –   4   lata   uczyły   się   podstaw   pisania,  czytania,  roli,  uprawy,  higieny  ect.  Komisja  Edukacji  Narodowej  na  której  czele  stali  Stanisław  Staszic  i  Hugo   Kołłątaj  w  1780  r.  przeprowadziła  reformę  nauczania  Uniwersytetu  Jagiellońskiego  w  wyniku  której  między  innymi   wprowadzono  nowy  przedmiot  wykładowy  –  ekonomię  pod  nazwą  umiejętności  polityczne.   Znaczenie   tablicy   ekonomicznej   Quesnay’a      -­‐   to   dzieło   stanowi   pierwszy   w   dziejach   nauki   ekonomii   schemat   przepływu  wytworzonego  produktu  społecznego  między  klasami,  pierwszy  schemat  przepływów  międzygałęziowych.   Quesnay   w   tablicy   w   sposób   ilościowy,   rachunkowy,   posługując   się   liczbami   przedstawił   obieg   wytworzonego   produktu  w  społeczeństwie,  określił  warunki  realizacji  procesu  reprodukcji  prostej  (z  okresu  na  okres  w  tych  samych   rozmiarach)  i  warunki  osiągnięcia  w  gospodarce  stanu  równowagi  globalnej  (między  globalnym  popytem  i  podażą).   Podzielił  społeczeństwo  na  trzy  klasy:   1. Właściciele  ziemscy  świeccy  i  duchowni  –  którzy  wydzierżawiają  posiadaną  ziemię  rolnikom  dzierżawcom  za  co

otrzymują  wynagrodzenie  –  czynsz  dzierżwany.   2. Rolnicy   dzierżawcy   –   klasa   produkcyjna,   bo   jedynie   ona   pomnaża   bogactwo   społeczne.   Wg   fizjokratów   produkcyjna   jest   tylko   praca   w   rolnictwie,   ale   nie   wszystkie   gospodarstwa   rolne   są   produkcyjne   –   tylko   te   nowoczesne,  kapitalistyczne,  gdyż  tylko  one  wytwarzają  produkt  dodatkowy  –  nadwyżkę  nad  zainwestowanym   kapitałem  i  środkami  utrzymania  robotników  rolnych.  Małe  gospodarstwa  jedynie  wyjaławiają  ziemię.   3. Klasa  jałowa  –  obejmuje  przemysłowców,  rzemieślników  i  kupców.  Ta  klasa  jest  nieprodukcyjna,  nie  pomnaża

bogactwa  społecznego,  w  wyniku  swej  działalności  przynosi  jedynie  ekwiwalent  zużytych  środków  konsumpcji.     Oprócz   tych   trzech   klas   wyróżnił   jeszcze   czwartą   tzw.   klasę   bierną   obejmującą   biedotę   miejską,   bezrobotnych   i   bezrolnych,  której  egzystencja  zależy  od  sytuacji  materialnej  tych  trzech  podstawowych  klas.   Quesnay  opisuje  obieg  wytworzonego  produktu  między  klasami:   Klasa  rolników  dzierżawców  dokonuje  na  początku  działalności  niezbędnych  nakładów  kapitału  w  wysokości  3  mld   liwrów   a   otrzymany   przez   nią   produkt   ma   wartość   5   mld   liwrów.   Produkt   dodatkowy   w   wysokości   2   mld   liwrów   przekazuje   jako   czynsz   dzierżawny   klasie   właścicieli   ziemskich   a   ponadto   za   1   mld   liwrów   rolnicy   kupują   od   klasy   jałowej  narzędzia  niezbędne  do  produkcji  rolnej.  Klasa  właścicieli  otrzymane  2  mld  przeznacza  na  kupno  środków   żywności  od  rolników  –  1  mld  i  artykułów  przemysłowych  u  klasy  jałowej  –  1  mld  liwrów.  Klasa  jałowa  otrzymane  2   mld  wydaje  na  kupno  artykułów  konsumpcyjnych  u  rolników  –  1  mld  i  kupno  surowców  niezbędnych  do  produkcji   rzemieślniczej   u   rolników   –   1   mld.   Tak   się   zamyka   obieg,   wracają   do   rolników   wydane   3   mld   liwrów,   które   po   ponownym  zainwestowaniu  w  ziemię  są  podstawą  reprodukcji  prostej.     Quesnay   wyróżniał   dwa   obiegi   produktu   społecznego   –   duży   (między   klasami)   i   mały   (w   ramach   poszczególnych   klas).Quesnay   pragnął   realizacji   swoich   zasad   w   gospodarce,   uważał   że      wyprowadzi   to   Francję   z   trudności   ekonomicznych.  Dostrzegł  jednak,  że  rzeczywistość  daleko  odbiega  od  przedstawionego  w  modelu  ideału  bo  klasa



właścicieli  więcej  niż  połowę  dochodów  przeznacza  na  kupno  artykułów  przemysłowych  a  mniej  na  artykuły  rolnicze,   również  klasa  jałowa  kupuje  surowce  nie  tylko  u  rodzimych  rolników  ale  też  za  granicą  a  więc  mniej  środków  wraca   do  rolników.  Quesnay  pragnął  wprowadzić  nowy  bo  kapitalistyczny  porządek  gospodarczy  w  miejsce  feudalnego  –  to   było  nierealne  bo  zmiana  porządku  gospodarczego  wymaga  przede  wszystkim  przekształceń  ustrojowych  (systemu   politycznego).   Podstawowym   hasłem   Fizjokratów   była   zasada   lesseferyzmu   –   nie   ingerencji,   wolnej   konkurencji.   Wolna   konkurencja   miała   umożliwić   realizację   praw   naturalnych.   Ta   koncepcja   została   przejęta   przez   szkołę   klasyczną,   ekonomię   poklasyczną   w   XIX   w.   (marginalizm)   dopiero   w   latach   30-­‐   tych   XX   w.   została   podważona   przez   teorię   interwencjonizmu   państwowego   Keynsa.   Również   koncepcja   interesu   osobistego   została   przejęta   przez   kolejne   szkoły  i  rozwinięta  w  formie  tzw.  człowieka  ekonomicznego  (homo  economicus).   Fizjokraci   to   pierwsza   szkoła   ekonomii   politycznej   bo   stwierdzili,   że   bogactwo   powstaje   w   produkcji   i   istnieją   obiektywne  prawa  ekonomiczne.



2)  teoria  wartości  i  ceny  Ricarda

Teoria   wartości   i   ceny   Ricarda   –   podobnie   jak   Smith   odróżnił   wartość   użytkową   i   wartość   wymienną.   Ricardo   stwierdził,   że   wartość   użytkowa   nie   może   być   podstawą   wartości   wymiennej   chociaż   stanowi   niezbędną   jej   przesłankę.   Podstawą   wartości   wymiennej   towarów   są   albo   rzadkość   towarów   co   dotyczy   niewielkiej   grupy   dóbr   ekonomicznych   (rzadkich,   unikatowych,   trudno   pomnażalnych   )   albo   ilość   pracy   wydatkowana   na   wytworzenie   towarów  i  to  dotyczy  większości  dóbr  ekonomicznych.  Ricardo  dostrzega,  że  wielkość  wartości  nie  jest  stała,  zmienia   się   wraz   z   postępem   technicznym   który   przyczynia   się   do   obniżenia   kosztów   produkcji.   Ricardo   formułuje   twierdzenie  nazwane  później  prawem  Ricarda,  że  wartość  towaru  jest  wprost  proporcjonalna  do  nakładów  pracy  a   odwrotnie  proporcjonalna  do  wydajności  pracy.  Ricardo  konsekwentnie  stał  na  stanowisku  teorii  wartości  opartej  o   nakład  pracy,  to  pojęcie  łączył  jednak  z  błędną  definicją  kapitału.  Ujmował  kapitał  ahistorycznie,  utożsamiał  kapitał  z   każdym   narzędziem,   środkiem   produkcji   nawet   kamieniem   człowieka   pierwotnego   a   kapitał   pojawił   się   przecież   dopiero   w   gospodarce   towarowo   –   pieniężnej.   Dzielił      kapitał   na   trwały   i   obrotowy   podobnie   jak   Smith   jednak   dokładniej  niż  zrobił  to  Smith  wyjaśnił  rolę  kapitału  w  procesie  tworzenia  wartości  towarów.  Stwierdził,  że  wartość   towaru  określona  jest  zarówno  przez  nakład  pracy  wydany  bezpośrednio  na  jego  wytworzenie  jak  i  wartość  kapitału   przeniesioną   w   procesie   produkcji   na   gotowy   produkt.   Widzi   różnicę   między   pracą   żywą   (wydatkowaną   bezpośrednio)  i  uprzedmiotowioną  (czyli  zawartą  w  środkach  produkcji)  która  jest  przenoszona  na  gotowy  produkt   albo  jednorazowo  (kapitał  obrotowy)  albo  w  ciągu  kilku  lub  kilkunastu  cykli  produkcyjnych  (kapitał  trwały)  .  Ricardo   wyróżniał  pracę  prostą  i  złożoną  ,  którą  traktował  jako  sumę  pracy  prostej.  Ricardo  jako  pierwszy  odróżnił  wartość  od   wartości  wymiennej,  pomimo  tego  rozróżnienia  nie  widział  wewnętrznego  związku  między  tymi  kategoriami  a  więc   tego,  że  wartość  wymienna  czyli  cena  jest  rynkową  postacią  wartości.  W  konsekwencji  utożsamiał  wartość  z  ceną   produkcji  i  nazwał  ja  ceną  naturalną  wokół  której  krążą  ceny  rynkowe.  Ricardo  uważał,  że  w  większości  przypadków   ceny   towarów   pokrywają   się   z   wartością   a   przypadki   odchyleń   cen   od   wartości   są   wyjątkiem.   Jest   to   niesłuszne   ponieważ  w  rzeczywistości  jest  akurat  na  odwrót,  odchylenia  cne  od  wartości  są  normą  a  przypadki  pokrywania  się   cne  z  wartością  są  zjawiskiem  wyjątkowym  który  ma  miejsce  tylko  wtedy  gdy  popyt  równa  się  podaży.  W  większości   przypadków  ceny  odchylają  się  od  wartości  czyli  od  kosztów  produkcji  pod  wpływem  wahań  popytu  i  podaży  (wahań   rynkowy).  Gdy  popyt  jest  większy  od  podaży  ceny  rosną  i  są  wyższe  od  wartości  a  gdy  podaż  jest  większa  od  popytu   ceny  maleją  i  często  stają  się  niższe  od  wartości.  Cena  produkcji  jest  sumą  kosztów  produkcji  i  zysku  przeciętnego   który  powstaje  na  skutek  przepływu  kapitału  z  gałęzi  mniej  do  bardziej  rentownych  i  wyrównania  się  stóp  zysków  w   zysk  przeciętny.   Wartość  ≠  wartość  wymienna.  Wartość  jest  to  kategoria  produkcji  czyli  koszty  produkcji  a  wartość  wymienna  jest  to   rynkowa  postać  wartości  czyli  cena  ,  jest  to  kategoria  rynkowa,  gra  popytu  i  podaży.



3)  przedstawiciel  szkoły  teoretycznej  ośrodek  warszawski        Jan   Stanisław   Lewiński      -­‐   jego   dorobek   wskazuje   wpływ   ekonomii   angielskiej,   głównie   szkoły   klasycznej.   W   swych   rozważaniach   teoretycznych   odrzucał   postulat   „ekonomii   czystej”   sformułowany   przez   szkołę   matematyczną,   wykluczający   z   zakresu   badań   nauki   ekonomii   ekonomię   społeczną   i   stosowaną.   Postulował   oparcie   teorii   na   rzeczywistości.   Uważał,   że   brak   ścisłego   związku   między   teorią   i   obserwacją   jest   jednym   z   głównych   czynników   hamujących   rozwój   nauki.   Dlatego   starał   się   połączyć   ze   sobą   dwa   rozbieżne   kierunki   rozważań:  teoretyczny  i  opisowy,  historyczny.  Podważał  wartość  poznawczą  badań,  pozostających  wyłącznie  w   sferze   abstrakcji.   Dedukcję   i   indukcję   uważał   za   metody,   które   muszą   się   wzajemnie   uzupełniać.   Prawa   ekonomiczne   wykryte   za   pomocą   dedukcji   i   abstrakcyjnych   założeń   człowieka   ekonomicznego   i   wolnej   konkurencji  należy  za  pomocą  indukcji  skorygować  tzn.  uwzględnić  wcześniej  odrzucone  zjawiska  przypadkowe.   W  ślad  za  Smithem  definiował  ekonomię  jako  naukę  o  prawach,  które  rządzą  produkcją,  wymianą,  obiegiem  i   podziałem  bogactw.  Pisząc  o  bogactwie  miał  na  myśli  te  dobra  materialne,  które  służą  do  zaspokojenia  potrzeb   społecznych.   W   teorii   wartości   stał   na   stanowisku   D.   Ricardo,   którego   wkład   do   nauki   ekonomii   łączył   z   ujęciem   praw   ekonomicznych,   prawa   wartości   i   ceny   gruntowej.   Podkreślił   obiektywny   charakter   wartości   jako   kategorii   społecznej.  W  wypowiedziach  na  temat  wartości  pieniądza  wyszedł  poza  ilościową  teorię  D.  Ricarda,  zwracając   uwagę   na   elastyczność   systemu   pieniężnego   i   możliwość   kredytowego   finansowania   przedsiębiorstw   przez   banki.  Stał  na  stanowisku  że  ceny  nie  są  określone  przez  politykę  bankową,  lecz  przeciwnie  one  rozstrzygają  o   ilości  emitowanych  banknotów.  Omawiając  zasady  polityki  kredytowej  banku  emisyjnego  wskazywał  na  jego   rolę  w  procesie  utrzymania  równowagi  rynkowej.     Dążył  do  przedstawienia  procesów  ekonomicznych  w  postaci  matematycznych  funkcji.  Wychodził  z  założenia,   że   tą   drogą   można   wyprowadzić   ekonomię   z   ciasnego   koła   opisu   lub   czystych   spekulacji   i   dojść   do   jasnego   ujmowania  zjawisk  ekonomicznych  oraz  do  ścisłego  wnioskowania.      Michał  Kalecki  –  czołowy  twórca  ekonomii  polskiej  i  światowej.  W  jego  dorobku  ważne  miejsce  zajmuje  teoria   cyklu   koniunkturalnego,   powstała   wcześniej   i   niezależnie   od   teorii   Keynesa,   nosząca   nowatorski   charakter   zarówno  w  interpretacji  przyczyn  wahań  cyklicznych,  jak  i  roli  państwa  w  życiu  gospodarczym.   W  pełni  doceniał  znaczenie  badań  empirycznych  w  procesie  poznania  zagadnień  społeczno  –  gospodarczych,   jak   i   formułowania   wniosków   ogólnoteoretycznych.   Jest   autorem   pierwszych   w   Polsce   szacunków   dochodu   społecznego  za  lata  1929  i  1933.  Opracował  także  wskaźniki  budownictwa  i  inwestycji,  wykorzystane  później  w   jego  pracy  teoretycznej  na  temat  koniunktury  oraz  inne,  m.in.  wskaźniki  cen,  kosztów,  marż  zarobkowych  w   przemyśle.   Punktem  wyjścia  teorii  cyklu  jest  teza,  że  o  poziomie  dochodu  narodowego  decyduje  proces  inwestycyjny.  Na   przebieg   tego   procesu   wpływa   przede   wszystkim   przewidywana   rentowność,   określająca   rozmiary   nakładów   inwestycyjnych.  Kalecki  w  nieco  inny  sposób  ujmuje  twierdzenie  A.  Aftaliona,  że  decyzje  inwestycyjne  zależne   są  od  poziomu  cen.  Zwraca  uwagę  na  problem  zatrudnienia.  Wzrost  cen  i  zatrudnienia  w  okresie  ożywienia   podnosi   rentowność   i   pobudza   popyt   inwestycyjny.   Natomiast   spadek   cen   i   zatrudnienia,   pod   wpływem   zachwiania   równowagi   rynkowej,   obniża   rentowność   i   hamuje   rozwój   procesów   inwestycyjnych.   Kalecki   obserwuje   występowanie   procesów   kumulacyjnych   w   gospodarce.   Wzrost   inwestycji   prowadzi   do   wzrostu   produkcji   dóbr   inwestycyjnych,   a   więc   i   zatrudnienia   w   gałęziach   wytwarzających   te   dobra,   które   z   kolei   pobudza   popyt   konsumpcyjny   robotników   i   wzrost   zatrudnienia   w   gałęziach   produkcji   artykułów   spożycia.   Rozszerzenie   produkcji   i   wzrost   rentowności   wywołują   dalszy   rozwój   inwestycji   i   tworzenie   nowej   siły   nabywczej.   Z   chwilą   jednak   gdy   zwiększona   produkcja   napotyka   na   barierę   popytu   obniża   się   rentowność   inwestycji,  co  pociąga  za  sobą  kurczenie  się  procesów  produkcyjnych,  zwiększenie  bezrobocia,  spadek  cen  itd.     Przyjęcie   przez   Kaleckiego   wzajemnej   zależności   między   rentownością   a   inwestycjami   pozwoliło   mu   na   przedstawienie   cyklu   koniunkturalnego   w   kategoriach   dochodu   narodowego.   Stało   się   także   podstawą   matematycznego  rozwinięcia  problemu  wahań  koniunkturalnych.     Pogłębionej   analizie   poddał   wpływ   rynku   pieniężnego,   produkcji,   cen   i   płac   oraz   karteli   na   przebieg   cyklu.   Zapotrzebowanie   na   środki   obiegowe   podnosi   się   w   okresie   ożywienia   i   rozkwitu,   spada   w   fazie   kryzysu   i   depresji.  Towarzyszy  temu  wzrost  i  spadek  stopy  procentowej,  której  stosunek  do  rentowności  kapitału  hamuje   lub  przyspiesza  wzrost  inwestycji.     Kalecki  podważa  pogląd,  że  wzrost  konsumpcji  kapitalistów  oznacza  spadek  oszczędności.  Wskazuje,  że  jest  on   słuszny   w   stosunku   do   pojedynczego   kapitalisty,   natomiast   w   odniesieniu   do   klasy   kapitalistów   istnieje   zależność   przeciwna:   wzrost   wydatków   kapitalistów   na   zakup   dóbr   kapitałowych   bądź   artykułów   konsumpcyjnych  prowadzi  do  wzrostu  zysków.   Występuje   przeciwko   fałszywemu   jego   zdaniem   poglądowi,   że   obniżka   płac   przyspiesza   wyjście   z   kryzysu.   Przeciwnie,  uważa  on,  że  spadek  płac  spowodowałby  spadek  cen  i  w  ten  sposób  to,  co  przedsiębiorcy  zyskaliby   na   płacach,   utraciliby   na   cenach.   Wykazuje,   że   obniżka   płac   nominalnych   prowadzi   do   obniżki   płac   realnych     wyniku   sztywności   cen.   W   rezultacie   spada   popyt   konsumpcyjny   i   zatrudnienie   w   gałęziach   wytwarzających   dobra   konsumpcyjne   oraz   rosną   zapasy   towarowe   w   magazynach.   Podważa   także   pogląd,   że   wysokie   ceny



przyspieszają   poprawę   koniunktury.   Obserwuje   tendencje   przeciwstawne,   a   mianowicie   że   obniżka   cen,   zwłaszcza   artykułów   konsumpcyjnych,   pobudza   popyt   globalny   i   tworzy   podstawę   do   wyjścia   z   kryzysu.   Kolejnym  środkiem  łagodzącym  depresję  jest  obniżka  cen  artykułów  zmonopolizowanych.     W  ujęciu  Kaleckiego  teoretycznie  najbardziej  racjonalną  formą  polityki  nakręcania  koniunktury  jest  inflacyjne   finansowanie  robót  publicznych.  Uważa  przy  tym,  że  metody  tej  nie  można  utożsamiać  z  inflacją  .  Stwierdza,  że   nie   wszystkie   środki   wydane   na   roboty   publiczne   pozostają   w   obiegu.   Obieg   zazwyczaj   wzrasta   przy   tym   nieznacznie,   a   może   nie   wzrastać   wcale,   wydawane   zaś   sumy   wracają   do   banku   emisyjnego   w   postaci   bezpośrednich  spłat  kredytów  przez  kapitalistów,  którzy  te  sumy  zarobili.  Pogorszenie  sytuacji  pieniężnej  nie   jest   związane   ze   zwiększeniem   obiegu,   lecz   z   pasywnością   bilansu   handlowego,   do   którego   prowadzi   zwiększenie  importu  środków  produkcji.   W   procesie   nakręcania   koniunktury   istotną   rolę   odgrywają   źródła   finansowania   a   nie   rodzaj   wykonywanych   inwestycji.   Zdaniem   Kaleckiego   inwestycje   publiczne   sfinansowane   dodatkową   siłą   nabywczą   stanowią   właściwy   sposób   ożywienia   koniunktury   ,   natomiast   finansowanie   robót   publicznych   z   podatków   zmniejsza   zyski  o  tyle,  o  ile  się  je  zwiększa.     Teoria   Kaleckiego   wychodzi   poza   koncepcję   równowagi   krótkookresowej   Keynesa.   Jego   model   ma   charakter   dynamiczny,  Kalecki  ujmuje  problem  inwestycji  w  czasie,  bada  nie  tylko  wpływ  inwestycji  na  poziom  dochodu   narodowego  ale  i  jego  podział.  Podejmuje  zagadnienie  decyzji  inwestycyjnych,  inwestycji  ex  ante,  wprowadza   rozróżnienie  pomiędzy  zamówieniami  a  wydatkami  inwestycyjnymi.  Wskazuje,  że  zmiana  rozmiarów  inwestycji   w   kolejno   następujących   po   sobie   okresach   narusza   równowagę   krótkookresową,   ulegają   zmianie   prawie   wszystkie  parametry  okresu  początkowego,  m.in.  stan  antycypacji  dochodów,  ceny  dóbr  inwestycyjnych,  stopa   procentowa,   które   określają   nowy   poziom   decyzji   inwestycyjnych.   Kalecki   wiąże   wkład   Keynesa   do   teorii   ekonomii   z   jego   wyczerpującą   analizą   związku   pomiędzy   zmianami   inwestycji   a   ogólnym   poziomem   zatrudnienia,  produkcji  i  dochodu.



II  grupa   1)  dogmat  i  teoria  wartości  Smitha        Teoria   wartości   i   dogmat   Smitha   –   Smith   odróżnia   wartość   użytkową   od   wartości   wymiennej   towaru.      Wartość   użytkowa  jest  to  obiektywna  cena  towaru,  zdolność  do  zaspokajania  ludzkich  potrzeb,  niezależna  od  naszej  woli  a   wartość   wymienna   jest   to   ilościowy   stosunek   wymiany   jednego   towaru   na   drugi,   najwyższą   formą   wartości   wymiennej  jest  cena  czyli  pieniężne  wyrażenie  wartości  towaru.  Smith  wysunął  trzy  koncepcje  wartości  wymiennej:   4. o  wartości  wymiennej  towarów  decyduje  nakład  pracy  niezbędnej  do  ich  wytworzenia,   5. o  wartości  wymiennej  towarów  decyduje  ilość  pracy,  którą  możemy  uzyskać  w  wymianie  za  swój  towar,   6. o  wartości  wymiennej  towarów  decydują  koszty  produkcji  towarów,  które  Smith  ujął  jako  sumę  wynagrodzeń

czynników  produkcji:  kapitału,  ziemi  i  pracy  czyli  jako  sumę  dochodów:  zysku,  renty  i  płacy.   Z  tą  trzecią  koncepcją  wiąże  się  twierdzenie  nazwane  później  dogmatem  Smitha,  że  ceny  towarów  składają  się  i   rozkładają  na  dochody  a  więc,  że  są  sumą  płacy,  zysku  i  renty.  To  twierdzenie  nie  jest  słuszne  bo  gdyby  tak  było   to  PKB  (globalny)  składałby  się  z  samych  dochodów  a  tak  nie  jest.  Gdyby  towary  po  ich  sprzedaży  przekształcały   się   wyłącznie   w   dochody   przeznaczone   na   konsumpcję   to   nie   byłoby   środków   na   ponowienie   procesów   produkcji.   To   twierdzenie   uniemożliwiło   kontynuowanie   rozważań   fizjokratów   na   temat   reprodukcji   .   Smith   zmienił  później  swoje  poglądy  i  wprowadził  dwa  nowe  pojęcia:  dochód  brutto  i  dochód  netto.  Dochód  brutto  to   roczny   produkt   ziemi   i   pracy,   dochód   netto   to   część   dochodu   brutto   która   może   być   przeznaczona   na   konsumpcję  bez  naruszenia  kapitału  niezbędnego  do  procesu  produkcji.  Te  dwa  pojęcia  przeczą  dogmatowi  bo   wynika   z   nich,   że   ceny   towarów   rozkładają   się   nie   tylko   na   dochody   ale   i   na   część   stanowiącą   wartość   włożonego   do   produkcji   kapitału.   Fizjokraci,   którzy   odróżniali   nakłady   pierwotne   a   potem   roczne   i   produkt   dodatkowy  –  w  ten  sposób  stworzyli  możliwość  analizy  procesu  reprodukcji.      2)  szkola  historyczna  niemiecka  (porównać  ze  szkołą  klasyczną-­‐tabelka)        NIEMIECKA   STARSZA   SZKOŁA   HISTORYCZNA   W   EKONOMII   -­‐   Jest   to   szkoła   polemiczna   w   stosunku   do   szkoły   klasycznej   zarówno   jeżeli   chodzi   o   zagadnienia   metodologiczne   jak   i   postulaty   w   zakresie   polityki   ekonomicznej   państwa.  Szkoła  ta  rozwinęła  się  w  pierwszej  połowie  XIX  w.,  w  tym  okresie  Niemcy  pozostawały  daleko  w  tyle  jeżeli   chodzi  o  rozwój  gospodarczy  w  stosunku  do  Anglii,  w  Niemczech  panowały  jeszcze  stosunki  feudalne.  W  związku  z   tymi  opóźnieniami  gospodarczymi  ekonomia  klasyczna,  liberalna  właściwa  dla  krajów  rozwiniętych  gospodarczo  nie   mogła   znaleźć   uznania   na   gruncie   niemieckim.   Dopiero   powstanie   w   1834   r.   Niemieckiego   Związku   Celnego   przyspieszyło   rozwój   gospodarczy   państw   i   państewek   niemieckich   z   których   składały   się   wówczas   Niemcy,   które   zjednoczyły  się  politycznie  w  1871  r.  za  czasów  Bismarcka.     Niemiecka   starsza   szkoła   historyczna   rozwinęła   się   na   bazie   szkoły   narodowej,   która   powstała   w   pierwszych   dziesiątkach   XIX   w.,   jej   czołowymi   przedstawicielami   (szkoły   narodowej)   byli   A.   Müller   i   F.   List.   Obaj   pisarze   byli   zwolennikami  ewolucyjnych  przekształceń  gospodarczych  w  ramach  sojuszu  junkierstwa  (pruscy  właściciele  ziemscy)   z  kapitalistami.  Uważali,  że  w  procesie  postępu  cywilizacyjnego  istotne  znaczenie  mają  nie  tylko  czynniki  materialne   jak  zasoby  surowców,  kapitałowe  czy  ludzkie  ale  również  czynnik  duchowy  związany  z  psychiką  narodu  niemieckiego,   tradycjami,  religią,  kulturą  narodową,  poczuciem  więzi  narodowej  tworzący  tzw.  ducha  narodu.  Szkoła  ta  tworząc  te   idee,  stała  się  zalążkiem  później  rozwiniętego  nacjonalizmu  niemieckiego.  Naczelną  wartością  tej  szkoły  był  naród  i   tej  wartości  miały  być  podporządkowane  interesy  indywidualne.  Ich  hasło  “jeden  naród”,  później  po  zjednoczeniu   zmienione  na  “jedno  państwo”,  a  za  czasów  Hitlera  “jeden  przywódca”  Szkoła  ta  odrzucała  liberalizm  klasyków  a   podkreślała  potrzebę  ingerencji  państwa  w  stosunki  gospodarcze.  Uważała,  że  najważniejszym  narzędziem  polityki   ekonomicznej   państwa   powinien   być   pieniądz,   którego   wartość   ustalono   by   w   formie   ustawy.   Odrzucała   również   idee   wolnego   handlu,   popierała   protekcjonizm   celny,   który   miał   chronić   rozwijający   się   przemysł   niemiecki   przed   konkurencją  zagranicznych  towarów  .   Na  bazie  szkoły  narodowej  w  opozycji  do  koncepcji  klasyków  rozwinęła  się  niemiecka  starsza  szkoła  historyczna  w   ekonomii.   Powstała   ona   równolegle   do   szkoły   historycznej   w   zakresie   prawoznawstwa,   która   akcentowała   rolę   prawa  zwyczajowego  i  wskazywała,  że  między  prawem  a  duchem  narodu  istnieje  ścisły  związek  organiczny  tzn.  że  się   nawzajem  determinują,  kształtują.  Niemiecka  starsza  szkoła  historyczna  podkreślała  zmienność  zjawisk  i  procesów   gospodarczych  a  więc  dostrzegała  to  co  było  brakiem  szkoły  klasycznej,  którą  cechował  ahistorycyzm  rozważań.  To   właśnie   historyczne   ujęcie   procesów   gospodarczych   stanowi   wkład   tej   szkoły   do   rozwoju   nauki   ekonomii.   Przedstawiciele  szkoły  dowodzili,  że  każdy  kraj  ma  swą  własną  odrębną  ,  specyficzną  drogę  rozwoju  i  to  twierdzenie   miało  potwierdzać  tezę,  że  Niemcy  przejdą  z  ustroju  feudalnego  do  kapitalizmu  w  sposób  pokojowy,  ewolucyjny,  że   krwawe  wydarzenia  rewolucji  burżuazyjnych  nie  będą  udziałem  Niemiec,  bo  oni  mają  swą  własną  tzw.  pruską  drogę   rozwoju  –  drogę  ewolucyjnych  przekształceń.  Do  przedstawicieli  niemieckiej  starszej  szkoły  historycznej  należą  m.in.   W.   Roscher,   B.   Hildebrand,   K.   Knies.   Roscher   podkreślał   konieczność   genetycznego,   źródłowego   badania   współczesnych  procesów  gospodarczych.  B.  Hildebrand  podkreślał  konieczność  zbadania  całej  historii  gospodarczej   ludzkości   zanim   podejmie   się   próbę   ustalenia   (wykrycia)   prawidłowości   rządzących   gospodarką.   Knies   stanął   na   stanowisku   nihilizmu   teoriopoznawczego   tzn.   uważał,   że   niemożliwe   jest   wykrycie   jakichkolwiek   prawidłowości   ekonomicznych,   że   w   rozwoju   gospodarczym   występują   jedynie   analogie   (porównania).   Posługiwał   się   metodą



indukcji   niepełnej   tzn.   opisywał   rozwój   zjawisk   gospodarczych   w   przekroju   historycznym   nie   wyciągając   jednak   ogólnych  wniosków.  W  ten  sposób  zastąpił  naukę  ekonomii  historią  gospodarczą.           Szkoła  klasyczna   Szkoła  historyczna   Metoda  badań  –  metoda  dedukcji,  rozumowania  a  priori  w   oparciu  o  przyjęte  hipotezy  metodologiczne,  którymi  były:   człowiek  ekonomiczny  i  wolna  konkurencja

Metoda  badań  –  metoda  indukcji,  empirycznych   źródłowych  badań

Klasycy  oceniali  zjawiska  społeczno  –  gospodarcze  poprzez   pryzmat  zachowań  jednostek  gospodarujących,  jest  to   wyrazem  indywidualizmu  metodologicznego

Procesy  społeczno  –  gospodarcze  oceniano  przez  pryzmat   zachowań  całych  klas,  grup  społecznych,  jest  to  wyrazem   holizmu  metodologicznego     Prawa  ekonomiczne  mają  charakter  absolutny  bo  nie   uwzględniali  historycznej  zmienności  procesów   gospodarczych

Prawa  ekonomiczne  mają  charakter  relatywny  ,   historyczny,  zmieniają  się  wraz  ze  zmianą  warunków   społeczno  –  gospodarczych  (choć  niektórzy  przedstawiciele   jak  Knies  negowali  możliwość  istnienia  praw   ekonomicznych)     Ekonomia  jest  nauką  o  charakterze  uniwersalnym   Ekonomia  jest  nauką  o  gospodarstwie  narodowym   Polityka  ekonomiczna  –  klasycy  zalecali  liberalizm,  wolną   konkurencję,  wolny  handel

Zwolennicy  ingerencji  państwa  w  stosunki  gospodarcze  i   wprowadzenia  barier  celnych



3)  przedstawiciel  szkoły  historycznej.  Okręg  warszawski        OŚRODEK  WARSZAWSKI

Czołowy  reprezentant  kierunku  historycznego  tego  ośrodka  to  brat  Stanisława  Grabskiego,  Władysław   Grabski,  jednym  z  kolejnych  przedstawicieli  był  Antoni  Kostanecki.     Władysław  Grabski  –  jest  twórcą  polskiego  systemu  pieniężnego.  W  kwietniu  1924  r.  przeprowadził  reformę   waluty,  wprowadził  złoty  polski  w  miejsce  marki  polskiej  i  utworzył  Bank  Polski.  Oparł  złotego  na  złocie  w  celu   ożywienia   gospodarki   i   eksportu   oraz   wzrostu   podaży   kredytów   zagranicznych.   Nadmierną   emisję   pieniądza   uważał  za  szkodliwą,  gdyż  spadek  kursu  pieniądza  podważa  społeczne  zaufanie  do  niego.   Jego   badania   dotyczą   problemów   polityki   gospodarczej   oraz   niektórych   aspektów   teorii   ekonomii.   Był   doskonałym   znawcą   problematyki   rolnej.   Dążył   do   wypracowania   długofalowego   programu   rozwoju   gospodarczego,   którego   podstawą   miała   być   właściwa   polityka   agrarna,   stawiał   to   zagadnienie   na   gruncie   narodowym.  Przestrzegał  przed  naśladownictwem  obcych  wzorów,  podkreślał  znaczenie  tradycji  narodowych    i   tworzących  się  historycznie  instytucji.  Wskazywał  na  znaczenie  nie  tyle  czynników  materialnych  co  etyczno  –   moralnych   w   procesie   rozwoju   społeczeństwa.   Wysuwał   hasło   rozwoju   oświaty   ogólnej   i   rolniczej,   planowej   organizacji  szkolnictwa  wiejskiego  i  zrzeszeń  rolniczych  realizujących  określone  cele  ekonomiczne.   Doceniał  konieczność  przeprowadzenia  reform  strukturalnych  w  celu  likwidacji  zacofania  gospodarczego  Polski,   na  pierwszy  plan  wysunął  przeprowadzenie  reformy  rolnej,  co  zapewniłoby  pełniejsze  wykorzystanie  czynników   produkcji  zarówno  w  rolnictwie  jak  i  w  przemyśle.  To  doprowadziłoby  do  redystrybucji  dochodu  narodowego  i   wzrostu  popytu  społecznego  a  tym  samym  poprawy  sytuacji  chłopów.  Postulował  parcelację  wielkiej  własności   i   tworzenie   gospodarstw   5-­‐   10   ha      -­‐   małe   gospodarstwa   są   samowystarczalne,   dzięki   nim   zwiększa   się   zatrudnienie  i  podnosi  poczucie  godności  obywatelskiej  włościan.     Zagadnienie   metodologiczne   nie   stanowią   przedmiotu   szerszej   analizy   W.   Grabskiego.   Zajął   się   bliżej   problemem   cyklicznego   rozwoju   gospodarki,   który   tłumaczył   względną   nadprodukcją   w   przemyśle.   Spadek   rentowności   produkcji   rolnej   ogranicza   popyt   ludności   wiejskiej   na   artykuły   przemysłowe   a   w   konsekwencji   także   spadek   popytu   ludności   miejskiej   na   środki   spożycia.   Cykliczny   rozwój   gospodarki   jest   zjawiskiem   nieuchronnym,   w   trakcie   którego   następuje   dostosowanie   tempa   rozwoju   produkcji   do   wahań   popytu   społecznego.   Był   zwolennikiem   inwestycji   publicznych   w   polityce   antykryzysowej,   miały   one   objąć   infrastrukturę   gospodarczą.   Kładł   nacisk   na   ożywienie   produkcji   przemysłowej   i   rolnej,   zalecał   zmniejszenie   obciążeń  podatkowych  dla  rolników,  obniżenie  stopy  procentowej  kredytów,  wprowadzenie  ceł  ochronnych  na   artykuły  rolne,  rozszerzenie  akcji  melioracyjnych.   Krytykował  działalność  aparatu  biurokratycznego,  sankcjonującą  przywileje  stanowe  nielicznej  grupy  obywateli   powiązanych  z  rządem.   Antoni   Kostanecki   –   przedstawiciel   młodszej   szkoły   historycznej   w   ekonomii.   Akcentuje   społeczne   aspekty   problemów  ekonomicznych,  które  stanowią  przedmiot  badań  ekonomii  społecznej.  Odrzuca  metodę  izolacji  i   opiera  analizę  związków  społecznych  na  wynikach  badań  socjologicznych.  Ekonomię  społeczną  dzieli  na  część   teoretyczną  wyjaśniającą  prawa  rządzące  gospodarstwem  społecznym  i  część  praktyczną  podejmującą  problem   polityki  ekonomicznej.  W  teorii  wartości  zajmuje  niejednolite  stanowisko,  uznając  za  podstawę  wartości  oceny   subiektywne   związane   z   preferencją   potrzeb   lub   obiektywne   ujęte   od   strony   kosztów   produkcji.   Formułuje   dwie  definicje  kapitału:  rzeczową  i  wartościową.  Za  pracę  produkcyjną  uważa  pracę  wydatkowaną  w  rolnictwie,   przemyśle  i  handlu.   Uwzględnienie   aspektów   społecznych   w   przedmiocie   badań   ekonomii   uzasadniał   koniecznością   redystrybucji   dochodu   narodowego   przez   władze   publiczne   i   rosnącą   rolą   współczesnego   państwa   w   procesie   rozwoju   gospodarczego.   Wskazuje,   że   wzrost   konfliktów   społecznych   i   rozwój   procesów   monopolizacji   gospodarki   skłaniają   państwo   do   przejęcia   ogólnej   kontroli   nad   życiem   gospodarczym.   Wyróżnia   trzy   rodzaje   środków   polityki  ekonomicznej  państwa:   1. bezpośrednie  –  działalność  przedsiębiorstw  państwowych,  polityka  celna  i  taryfowa,  przywileje  i  monopole

państwowe,  ulgi,  subwencje  i  premie  eksportowe,   2. pośrednie  –  ochrona  prawa  patentowego  i  wzorów,  marek  fabrycznych  i  handlowych,   3. ogólne  –  rozbudowa  infrastruktury  gospodarczej,  rozwój  szkolnictwa  przemysłowego   podkreślał   potrzebę   zmiany   istniejącej   struktury   gospodarczej,   umożliwiającej   niwelację   różnic   w   uprzemysłowieniu  kraju,  będących  spuścizną  okresu  rozbiorów.  Aby  rozwiązać  kwestię  socjalną  należy  stworzyć   ochronę  prawną  robotników,  wprowadzić  państwowe  ubezpieczenia  socjalne.   Indywidualne  motywy  działalności  gospodarczej  ludzi  podporządkowuje  motywom  społecznym  co  pozwala  na   zlikwidowanie  dualizmu  pierwiastka  indywidualnego  i  socjalnego  we  wszystkich  dziedzinach  życia  społecznego   a   więc   uniknięcie   w   przyszłości   jednostronności   rozwiązań   ustrojowych   rodzących   konflikty   klasowe.   Czynnikiem   harmonizującym   relacje   pierwiastka   indywidualnego   i   socjalnego   jest   włączenie   życia   gospodarczego   i   motywów   gospodarczych   w   całokształt   życia   społeczno   –   kulturalnego,   które   przeniknie   je   wartościami  humanistycznymi.

ODP NA PYTANIA.pdf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):


ODP NA PYTANIA Gr I 1. Wkład Marshalla Kluczowym przedstawicielem tej szkoły jest Alfred Marshall profesor Uniwersytetu w Cambridge autor szeregu podręczników akademickich m.in. wydał w 1890 r. Pracy pt.” Założenia ekonomiki”. Marshall posługiwał się terminem ekonomika dla podkreślenia, że ekonomia podobnie jak nauki społeczne np. fizyka jest nauką ścisłą. W teorii ceny rozwinął tradycyjną teorię gry podaży i popytu uznawał jedynie istnienie powiązań funkcjonalnych pomiędzy zjawiskami ekonomicznymi. Posługiwał się metodą równowag cząstkowych( kształtowanie się ceny na poszczególnych rynkach towarowych). Marshall osobno analizował czynniki określające popyt i czynniki określające podaż. Teoria popytu Posługiwał się pojęciem ceny popytu-ceny którą konsument chce zapłacić za jednostkę dobra i pojęciem krańcowej ceny popytu-ceny którą chce zapłacić za ostatnią jednostkę danego dobra i decyduje o cenie rynkowej. Przy tym traktował użyteczność jako pojęcie mierzalne co nie jest słuszne. Bo Marshall jako pierwszy wprowadził pojęcie cenowej elastyczności popytu- stopnia reakcji popytu na zmianę ceny. Jest to stosunek względnej zmiany popytu do względnej

zmiany ceny. Wyprowadził wzór:

E

P

dp

p dx

x

:

Cenowa elastyczność popytu jest wielością

ujemną, bo kierunek zmian cen i popytu jest przeważnie przeciwny. Ep=1 –popyt jest proporcjonalny tzn. zmianie popytu np. o 1% odpowiada zmiana popytu o 1%; –1<Ep<0 – to mówimy, że popyt jest nieelastyczny; Ep<-1 –elastyczny; Ep=0 sztywny . Badał jedynie elastyczność cenową prostą. Teoria podaży Marshall wprowadził pojęcie ceny podaży- ceny po której towary zostały wytworzone i zaoferowane na rynek w danym okresie czasu. Decydują o niej koszty produkcji. Marshall ujmuje koszty produkcji jako sunę wynagrodzeń czynników produkcji po potrąceniu kosztów materiałowych i wyróżnia 4 czynniki produkcji:Praca, Kapitał, Ziemia, Organizacja (kapitalistyczny przedsiębiorca-kierownik zakładu produkcyjnego bądź handlowego. Od czasów Marshalla dzieli się zysk na 2 rodzaje dochodów: procent i dochód właściciela kapitału, dochód przedsiębiorcy, wynagrodzenie kierownika przedsiębiorstwa. Koszty produkcji dzielono na: całkowite i przeciętne. Podział kosztów produkcji ze względu na reakcję kosztów na zmianę rozmiarów produkcji: na stałe (np. amortyzacja, procent odłożonego do produkcji kapitału, płace personelu kierowniczego) i zmienne(koszty surowców, energii i płace robotników bezpośrednio produkcyjnych.). Podział ma sens tylko w krótkim okresie czasu. W krótkim okresie czasu przedsiębiorstwo może zareagować na zmianę ceny jedynie poprzez zmianę stopnia wykorzystania pożądanych mocy wytwórczych. Natomiast w długim okresie czasu na drodze inwestycji. Marshall do analizy cen wprowadził czynnik czasu- wzajemne dostosowanie się podaży do popytu wymaga pewnego czasu. Marshall wyróżniał 3 sytuacje rynkowe:

1.Gdy bada się sytuację w określonym momencie czasu to podaż nie może ulec żadnej zmianie o cenie decyduje przede wszystkim popyt. Efektem równoważenia się podaży i popytu jest tzw. cena bieżąca o poziomie której decyduje krańcowa cena popytu. 2.W krótkim okresie czasu to przedsiębiorstwo może dostosować produkcję poprzez zmianę stopnia wykorzystania posiadanego już potencjału wytwórczego ( zatrudnia więcej robotników,



kształtuje się cena krótkookresowa, a w przedsiębiorstwie równowaga niestała (przedsiębiorstwo posiada albo niewykorzystane moce wytwórcze albo zwiększyło produkcję ponad stan optymalny). Cena krótkookresowa powinna pokryć przynajmniej koszty zmienne . 3.W długim okresie czasu przedsiębiorstwo może dostosować produkcję do poprzez zmianę stopnia wykorzystania posiadanego aparatu wytwórczego oraz na drodze inwestycji wówczas na rynku kształtuje się cena długookresowa powinna pokryć koszty zmienne jak i stałe. A w przedsiębiorstwie równowaga stała. 2. Rozwój zrównoważony i niezrównoważony (luka inflacyjna, deflacyjna- paradoks domara)

Model wzrostu zrównoważonego Domara Wzrost zrównoważony to proces wzrostu podstawowych wielkości ekonomicznych, w trakcie

którego zostaje zachowana równowaga pomiędzy stroną podażową i popytową w gospodarce.

Z: w okresie wyjściowym - stan pełnego wykorzystania mocy wytwórczych i cały problem

sprowadza się do utrzymania tego stanu w procesie wzrostu, eliminuje państwo i handel

zagraniczny, koniecznym warunkiem wzrostu zrównoważonego jest ingerencja państwa w

stosunki gospodarcze; nie występują opóźnienia - przyrost inwestycji w tym samym okresie

prowadzi do wzrostu dochodu narodowego i przyczynia się do rozszerzenia mocy wytwórczych.

krańcowa = przeciętna skłonność do oszczędzania ; skłonność ta i współczynnik kapitału są stałe.

Ekspozycja modelu – warunkiem wzrostu zrównoważonego jest osiągnięcie identycznego

tempa wzrostu zdolności wytwórczych i dochodu narodowego w tym wypadku gospodarka jest

w stanie utrzymać pełne wykorzystanie mocy wytwórczych, które osiągnęła w okresie

wyjściowym. A zatem warunkiem wzrostu zrównoważonego jest aby stopa wzrostu zdolności

wytwórczych była równa stopie wzrostu dochodu narodowego:

Y/Y, strona podażowa

winna być równa stronie popytowej. Aby dochód narodowy rósł muszą rosnąć inwestycje(

przyrost zdolności produkcyjnych

P rozumiany jako wielkość absolutna powinien równać się

przyrostowi dochodu narodowego

Y). Stronę podażową ujmuje się jako iloczyn

inwestycji (I) i współczynnika ogólnospołecznej efektywności inwestycji (

), który jest

odwrotnością współczynnika kapitału.

I/ I = r – stopa wzrostu zrównoważonego,

czyli stopa wzrostu inwestycyjnego, która zapewnia wzrost zrównoważony. Oznacza to, że jeżeli

inwestycje będą rosły z okresu na okres w tempie określonym według r,to wzrost będzie miał

charakter zrównoważony to znaczy w procesie wzrostu będzie zachowana równość pomiędzy

stroną podażową, a stroną popytową w gospodarce.

Wzrost niezrównoważony - inwestycje rozwijają się w tempie odmiennym niż określony przez

stopę wzrostu zrównoważonego (r). Występujące w gospodarce procesy kumulacyjne związane

z działaniem mnożników (inwestycyjnego i zatrudnienia) i akceleratora będą powodowały dwie

sytuacje: lukę deflacyjną; lukę inflacyjną. Luka deflacyjna – powstaje wówczas gdy inwestycje

rozwijają się na poziomie niższym niż r. Niskie inwestycje -> niedostateczny popyt efektywny

Y (

P=

*

=

P/P=



ludności i niepełne wykorzystanie mocy wytwórczych, ponieważ spada popyt spadają ceny ,

przedsiębiorcy ograniczają produkcję. Spadek cen powoduje dalsze ograniczenie inwestycji i

kolejny spadek dochodu narodowego i popytu, gospodarka wkracza w stan kryzysu. Lukę

deflacyjną charakteryzują: niskie inwestycje, niedostateczny popyt, niepełne wykorzystanie

mocy wytwórczych. Luka inflacyjna – powstaje gdy inwestycje kształtują się na poziomie

wyższym niż r. Wysokie inwestycje -> wzrost dochodu narodowego i popytu konsumpcyjnego,

którego nie jest w stanie zaspokoić produkcja (efekty podażowe inwestycji pojawiają się w

długim okresie czasu). Jeżeli

popyt >podaży to ceny rosną, inwestycje są coraz bardziej opłacalne, a więc następuje dalszy

rozwój inwestycji. Rozwija się spirala inflacyjna. Rosną ceny i rosną płace przy czym ceny rosną

szybciej niż płace, w ten sposób maleją realne dochody ludności. W okresie umiarkowanej

inflacji w gospodarce następuje ożywienie, w hiperinflacji występują zjawiska kryzysowe w

gospodarce, ponieważ szybki (gwałtowny) wzrost cen uniemożliwia prowadzenie racjonalnej

kalkulacji, gdyż rynek nie dostarcza informacji na temat cen czynników produkcji, maleją

oszczędności społeczeństwa, pogłębia się niesprawiedliwy podział dochodu narodowego,

związane jest to z tym, że na inflacji najbardziej tracą osoby pobierające stałe dochody (np. sfera

budżetowa). W Polsce inflacja była największa w roku 1990 sięgała 586%, w 1991 już tylko

70%, zaś w 1992 – 40%. [Domar] podkreśla, że w warunkach żywiołowego rozwoju procesów

inwestycyjnych w gospodarce trudno zakładać wzrost zrównoważony i dlatego opowiada się za

ingerencją państwa w stosunki gospodarcze. W okresie luki deflacyjnej postuluje wzrost

inwestycji (będzie on jednak działał silniej w kierunku wzrostu popytu niedostatecznego w

dobie deflacji aniżeli wzrostu podaży). Efekty podażowe inwestycji mają miejsce w długim

okresie czasu.W okresie luki inflacyjnej, postuluje obniżenie inwestycji w ten sposób zmniejszy

się nadmierny w okresie inflacji popyt.

3. Kalecki Michał

W jego dorobku ważne miejsce zajmuje teoria cyklu koniunkturalnego, powstała wcześniej i

niezależnie od teorii Keynesa, nosząca nowatorski charakter zarówno w interpretacji przyczyn

wahań cyklicznych, jak i roli państwa w życiu gospodarczym.

W pełni doceniał znaczenie badań empirycznych w procesie poznania zagadnień społeczno –

gospodarczych, jak i formułowania wniosków ogólnoteoretycznych. Jest autorem pierwszych w

Polsce szacunków dochodu społecznego za lata 1929 i 1933. Opracował także wskaźniki

budownictwa i inwestycji, wykorzystane później w jego pracy teoretycznej na temat

koniunktury oraz inne, m.in. wskaźniki cen, kosztów, marż zarobkowych w przemyśle.

Punktem wyjścia teorii cyklu jest teza, że o poziomie dochodu narodowego decyduje proces

inwestycyjny. Na przebieg tego procesu wpływa przede wszystkim przewidywana rentowność,

określająca rozmiary nakładów inwestycyjnych. Kalecki w nieco inny sposób ujmuje twierdzenie



A. Aftaliona, że decyzje inwestycyjne zależne są od poziomu cen. Zwraca uwagę na problem

zatrudnienia. Wzrost cen i zatrudnienia w okresie ożywienia podnosi rentowność i pobudza

popyt inwestycyjny. Natomiast spadek cen i zatrudnienia, pod wpływem zachwiania równowagi

rynkowej, obniża rentowność i hamuje rozwój procesów inwestycyjnych. Kalecki obserwuje

występowanie procesów kumulacyjnych w gospodarce. Wzrost inwestycji prowadzi do wzrostu

produkcji dóbr inwestycyjnych, a więc i zatrudnienia w gałęziach wytwarzających te dobra,

które z kolei pobudza popyt konsumpcyjny robotników i wzrost zatrudnienia w gałęziach

produkcji artykułów spożycia. Rozszerzenie produkcji i wzrost rentowności wywołują dalszy

rozwój inwestycji i tworzenie nowej siły nabywczej. Z chwilą jednak gdy zwiększona produkcja

napotyka na barierę popytu obniża się rentowność inwestycji, co pociąga za sobą kurczenie się

procesów produkcyjnych, zwiększenie bezrobocia, spadek cen itd.

Przyjęcie przez Kaleckiego wzajemnej zależności między rentownością a inwestycjami pozwoliło

mu na przedstawienie cyklu koniunkturalnego w kategoriach dochodu narodowego. Stało się

także podstawą matematycznego rozwinięcia problemu wahań koniunkturalnych. Pogłębionej

analizie poddał wpływ rynku pieniężnego, produkcji, cen i płac oraz karteli na przebieg cyklu.

Zapotrzebowanie na środki obiegowe podnosi się w okresie ożywienia i rozkwitu, spada w fazie

kryzysu i depresji. Towarzyszy temu wzrost i spadek stopy procentowej, której stosunek do

rentowności kapitału hamuje lub przyspiesza wzrost inwestycji.

Kalecki podważa pogląd, że wzrost konsumpcji kapitalistów oznacza spadek oszczędności.

Wskazuje, że jest on słuszny w stosunku do pojedynczego kapitalisty, natomiast w odniesieniu

do klasy kapitalistów istnieje zależność przeciwna: wzrost wydatków kapitalistów na zakup

dóbr kapitałowych bądź artykułów konsumpcyjnych prowadzi do wzrostu zysków.

Występuje przeciwko poglądowi, że obniżka płac przyspiesza wyjście z kryzysu. Przeciwnie,

uważa on, że spadek płac spowodowałby spadek cen i w ten sposób to, co przedsiębiorcy

zyskaliby na płacach, utraciliby na cenach. Wykazuje, że obniżka płac nominalnych prowadzi do

obniżki płac realnych wyniku sztywności cen. W rezultacie spada popyt konsumpcyjny i

zatrudnienie w gałęziach wytwarzających dobra konsumpcyjne oraz rosną zapasy towarowe w

magazynach. Podważa także pogląd, że wysokie ceny przyspieszają poprawę koniunktury.

Obserwuje tendencje przeciwstawne, a mianowicie że obniżka cen, zwłaszcza artykułów

konsumpcyjnych, pobudza popyt globalny i tworzy podstawę do wyjścia z kryzysu. Kolejnym

środkiem łagodzącym depresję jest obniżka cen artykułów zmonopolizowanych.

W ujęciu Kaleckiego teoretycznie najbardziej racjonalną formą polityki nakręcania koniunktury

jest inflacyjne finansowanie robót publicznych. Uważa przy tym, że metody tej nie można

utożsamiać z inflacją . Stwierdza, że nie wszystkie środki wydane na roboty publiczne pozostają

w obiegu. Obieg zazwyczaj wzrasta przy tym nieznacznie, a może nie wzrastać wcale, wydawane

zaś sumy wracają do banku emisyjnego w postaci bezpośrednich spłat kredytów przez



kapitalistów, którzy te sumy zarobili. Pogorszenie sytuacji pieniężnej nie jest związane ze

zwiększeniem obiegu, lecz z pasywnością bilansu handlowego, do którego prowadzi zwiększenie

importu środków produkcji.

W procesie nakręcania koniunktury istotną rolę odgrywają źródła finansowania a nie rodzaj

wykonywanych inwestycji. Zdaniem Kaleckiego inwestycje publiczne sfinansowane dodatkową

siłą nabywczą stanowią właściwy sposób ożywienia koniunktury , natomiast finansowanie robót

publicznych z podatków zmniejsza zyski o tyle, o ile się je zwiększa.

Teoria Kaleckiego wychodzi poza koncepcję równowagi krótkookresowej Keynesa. Jego model

ma charakter dynamiczny, Kalecki ujmuje problem inwestycji w czasie, bada nie tylko wpływ

inwestycji na poziom dochodu narodowego ale i jego podział. Podejmuje zagadnienie decyzji

inwestycyjnych, inwestycji ex ante, wprowadza rozróżnienie pomiędzy zamówieniami a

wydatkami inwestycyjnymi. Wskazuje, że zmiana rozmiarów inwestycji w kolejno następujących

po sobie okresach narusza równowagę krótkookresową, ulegają zmianie prawie wszystkie

parametry okresu początkowego, m.in. stan antycypacji dochodów, ceny dóbr inwestycyjnych,

stopa procentowa, które określają nowy poziom decyzji inwestycyjnych. Kalecki wiąże wkład

Keynesa do teorii ekonomii z jego wyczerpującą analizą związku pomiędzy zmianami inwestycji

a ogólnym poziomem zatrudnienia, produkcji i dochodu.

Gr II 1. Keynes (zmienne zależne i nie zależne, środki polityki interwencjonizmu państwa)

1. Keynes wyróżnia 5 zmiennych zależnych(Dochód narodowy, Zatrudnienie, Konsumpcja, Inwestycje, Oszczędności) i 3 zmienne niezależne (Psychologiczna skłonność do konsumpcji- skłonność do wydawania określonej jednostki własnego dochodu, Krańcowa rentowność kapitału, Stopa procentowa)



Zmienne niezależne:

DN decyduje o popycie konsumpcyjnym, a dwie pozostałe o popycie inwestycyjnym. Powiązanie pomiędzy zmiennymi zależnymi i niezależnymi można przedstawić na schemacie:

Ujmuje niezależne psychologicznie. Prawem psychologicznym jest, że w miarę wzrostu

dochodów relatywnie maleje skłonność do konsumpcji

C Y

,

C Y

, która mówi jaka część

dochodów została przeznaczona na powiększenie konsumpcji.

Krańcowa rentowność kapitału Przedsiębiorcy podejmują najbardziej rentowne lokaty, dlatego też nowe inwestycje zależą od rentowności krańcowych lokat inwestycyjnych, czyli spodziewanego zysku. O popycie inwestycyjnym (wydatkach) decyduje porównanie krańcowej rentowności kapitału ze stopą procentową. Dopóki krańcowa rentowność kapitału jest wyższa od stopy procentowej to przedsiębiorstwu opłaca się pożyczać pieniądze (i inwestować). Dzieje się tak do momentu zrównania się krańcowej stopy procentowej. Stopa procentowa-Ludzie wolą trzymać swój majątek w formie płynnej a nie zamrożonej w inwestycjach i dlatego należy obniżać stopę procentową, co zachęci przedsiębiorstwa do realizacji inwestycji. Środki interwencjonizmu państwowego

Konsumpcja (C)

zatrudnienie

Psychologiczna skłonność do Oszczędności

konsumpcji Dochód Narodowy

(S) (DN)

Kraocowa rentowność

Inwestycje (I)

kapitału

Stopa procentowa

Zmienne zależne Zmienne niezależne



pośrednie i bezpośrednie, w zależności od stopnia zaangażowania się państwa w działalność gospodarczą. Państwo stosując te środki stara się wpłynąć na przebieg koniunktury pośrednie: 1. manipulowanie stopą procentową, 2.zalecenia przeprowadzenia zmian w sferze podziału. 1.Manipulowanie stopami procentowymi – polityka ta powinna iść w kierunku obniżenia stopy procentowej albo drogą obniżania stopy dyskontowej albo zwiększenia ilości pieniądza w obiegu. W ten sposób zwiększy się różnica pomiędzy krańcową rentownością kapitału a stopą procentową na korzyść rentowności kapitału, dlatego inwestycje stają się bardziej opłacalne. 2.Zalecenia przeprowadzenia zmian w sferze podziału –wprowadzenie progresywnego opodatkowania wysokich dochodów i przeznaczenie uzyskanych w ten sposób środków na świadczenia socjalne głównie na zasiłki dla bezrobotnych. W okresie kryzysu środki pośrednie - niewystarczające aby ożywić gospodarkę, wówczas państwo powinno wystąpić w roli bezpośredniego inwestora prowadząc roboty publiczne (czyli roboty państwowe). Według [Keynsa] inwestycje te mogą mieć charakter inwestycji społecznie lub społecznie nieużyteczne (np. kopanie i zasypywanie dołów- z punktu widzenia społecznego inwestycje społecznie nieużyteczne nie są stratą, gdyż pracującym daje się zatrudnienie, przez co państwo przyczynia się do wzrostu dochodów i popytu ludności zwłaszcza konsumpcyjnego dla zaspokojenia którego możliwe staje się zwiększenie zatrudnienia i produkcji w działach wytwarzających te dobra, ożywia to gospodarkę (ujęcie to nie uwzględnia aspektu moralnego). Roboty publiczne winny być finansowane z długu publicznego. Państwo emituje obligacje państwowe, które sprzedaje albo ludności (ściągając w ten sposób oszczędności społeczeństwa i obraca nimi), albo w systemie bankowym sprzedaje bankom, a banki wypuszczają dodatkowy pieniądz na rynek. [Keyns] odrzuca pogląd, że gdy banki wykupują obligacje wzrost pieniądza w obiegu musi wywoływać zjawisk inflacyjnych.. Tłumaczy to tym, że wzrostowi pieniędzy w obiegu i wzrostowi popytu tą drogą odpowiada wzrost podaży tych towarów, które dotychczas leżały w magazynach. Kolejnej emisji pieniądza towarzyszyć będzie pełniejsze wykorzystanie mocy wytwórczych, a więc wzrostowi popytu będzie odpowiadać wzrost podaży i nie pojawią się zjawiska inflacyjne. Zjawiska inflacyjne i inflacja wystąpią dopiero wówczas gdy emisja pieniądza i jego ilość na rynku natrafią na barierę wykorzystania mocy wytwórczych. Wówczas na skutek niemożliwości szybkiego dostosowania podaży do popytu wystąpią procesy inflacyjne w gospodarce. Ujawni się nadmiar pieniądza we wzroście cen.

2. Narzędzia analizy dynamicznej

Zdynamizowany mnożnik inwestycji - w długim okresie nie należy go traktować jako wielkość stałą ponieważ jego wysokość zależy od krańcowej psychologicznej skłonności do konsumpcji, a ta ulega zmianie w poszczególnych fazach cyklu koniunkturalnego. Ponadto wydatki inwestycyjne i wywołane nimi efekty rozkładają się w czasie w kolejnych okresach. Założyli oni stałość wydatków inwestycyjnych z okresu na okres i badali ich wpływ na wzrost dochodu narodowego. W pierwszych okresach tempo wzrostu dochodu narodowego związane z wydatkami inwestycyjnymi jest wysokie. W kolejnych tempo słabnie i wreszcie dochód narodowy stabilizuje się na nowym podwyższonym poziomie. Aby utrzymać ten wyższy poziom dochodu narodowego należy stale inwestować (inaczej dochód narodowy spada do poziomu



wyjściowego). Natomiast jeżeli chcemy utrzymać tempo wzrostu dochodu narodowego to należy inwestować z okresu na okres coraz więcej. Warunkiem równowagi dynamicznej I>S Zasada przyśpieszenia-akcelerator – współczesne jej sformułowanie dał [R.Harrod] –

odwrotność mnożnika inwestycyjnego, a więc wskazuje na zależność pomiędzy zmianą dochodu

narodowego (C) a zmianą popytu inwestycyjnego, przy przyjęciu założenia, że możliwości

produkcyjne są w pełni wykorzystane.

Aspekt ilościowy -amplituda zmian popytu inwestycyjnego jest większa aniżeli zmiany popytu

konsumpcyjnego

Aspekt czasowy -wyprzedzenie czasowe, oznacza to, że należy przewidywać zmiany popytu

konsumpcyjnego i wcześniej rozbudowywać bazę produkcyjną, umożliwiając zaspokojenie tego

popytu, skutek powinien wyprzedzać przyczynę.

Wysokość zasady przyśpieszenia zależy od trwałości urządzeń wytwórczych. W miarę

przedłużania się okresu eksploatacji maszyn wzrasta stopa przyśpieszenia.

Zasada przyspieszenia działa tylko przy zmianie tempa wzrostu dochodu narodowego, działa

ona zarówno przy przyśpieszeniu jak i zwolnieniu – powodując przy zwolnieniu

zwielokrotniony spadek popytu inwestycyjnego.

Supermnożnik – jest połączeniem zasady mnożnika inwestycyjnego i zasady przyśpieszenia i

służy do bliższej interpretacji cyklu koniunkturalnego. W fazie ożywienia, wzrost inwestycyjny

poprzez efekty mnożnikowe prowadzi do wzrostu dochodu narodowego, a to rodzi powstanie

efektu przyśpieszenia. Oznacza to, że następuje dalszy wzrost inwestycji wywołujący kolejne

efekty mnożnikowe, a więc dalszy wzrost dochodu narodowego, a to z kolei efekty

przyśpieszenia, a więc dalszy rozwój inwestycji. Wystarczy jednak niewielki spadek tempa

wzrostu dochodu narodowego, aby zasada przyśpieszenia i mnożnik zaczęły działać w dół,

powodując zwielokrotniony spadek inwestycji, dochodu narodowego i zatrudnienia, a zatem

występujące w gospodarce procesy kumulacyjne wtrącają ja w stan kryzysu gospodarczego.

Ponowne ożywienie gospodarcze prowadzi do pobudzenia ruchu inwestycyjnego.

Współczynnik kapitału – służy do badania efektów podażowych inwestycji, czyli wpływu

inwestycji na rozszerzenie zdolności wytwórczych gospodarki przy założeniu, że moce

produkcyjne są w pełni wykorzystane. Współczynnik kapitału odpowiada na pytanie jaki nakład

kapitału jest potrzebny dla takiego rozszerzenia mocy wytwórczych, aby dochód narodowy

wzrósł o jednostkę. W ujęciu [Harroda] jest to stosunek nakładów inwestycyjnych do przyrostu

dochodu narodowego [C=I/

Y]. Wysokość współczynnika kapitału zależy głównie od zmian w



relacji pomiędzy technicznym wyposażeniem pracy, a wydajnością pracy, a zmiany w tym

stosunku związane są z typem postępu technicznego. Przy kapitałochłonnym typie postępu

technicznego to znaczy gdy techniczne wyposażenie pracy rośnie szybciej niż wydajność to

współczynnik kapitału rośnie. Przy kapitałooszczednym typie postępu technicznego to znaczy

gdy techniczne wyposażenie pracy rośnie wolniej niż wydajność pracy to współczynnik kapitału

maleje. Przy neutralnym typie postępu technicznego (gdy zmiany są

proporcjonalne)współczynnik kapitału jest stały.

3. szkoła historyczna

Władysław Grabski – jest twórcą polskiego systemu pieniężnego. W kwietniu 1924 r. przeprowadził reformę waluty, wprowadził złoty polski w miejsce marki polskiej i utworzył Bank Polski. Oparł złotego na złocie w celu ożywienia gospodarki i eksportu oraz wzrostu podaży kredytów zagranicznych. Nadmierną emisję pieniądza uważał za szkodliwą, gdyż spadek kursu pieniądza podważa społeczne zaufanie do niego. Jego badania dotyczą problemów polityki gospodarczej oraz niektórych aspektów teorii ekonomii. Był doskonałym znawcą problematyki rolnej. Dążył do wypracowania długofalowego programu rozwoju gospodarczego, którego podstawą miała być właściwa polityka agrarna, stawiał to zagadnienie na gruncie narodowym. Przestrzegał przed naśladownictwem obcych wzorów, podkreślał znaczenie tradycji narodowych i tworzących się historycznie instytucji. Wskazywał na znaczenie nie tyle czynników materialnych co etyczno – moralnych w procesie rozwoju społeczeństwa. Wysuwał hasło rozwoju oświaty ogólnej i rolniczej, planowej organizacji szkolnictwa wiejskiego i zrzeszeń rolniczych realizujących określone cele ekonomiczne. Doceniał konieczność przeprowadzenia reform strukturalnych w celu likwidacji zacofania gospodarczego Polski, na pierwszy plan wysunął przeprowadzenie reformy rolnej, co zapewniłoby pełniejsze wykorzystanie czynników produkcji zarówno w rolnictwie jak i w przemyśle. To doprowadziłoby do redystrybucji dochodu narodowego i wzrostu popytu społecznego a tym samym poprawy sytuacji chłopów. Postulował parcelację wielkiej własności i tworzenie gospodarstw 5- 10 ha - małe gospodarstwa są samowystarczalne, dzięki nim zwiększa się zatrudnienie i podnosi poczucie godności obywatelskiej włościan. Zagadnienie metodologiczne nie stanowią przedmiotu szerszej analizy W. Grabskiego. Zajął się bliżej problemem cyklicznego rozwoju gospodarki, który tłumaczył względną nadprodukcją w przemyśle. Spadek rentowności produkcji rolnej ogranicza popyt ludności wiejskiej na artykuły przemysłowe a w konsekwencji także spadek popytu ludności miejskiej na środki spożycia. Cykliczny rozwój gospodarki jest zjawiskiem nieuchronnym, w trakcie którego następuje dostosowanie tempa rozwoju produkcji do wahań popytu społecznego. Był zwolennikiem inwestycji publicznych w polityce antykryzysowej, miały one objąć infrastrukturę gospodarczą. Kładł nacisk na ożywienie produkcji przemysłowej i rolnej, zalecał zmniejszenie obciążeń podatkowych dla rolników, obniżenie stopy procentowej kredytów, wprowadzenie ceł ochronnych na artykuły rolne, rozszerzenie akcji melioracyjnych. Krytykował działalność aparatu biurokratycznego, sankcjonującą przywileje stanowe nielicznej grupy obywateli powiązanych z rządem.

HME+cz.1+i+2 - najlepsza wersja.pdf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):


10

20

30

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

Spis treści

Co stanowi przedmiot „Historia myśli ekonomicznej”.............................................................3 Geneza nauki HME:..................................................................................................................4

MERKANTYLIZM:...................................................................................................................5 Rozkład merkantylizmu i początki ekonomii klasycznej..........................................................7

FIZJOKRATYZM – panowanie praw natury...........................................................................8 Tablica ekonomiczna.................................................................................................................8

Ekonomia Klasyczna...............................................................................................................10 Czynniki wzrostu bogactwa społecznego (czyli wzrost gospodarczy) wg Smitha. .................11

Teoria wartości Smitha i dogmat............................................................................................12 Teoria kapitału.........................................................................................................................13

Teoria pracy produkcyjnej.......................................................................................................13 POGLĄDY D.RICARDO.........................................................................................................14

Teoria wartości i ceny Ricarda................................................................................................15 Teoria pieniądza Ricarda.........................................................................................................16

Teoria kosztów komparatywnych............................................................................................17 Teoria realizacji i kryzysu........................................................................................................18

Ekonomia poklasyczna I poł. XIX w.......................................................................................18 Niemiecka starsza szkoła historyczna.....................................................................................18

Wkład i braki szkoły historycznej............................................................................................20 Myśl ekonomiczna po 1870 r...................................................................................................21

Szkoła neoklasyczna – Angielska............................................................................................21 Teoria popytu...........................................................................................................................22

Teoria podaży...........................................................................................................................23 Teoria interwencjonizmu państwowego (pełnego zatrudnienia) Johna Menarda Keynes’a25

Popytowa teoria kształtowania się dochodu narodowego......................................................26 Problem równowagi w gospodarce..........................................................................................27

Krańcowa rentowność kapitału...............................................................................................29 Mnożnik inwestycyjny Keynes’a..............................................................................................29

Środki interwencjonizmu państwowego..................................................................................30 Znaczenie teorii [Keynsa]........................................................................................................32

Zdynamizowany mnożnik inwestycji ......................................................................................33 Teoria wzrostu zrównoważonego............................................................................................35



Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

Model wzrostu zrównoważonego Domara..............................................................................35

„Materiał na I część egzaminu” Strona 2 z 40



10

20

30

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

Historia myśli ekonomicznej – wykłady

Co stanowi przedmiot „Historia myśli ekonomicznej”

Historia myśli ekonomicznej – to nauka społeczna zajmująca się badaniem społecznych aspektów gospodarowania. Wyjaśnia kształtowanie się teorii i rozwoju życia gospodarczego (stosunków międzyludzkich w procesie produkcji i sprzedaży) na przestrzeni ludzkości od czasów antycznych do współczesności. Teorie te ujmowane są jako wynik procesów rozwojowych dokonujących się na bazie społeczno – gospodarczej.

Historia myśli ekonomicznej – krytycznie ocenia stosowane metody badań (sposoby dociekań). Historia myśli ekonomicznej – wyjaśnia znaczenie (rolę) poszczególnych teorii dla rozwoju myślenia (rozumowania) ekonomicznego. Historia myśli ekonomicznej – jest historią ekonomii politycznej, która stała się samodzielną dyscypliną wiedzy (nauką) w XVIIIw. Możliwe to było dzięki temu, iż od czasów starożytnych rozwijała się ekonomia polityczne. Nie wyczerpywała ona jednak zainteresowań myśli ekonomicznej, gdyż historia myśli ekonomicznej zajmowała się również innymi dziedzinami ekonomii takimi jak np. ekonomiki branżowe (ekonomika przedsiębiorstw) jak również dziedziny które powstały obok ekonomii lecz ich związek jest bardzo silny np.: ekonometria, planowanie. Historia myśli ekonomicznej – interesuje się również innymi przejawami rozumowania ekonomicznego np. publicystyka ekonomiczna (rozwój poglądów), rozwój partii politycznych i związana z tym efektywna polityka gospodarcza państwa (głoszona w programach i rzeczywiście realizowana). Historia myśli ekonomicznej – traktuje teorię (poglądy) jako wynik historycznego rozwoju bazy społeczno – gospodarczej na tle kształtowania się historycznych stosunków produkcji (struktura własności, podziału efektów), takie ujęcie pozwala lepiej zrozumieć genezę danej teorii, jej funkcje, logikę rozumowania danego ekonomisty. Dlatego należy dążyć do ujęcia poglądów głoszonych w danym okresie ze stosunkami polityczno – gospodarczymi. Każda epoka rodzi problemy, które są różnie wyjaśniane przez przedstawicieli różnych klas społecznych, gdyż różny jest ich stan posiadania i związany z nim punkt widzenia danego problemu (jedni bogacą się inni ubożeją lub nawet bankrutują). Przykładem może tu być I rewolucja gospodarcza (przejście od produkcji ręcznej do maszynowej), która dobrze oceniana była przez przedsiębiorców osiągających wyższe korzyści, zaś negatywnie przez mieszczaństwo (rzemieślników) i robotników, którzy bądź tracili przez prowadzenie działalności mało efektywnej (przestarzałej), bądź (jak robotnicy)

„Materiał na I część egzaminu” Strona 3 z 40



10

20

30

40

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

musieli godzić się na ciężkie warunki pracy i płacy, aby osiągnąć chociażby niezbędne im minimum dla przeżycia. Inne przykłady to: rola monopoli w gospodarce, czy rola inflacji. Historia myśli ekonomicznej – stara się odpowiedzieć, które z ujęć oceny (charakterystyczne dla danej epoki) jest prawidłowe (usuwa spojrzenie klasowe) niosące wartość poznawczą. Historia myśli ekonomicznej (HME) – najczęściej posługuje się w procesie badawczym analogią – porównaniem poszczególnych teorii ze sobą, jak również z rzeczywistymi stosunkami panującymi w tym okresie. Posługuje się metodą: indukcji – opisu badań empirycznych i wyciągania wniosków od szczegółu do ogółu; dedukcji (abstrakcyjne) – rozważania oparte na założeniach metodologicznych (hipotezach); (przyjęcie założeń upraszczających analizę i przez ich pryzmat ocenia się rzeczywistość sytuacji gospodarczej). HME szuka powiązań przyczynowo skutkowych jak i funkcjonalnych co umożliwia stworzenie syntetycznego obrazu gospodarki.

Geneza nauki HME:

Rozważania na tematy ekonomiczne gromadzone były już w starożytności, już w okresie 4 tysiąclecia p.n.e. do V wieku n.e. i w okresie średniowiecza V w n.e. do XV w n.e. (lata 476 (upadek cesarstwa zachodnio rzymskiego) – 1453 (upadek cesarstwa wschodnio rzymskiego) lub 1492 (odkrycie Ameryki)) lub okres odrodzenia i reformacji. W okresie starożytności rozważania na tematy ekonomiczne nie miały charakteru samodzielnego. Prowadzono je na marginesie rozważań o charakterze filozoficznym, prawnym, politycznym. Nie było to przypadkowe. Pisarzy starożytnych i średniowiecznych interesował stosunek jednostki do państwa, a w średniowieczu jeszcze do kościoła. Tym właśnie instytucją przyznawano prawo odgórnego oddziaływania na życie społeczne w tym także gospodarcze. Myśl gospodarcza miała charakter ocen etycznych a nie naukowej analizy. W starożytności oceny te były świeckie, zaś w średniowieczu teologiczne (pkt. widzenia etyka chrześcijańska). Szeroki rozwój gospodarki towarowo – pieniężnej w XV i XVI wieku i bogactwo zjawisk ekonomicznych z tym związanych skłoniło ówczesnych pisarzy do pogłębionych badań nad życiem gospodarczym. Na przełomie XV i XVI wieku rodzi się pierwszy samodzielny kierunek myśli ekonomicznej MERKANTYLIZM. Jego przedstawiciele skupili uwagę głównie na wymianie i chociaż miał głównie charakter praktyczny (zagadnienia praktyczne nie teoretyczne) to zasługą Merkantylistów było wyzwolenie rozważań ekonomicznych z rozważań etyczno – moralnych. Naukowa myśl ekonomiczna powstała dopiero w połowie XVIII w. wówczas we Francji rozwinęła się szkoła FIZJOKRATÓW uważana za pierwszą szkołę ekonomii politycznej, ponieważ jej przedstawiciele badali zjawiska ekonomiczne w sferze produkcji i dostrzegali istnienie obiektywnych (niezależnych od człowieka) praw ekonomicznych. Ekonomia polityczna stała się nauką w oparciu o dorobek HME Merkantylistów i Fizjokratów. Za prekursorów uważa się Adama Smitha i Dawida Ricardo – twórcy myśli

„Materiał na I część egzaminu” Strona 4 z 40



10

20

30

40

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

ekonomicznej przedstawiciele klasycznej ekonomii (szkoły klasycznej) angielscy (gdyż kraj ten najprędzej wysuną się na czoło gospodarki światowej).

MERKANTYLIZM:

Narodził się na przełomie XV i XVI w. Dominował w Europie Zachodniej do XVIII w. Jest to pierwszy samodzielny kierunek myśli ekonomicznej ponieważ pozbawiony był rozważań o charakterze etyczno – moralnym. Był ściśle związany z zagadnieniami czysto praktycznymi (nie był teoretyczny), służył rozwiązywaniu ówczesnych problemów. Merkantylizm to ideologia pierwotnej akumulacji kapitału czyli tworzenia podstaw finansowych kapitalizmu. Akumulacja pierwotna – to proces historyczny – polegający na oddzieleniu drobnych wytwórców (rzemieślników i chłopów) od ich narzędzi ( ) i przejęciu ich przez nową klasę kapitalistów (przedsiębiorców). Akumulacja pierwotna najbardziej widoczna w Anglii, gdzie drogą rugów usuwano chłopów z ziemi zamieniając je na pastwiska dla owiec. Chłopi masowo szli do miasta tworząc siłę najemną. Przymusowo tworzono akumulację pierwotną. XVI i XVII wiek to okres powstawania kapitalistycznej produkcji poza ramami właściwego dla średniowiecza procesu cechowego. Jest to okres ingerencji państwa w stosunki gospodarcze. Przy pomocy państwa dokonywał się proces akumulacji pierwotnej (powstawał kapitalizm na drodze wyzysku robotników krajowych jak i wyzysku kolonialnego). Merkantylizm jest pierwszą próbą teoretycznej interpretacji kapitalistycznych stosunków produkcji. Próbą gdyż skupiano uwagę nie na produkcji lecz na handlu i obiegu pieniężnym. Merkantyliści utożsamiali bogactwo z pieniądzem (szczególnie kruszcowym, złoto i srebro), które po odkryciu Ameryki napływało do Europy. Według nich prawdziwym źródłem bogactwa nie była produkcja lecz pieniądz. Dlatego domagali się od państwa aktywnej polityki zabraniającej wywozu pieniędzy z kraju.

Merkantylizm rozwijał się w II etapach. I etap - Merkantylizm wczesny zwany „Bulionizmem” – głoszono zasadę dodatniego bilansu pieniężnego domagano się ograniczania importu drogą administracyjnych środków wprowadzanych przez państwo. II etap – Merkantylizm rozwinięty (właściwy) zwany „Manufakturowym” – głoszono zasadę dodatniego bilansu handlowego, a zatem nie ograniczano importu, ale starano się aby export był wyższy od importu. Okres ten to silny rozwój manufaktur początkowo mających charakter rozproszony, a później scentralizowany ze stosowaniem podziału pracy.

Merkantylizm jest ideologią burżuazji handlowej – dążącej do nagromadzenia kapitału (majątków).

„Materiał na I część egzaminu” Strona 5 z 40



10

20

30

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

Geneza Merkantylizmu – do rozwoju merkantylizmu przyczynił się niespotykany do tych lat postęp techniczny i odkrycia geograficzne. Wynaleziono kompas, proch, maszynę parową, czółenko latające. Najwcześniej merkantylizm narodził się we Włoszech przed odkryciem Ameryki ze względu na położenie geograficzne i żyłkę handlową Włochów. Po upadku Cesarstwa Wschodnio – Rzymskiego popularne stały się idee Merkantylistów w portugalii i Hiszpanii, które dzięki temu stały się potęgami podróżniczymi. Liczne odkrycia geograficzne XV i XVI wieku Vasco da Gamma, Krzysztof Kolumb. W pierwszej połowie XVI wieku Hiszpania stała się potęgą morską, posiadającą liczne kolonie w Ameryce Południowej, a także w Europie (Sycylia, Niderlandy). Pod koniec XVI wieku w Hiszpania traci swoje znaczenie polityczne i gospodarcze (1492 odkrycie Ameryki). W 1588 w bitwie morskiej została rozgromiona flota Hiszpańska nazywana „Niezwyciężoną Armadą” przez siły angielsko – holenderskie. Powstała nowa potęga morska Anglia. Hiszpania straciła znaczenie gospodarcze gdyż merkantylizm Hiszpański miał charakter „Bulionizmu” oparty typowo na gromadzeniu kruszców, a nie na rozwoju produkcji krajowej. Dlatego też stała się krajem olbrzymich kontrastów: ciemnota i nędza na wsi i przepych na dworze, przyczyniło się to do powstania świętej inkwizycji.

Merkantylizm w poszczególnych krajach miał różne cechy. Merkantylizm francuski – „przemysłowy” prowadzony był przez Colberta – ministra króla Ludwika XIV. Colbert dążył do uprzemysłowienia kraju kosztem rolników. Rolnikom nakładano wysokie podatki i tak dokonywała się akumulacja pierwotna. Popierał on również rozwój manufaktur królewskich nastawionych na produkcję na dwór (okres pierwszej mody francuskiej) i armii, gdyż królowie lubili prowadzić wojny. Merkantylizm angielski – „handlowo – wszechstronny” – dbano o rozwój wszystkich dziedzin gospodarki. Szczególnie żywo rozwijał się za czasów Cromwela ministra Elżbiety I. W roku 1651 wydał on AKT NAWIGACYJNY skierowany przeciwko Holandii. Zabezpieczał on korzyści z handlu międzynarodowego dla statków angielskich, ponieważ dopuszczał przywóz i wywóz towarów Z Anglii dla statków posiadających 100 – 50% załogi angielskiej. Manufaktury Angielskie oparte były na pracy ludzi wolnych ponieważ Anglia najwcześniej przeszła rewolucję burżuazyjną bo w latach 1640 – 1660. Dzięki temu uzyskiwano wyższą wydajność pracy niż we Francji gdzie pracowali pańszczyźniani chłopi gdyż we Francji dopiero w latach 1789 – 1799 dokonała się rewolucja burżuazyjna (1,5 wieku później). Już sam ten fakt wskazuje na stopień rozwoju Anglii i Francji. Merkantylizm holenderski – „handlowo – morski” skierowany głównie na osiągnięcie korzyści z handlu międzynarodowego.

„Materiał na I część egzaminu” Strona 6 z 40



10

20

30

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

PODSUMOWANIE MERKANTYLIZMU: Pierwotna akumulacja Rozwój produkcji manufakturowej Bogactwo utożsamiane z pieniądzem Dbanie o rynki zagraniczne rozwój produkcji pro – eksportowej Ingerencja państwa w stosunki gospodarcze

Rozkład merkantylizmu i początki ekonomii klasycznej

Merkantylizm najwcześniej przeżył się w Anglii już pod koniec XVII wieku. Powodem był koniec pierwotnej akumulacji, a rozpoczął się okres produkcji kapitalistycznej. Doktryna merkantylistów straciła znaczenie ponieważ nie rozwiązywała problemów rozszerzonej produkcji manufakturowej gdyż wprowadzała reglamentację wielkości produkcji i handlu. Ponadto klasie kapitalistów zaczęła ciążyć ingerencja państwa w stosunkach gospodarczych, nie chcieli się oni dzielić z państwem efektami za opiekę jaką ich otaczano. Pojawiły się postulaty swobody produkcji i handlu. W okresie tym zwraca się uwagę na znaczenie rynków krajowych a nie tylko zagranicznych.. ulega zmianie pogląd na temat źródeł bogactwa. Uznaje się, że bogactwo powstaje z produkcji, dlatego niezbędna jest swoboda działalności. Ekonomiści Angielscy głoszą hasła swobody handlu i produkcji. Głoszą oni idee wolnego handlu bez barier celnych. Idea ta była dla Anglików korzystna ponieważ nie obawiali się oni konkurencji towarowej innych państw. Spowodowane to było tym iż do Anglii napływały jedynie materiały i półfabrykaty a produkcja dodana odbywała się na terenie Anglii i eksportowano wyroby gotowe. Czołowy reprezentant myśli ekonomicznej w Anglii w tym okresie był William Petty (typowy człowiek renesansu) autor wydanego w 1683 roku „Coś nie coś o monecie”. Uważany on jest za prekursora ekonomii klasycznej, gdyż dostrzegł, że bogactwo powstaje w produkcji i jako jeden z pierwszych szukał powiązań przyczynowo – skutkowych pomiędzy zjawiskami ekonomicznymi. W okresie starożytności, średniowiecza i merkantylizmu uważano, że zysk jest wynikiem wymiany nieekwiwalentnej, a więc nierównych wartości. Merkantyliści uważali, że jeden kraj bogaci się kosztem drugiego – zysk powstaje drogą alienacji (drogą zawłaszczenia). Petty jako jeden z pierwszych stwierdził, że zyski kraju nie są związane ze stratą drugiego ale zysk powstaje w produkcji dany kraj osiąga korzyści z wymiany z zagranicą bo stosuje nowe metody produkcji, praca robotników krajowych jest bardziej wydajna. Zyski powstają z tego co jest tworzone nowe (z nowej wartości wytworzonej produkcji). Kraj osiąga korzyści bo ma lepsze rozwiązania produkcyjne lub posiada ziemie, która umożliwia produkcję czegoś co gdzie indziej nie może lub gorzej jest produkowane.

„Materiał na I część egzaminu” Strona 7 z 40



10

20

30

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

FIZJOKRATYZM – panowanie praw natury

Rozwinął się we Francji w połowie XVIII wieku. Jego twórcą jest [Fransua Kene] autor „Tablicy ekonomicznej” wydanej w 1700r. Był on lekarzem nadwornym faworyty królewskiej Ludwika .... W czasie gdy Anglia stawała się krajem kapitalistycznym we Francji panowała gospodarka drobnotowarowa i wkraczała ona dopiero na ścieżkę produkcji kapitalistycznej panowały jeszcze stosunki feudalistyczne. W latach 1714 –1720 Działał I Bank Emisyjny J. Lawa, ale nadmierna emisja pieniądza spowodowała kryzys gospodarczy. Właściciele kapitałów zaczęli lokować swoje pieniądze we własności ziemskie. Na wsiach rozwijały się nowoczesne gospodarstwa oparte na pracy najemnej. Fizjokraci podobnie jak przedstawiciele francuskiego odrodzenia uważali, że istnieją naturalne (dane przez naturę) prawa środowisk ludzkiego regulujące również życie gospodarcze, dlatego stworzyli koncepcję ustroju naturalnego opartego na prawach naturalnych. Podstawową koncepcją fizjokratów była koncepcja pracy produkcyjnej i produktu czystego – dodatkowego. Według nich produkcja jest tylko praca w rolnictwie, ponieważ tylko tam powstaje produkt czysty – to znaczy nadwyżka ponad koszty produkcji. Podkreślano, że nie wszystkie gospodarstwa rolne są produkcyjne. Do takich zaliczano jedynie te które stosują nowoczesne sposoby uprawy stosujące kapitał one właśnie tworzą produkt czysty.

Tablica ekonomiczna

Tablica ekonomiczna – zawiera system teoretyczny fizjokratów. Uczniowie [Kene] traktowali jego poglądy jako element –rodzaj filozofii społecznej, obejmującej ekonomiczną jak i etyczną społeczno-polityczną strukturę działalności ludzi (wyjaśnia aspekty działalności ludzkiej). Uważali za system teoretyczny ostateczny i zakończony wymagający jedynie popularyzacji drogą powszechnej oświaty. Ich wielką zasługą jest to, że przyczynili się do rozwoju oświaty, upowszechnienia szkolnictwa. Również fizjokraci polscy: ks. Antoni Popławski, Hieronim i Walery Stroynowscy doprowadzili do rozwoju szkolnictwa podstawowego - szkoły elementarne (parafialne) podjęli krytykę stosunków feudalnych, przyczynili się do zniesienia poddaństwa chłopów walcząc o wolność kmieci. Komisja Edukacji Narodowej Hugona Kołłątaja i Stanisława Staszica doprowadziła w 1780r. do przeprowadzenia reformy programów nauczania Akademii Krakowskiej (czyli UJ) w wyniku, której wprowadzono do wykładów naukę ekonomii pod nazwą Umiejętności Polityczne.

[Kene] rozwinął wizję ustroju naturalnego opartego na prawach danych przez naturę , a najważniejsze jego zdaniem jest to: prawo do posiadania własności prywatnej oraz prawo do wolności gospodarowania.

„Materiał na I część egzaminu” Strona 8 z 40



10

20

30

40

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

Według [Kene] motorem działalności gospodarczej ludzi jest interes osobisty, a więc każda jednostka dąży do maksymalizacji osobistych korzyści, co jest zgodne z prawem natury. Jednak działalność jednego człowieka nie może naruszać praw drugiego, dlatego na straży porządku naturalnego powinien stać rząd i regulacje prawne. Nie ma gwarancji dobrego rządu i dlatego pełniejszą rękojmią przestrzegania porządku naturalnego jest powszechna oświata. Fizjokraci uważali, że ustrój naturalny realizowany będzie przez ludzi spontanicznie i żywiołowo – tych, którzy zapoznali się z założeniami tego ustroju. Przeciwstawiali ten ustrój innym ustrojom np. umowy społecznej, który wcielany był drogą przymusu. Podstawowe hasło to LESEFERYZM czyli zasada nieingerencji, swobody działania. Wolna konkurencja umożliwia realizację porządku naturalnego. Klasycy nawiązali do teorii interesu osobistego i liberalizmu ekonomicznego. Fizjokratyzm jest uważany za pierwszą szkołę ekonomii politycznej, ponieważ w odróżnieniu od merkantylistów zajęli się analizą sfery produkcji. Dostrzegli, że bogactwo powstaje w produkcji i tworzą go wytwory produkcji. Ponadto uznali istnienie obiektywnych praw ekonomicznych, które traktowali jako prawa dane przez naturę. Tablica ekonomiczna [Fr.Kene] jest pierwszą w dziejach nauki ekonomii tablicą (schematem) przepływów międzygałęziowych. Przedstawia prawa rządzące produkcją i podział tworzonego produktu pomiędzy klasami. [Kene] w sposób rachunkowy, ilościowy przedstawił obieg wytworzonego produktu pomiędzy klasami. Traktował on tablice ekonomiczne jako sposób wykrycia praw rządzących gospodarką. [Kene] podzielił ówczesne społeczeństwo na 3 klasy: klasa właścicieli – król oraz właściciele świeccy i duchowni – posiadają oni ziemię, której nie uprawiają, ale wydzierżawiają ją rolnikom dzierżawcom za co otrzymują czynsz dzierżawny; klasa rolników dzierżawców – produkcyjna – w wyniku swojej działalności otrzymuje produkt czysty czyli nadwyżkę ponad koszty produkcji. Jedynie ta klasa pomnaża bogactwo społeczne; klasa jałowa – obejmująca przemysłowców, rzemieślników i kupców – nie dodaje ona bogactwa społecznego, ale w wyniku swojej działalności przynosi jedynie ekwiwalent zużytych środków konsumpcyjnych. Dodatkowo wyróżnił klasę biedoty wiejskiej i miejskiej, której egzystencja zależy od sytuacji ekonomicznej trzech podstawowych klas. [Kene] w swoich tablicach ekonomicznych opisuje proces wymiany wytworzonego produktu pomiędzy klasami zaczynając od klasy produkcyjnej. Klasa ta dokonuje nakładów pierwotnych, którymi są niezbędne nakłady kapitałowe w wysokości 3 mld liwrów, a uzyskany produkt ma wartość 5 mld liwrów, z czego wynika, że produkt czysty ma wartość 2 mld liwrów, które przekazuje klasie posiadaczy w formie czynszu dzierżawnego. Ponadto klasa rolników – dzierżawców (produkcyjna) kupuje u klasy jałowej za 1 mld. liwrów narzędzia niezbędne do produkcji rolnej.

„Materiał na I część egzaminu” Strona 9 z 40



10

20

30

40

Wykłady z przedmiotu „Historia Myśli Ekonomicznej” prof. Aleksandra Lityńska 1999 r.

Klasa właścicieli ziemskich otrzymuje 2 mld liwrów i wydaje je na zakup: środków żywności u rolników za 1 mld liwrów, a także u klasu jałowej artykuły wytworzone przez tą klasę za 1 mld liwrów. Klasa jałowa uzyskane 2 mld liwrów (1 od rolników i 1 od właścicieli) przeznacza na zakup artukułów konsumpcyjnych u rolników za 1 mld liwrów oraz surowców niezbędnych do produkcji przemysłowej u rolników za 1 mld. liwrów. W ten sposób do klasy produkcyjnej wraca zainwestowane 3 mld liwrów, które po ponownym zainwestowaniu przyczyni się do pomnożenia bogactwa społecznego (produktu czystego). Tabela ekonomiczna przedstawia warunki osiągnięcia przez gospodarkę stanu równowagi i globalnej realizacji procesu reprodukcji prostej, czyli produkcji powtarzanej z okresu na okres w tych samych rozmiarach. Tabela ekonomiczna opisuje stan zdrowia gospodarki, bo analogicznie do organizmu ludzkiego wyróżnia się dwa obiegi tworzonego bogactwa: DUŻY – pomiędzy klasami – obieg wymiany; MAŁY - w ramach poszczególnych klas. [Kene] pragnął realizacji zasad tablicy ekonomicznej w gospodarce co miało umożliwić wyjście z trudności gospodarczych w jakich znajdowała się ówczesna Francja. Dostrzegł jednak, że rzeczywistość gospodarcza odbiega od ideału, gdyż klasa właścicieli ziemskich więcej niż 50% przeznaczała na zakup artykułów przemysłowych, a klasa jałowa surowce niezbędne do produkcji kupowała nie tylko od rolników ale także z zagranicy. Dlatego też do klasy rolników wracało mniej środków aniżeli te które potrzebne były do odnowienia procesu produkcji w tych samych rozmiarach czyli do realizacji procesu reprodukcji prostej. [Kene] pragnął wprowadzić nowy, bo kapitalistyczny sposób produkcji rolnej (opartej o gospodarstwa francuskie) w ramach istniejącego ustroju feudalnego. Nie było to jednak możliwe gdyż zmiana porządku feudalnego na kapitalistyczny wymagała zmiany ustroju społecznego. PODSUMOWANIE: Fizjokratyzm to pierwsza szkoła ekonomii politycznej, gdyż stworzyła teorię ekonomii, ponieważ dostrzegał prawa rządzące gospodarką i zajmował się ich analizą. Ekonomia klasyczna nawiązała do dorobku fizjokratów do idei interesu osobistego i liberalizmu ekonomicznego

Ekonomia Klasyczna

Twórcami ekonomii klasycznej w Anglii byli A.Smith i D.Ricardo. Smith uważany jest za teoretyka systemu manufakturowego, zaś Ricardo 40 lat później pisał w okresie I rewolucji przemysłowej. Poglądy ekonomiczne A.Smitha 1723 – 1790. Studiował matematykę i filozofię w [Glasgow] gdzie później był wykładowcą filozofii moralnej. W 1759r. wydał pracę pt. „Teoria uczuć moralnych”, w której badał motywy działalności ludzi, w tym także działalności gospodarczej. Był guwernerem – wychowawcą

„Materiał na I część egzaminu” Strona 10 z 40

Historia - forum.doc

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

1 część: 
I grupa
 
1) wkład szkoły fizjokratów w rozwój ekonomii
 
2) teoria wartości i ceny Ricarda
 
3) przedstawiciel szkoły teoretycznej ośrodek warszawski
 
II grupa
 
1) dogmat i teoria wartości Smitha
 
2) szkoła historyczna niemiecka (porównać ze szkołą klasyczną-tabelka)
 
3) przedstawiciel szkoły historycznej. Okręg warszawski
 
2 część
 
Grupa 1
 
- wkład Marshalla w teorie ekonomii
 
- zmienne zależne i niezależne Keynesa i środki interwencjonizmu państwowego
 
- inwestycje indukowane i autonomiczne
 
Grupa 2
 
- wzrost zrównoważony i niezrównoważony Domara (chyba też luki)
 
- mnożnik inwestycyjny Keynesa
 

Stare bo z 2007 roku ale podobno pytania sie nie zmieniają za bardzo.







Otóż pytania, jakie dostał brzmiały następująco: 
1.Zasługi fizjokratyzmu
 
2.Starsza szkoła historyczna (niemiecka)
 
3.Narzędzie dynamiczne
 
4. Model zrównoważonego rozwoju
 
5.Kalecki, jeden przedstawiciel nurtu historycznego w Polsce
 
6. Marshall- wkład do ekonomii
 
7. Współczesny neoliberalizm
 

sciaga HME cz 1.pdf

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):


I grupa 1) wkład szkoły fizjokratów w rozwój ekonomii

FIZJOKRATYZM

Panowanie praw natury. Rozwinął się we Francji w połowie XVIII w. Francja była krajem zacofanym w stosunku do Anglii z poziomem gospodarczym. Ponadto bankructwo pierwszego banku emisyjnego założonego przez Szkota J. Lock’a pogorszyło sytuację gospodarczą i spowodowało, że właściciele kapitałów zaczęli lokować swoje pieniądze nie w przemysł lecz w rolnictwo. Na wsiach zaczęły powstawać nowe kapitalistyczne gospodarstwa (siła najemna, produkcja na sprzedaż). Twórcą tego kierunku był F. Quesnay – lekarz nadworny faworyty Ludwika XV Madame Pompadour, on sam był synem chłopa. Jest autorem pracy “Tablica ekonomiczna” – wydrukowana po raz pierwszy w drukarni królewskiej w 1758 r. , zawiera system teoretyczny fizjokratyzmu. Uczniowie Quesnay traktowali jego system jako rodzaj filozofii społecznej, która obejmuje ekonomiczną, polityczną, społeczną i etyczną stronę działalności ludzi i uważali, że jest to system teoretyczny ostateczny i zakończony (idealny), który wymaga tylko popularyzacji drogą powszechnej oświaty. Znaczenie tablicy ekonomicznej Quesnay’a - to dzieło stanowi pierwszy w dziejach nauki ekonomii schemat przepływu wytworzonego produktu społecznego między klasami, pierwszy schemat przepływów międzygałęziowych. Quesnay w tablicy w sposób ilościowy, rachunkowy, posługując się liczbami przedstawił obieg wytworzonego produktu w społeczeństwie, określił warunki realizacji procesu reprodukcji prostej (z okresu na okres w tych samych rozmiarach) i warunki osiągnięcia w gospodarce stanu równowagi globalnej (między globalnym popytem i podażą). Podzielił społeczeństwo na trzy klasy: 1. Właściciele ziemscy świeccy i duchowni – którzy wydzierżawiają posiadaną ziemię rolnikom dzierżawcom za co

otrzymują wynagrodzenie – czynsz dzierżwany. 2. Rolnicy dzierżawcy – klasa produkcyjna, bo jedynie ona pomnaża bogactwo społeczne. Wg fizjokratów produkcyjna jest tylko praca w rolnictwie, ale nie wszystkie gospodarstwa rolne są produkcyjne – tylko te nowoczesne, kapitalistyczne, gdyż tylko one wytwarzają produkt dodatkowy – nadwyżkę nad zainwestowanym kapitałem i środkami utrzymania robotników rolnych. Małe gospodarstwa jedynie wyjaławiają ziemię. 3. Klasa jałowa – obejmuje przemysłowców, rzemieślników i kupców. Ta klasa jest nieprodukcyjna, nie pomnaża

bogactwa społecznego, w wyniku swej działalności przynosi jedynie ekwiwalent zużytych środków konsumpcji. Oprócz tych trzech klas wyróżnił jeszcze czwartą tzw. klasę bierną obejmującą biedotę miejską, bezrobotnych i bezrolnych, której egzystencja zależy od sytuacji materialnej tych trzech podstawowych klas. Quesnay opisuje obieg wytworzonego produktu między klasami: Klasa rolników dzierżawców dokonuje na początku działalności niezbędnych nakładów kapitału w wysokości 3 mld liwrów a otrzymany przez nią produkt ma wartość 5 mld liwrów. Produkt dodatkowy w wysokości 2 mld liwrów przekazuje jako czynsz dzierżawny klasie właścicieli ziemskich a ponadto za 1 mld liwrów rolnicy kupują od klasy jałowej narzędzia niezbędne do produkcji rolnej. Klasa właścicieli otrzymane 2 mld przeznacza na kupno środków żywności od rolników – 1 mld i artykułów przemysłowych u klasy jałowej – 1 mld liwrów. Klasa jałowa otrzymane 2 mld wydaje na kupno artykułów konsumpcyjnych u rolników – 1 mld i kupno surowców niezbędnych do produkcji rzemieślniczej u rolników – 1 mld. Tak się zamyka obieg, wracają do rolników wydane 3 mld liwrów, które po ponownym zainwestowaniu w ziemię są podstawą reprodukcji prostej. Quesnay wyróżniał dwa obiegi produktu społecznego – duży (między klasami) i mały (w ramach poszczególnych klas).Quesnay pragnął realizacji swoich zasad w gospodarce, uważał że wyprowadzi to Francję z trudności ekonomicznych. Dostrzegł jednak, że rzeczywistość daleko odbiega od przedstawionego w modelu ideału bo klasa właścicieli więcej niż połowę dochodów przeznacza na kupno artykułów przemysłowych a mniej na artykuły rolnicze, również klasa jałowa kupuje surowce nie tylko u rodzimych rolników ale też za granicą a więc mniej środków wraca do rolników. Quesnay pragnął wprowadzić nowy bo kapitalistyczny porządek gospodarczy w miejsce feudalnego – to było nierealne bo zmiana porządku gospodarczego wymaga przede wszystkim przekształceń ustrojowych (systemu politycznego). Podstawowym hasłem Fizjokratów była zasada lesseferyzmu – nie ingerencji, wolnej konkurencji. Wolna konkurencja miała umożliwić realizację praw naturalnych. Ta koncepcja została przejęta przez szkołę klasyczną, ekonomię poklasyczną w XIX w. (marginalizm) dopiero w latach 30- tych XX w. została podważona przez teorię interwencjonizmu państwowego Keynsa. Również koncepcja interesu osobistego została przejęta przez kolejne szkoły i rozwinięta w formie tzw. człowieka ekonomicznego (homo economicus). Fizjokraci to pierwsza szkoła ekonomii politycznej bo stwierdzili, że bogactwo powstaje w produkcji i istnieją obiektywne prawa ekonomiczne.



2) teoria wartości i ceny Ricarda

Teoria wartości i ceny Ricarda – podobnie jak Smith odróżnił wartość użytkową i wartość wymienną. Ricardo stwierdził, że wartość użytkowa nie może być podstawą wartości wymiennej chociaż stanowi niezbędną jej przesłankę. Podstawą wartości wymiennej towarów są albo rzadkość towarów co dotyczy niewielkiej grupy dóbr ekonomicznych (rzadkich, unikatowych, trudno pomnażalnych ) albo ilość pracy wydatkowana na wytworzenie towarów i to dotyczy większości dóbr ekonomicznych. Ricardo dostrzega, że wielkość wartości nie jest stała, zmienia się wraz z postępem technicznym który przyczynia się do obniżenia kosztów produkcji. Ricardo formułuje twierdzenie nazwane później prawem Ricarda, że wartość towaru jest wprost proporcjonalna do nakładów pracy a odwrotnie proporcjonalna do wydajności pracy. Ricardo konsekwentnie stał na stanowisku teorii wartości opartej o nakład pracy, to pojęcie łączył jednak z błędną definicją kapitału. Ujmował kapitał ahistorycznie, utożsamiał kapitał z każdym narzędziem, środkiem produkcji nawet kamieniem człowieka pierwotnego a kapitał pojawił się przecież dopiero w gospodarce towarowo – pieniężnej. Dzielił kapitał na trwały i obrotowy podobnie jak Smith jednak dokładniej niż zrobił to Smith wyjaśnił rolę kapitału w procesie tworzenia wartości towarów. Stwierdził, że wartość towaru określona jest zarówno przez nakład pracy wydany bezpośrednio na jego wytworzenie jak i wartość kapitału przeniesioną w procesie produkcji na gotowy produkt. Widzi różnicę między pracą żywą (wydatkowaną bezpośrednio) i uprzedmiotowioną (czyli zawartą w środkach produkcji) która jest przenoszona na gotowy produkt albo jednorazowo (kapitał obrotowy) albo w ciągu kilku lub kilkunastu cykli produkcyjnych (kapitał trwały) . Ricardo wyróżniał pracę prostą i złożoną , którą traktował jako sumę pracy prostej. Ricardo jako pierwszy odróżnił wartość od wartości wymiennej, pomimo tego rozróżnienia nie widział wewnętrznego związku między tymi kategoriami a więc tego, że wartość wymienna czyli cena jest rynkową postacią wartości. W konsekwencji utożsamiał wartość z ceną produkcji i nazwał ja ceną naturalną wokół której krążą ceny rynkowe. Ricardo uważał, że w większości przypadków ceny towarów pokrywają się z wartością a przypadki odchyleń cen od wartości są wyjątkiem. Jest to niesłuszne ponieważ w rzeczywistości jest akurat na odwrót, odchylenia cne od wartości są normą a przypadki pokrywania się cne z wartością są zjawiskiem wyjątkowym który ma miejsce tylko wtedy gdy popyt równa się podaży. W większości przypadków ceny odchylają się od wartości czyli od kosztów produkcji pod wpływem wahań popytu i podaży (wahań rynkowy). Gdy popyt jest większy od podaży ceny rosną i są wyższe od wartości a gdy podaż jest większa od popytu ceny maleją i często stają się niższe od wartości. Cena produkcji jest sumą kosztów produkcji i zysku przeciętnego który powstaje na skutek przepływu kapitału z gałęzi mniej do bardziej rentownych i wyrównania się stóp zysków w zysk przeciętny. Wartość ≠ wartość wymienna. Wartość jest to kategoria produkcji czyli koszty produkcji a wartość wymienna jest to rynkowa postać wartości czyli cena , jest to kategoria rynkowa, gra popytu i podaży.



3) przedstawiciel szkoły teoretycznej ośrodek warszawski

Michał Kalecki – czołowy twórca ekonomii polskiej i światowej. W jego dorobku ważne miejsce zajmuje teoria cyklu koniunkturalnego, powstała wcześniej i niezależnie od teorii Keynesa, nosząca nowatorski charakter zarówno w interpretacji przyczyn wahań cyklicznych, jak i roli państwa w życiu gospodarczym. W pełni doceniał znaczenie badań empirycznych w procesie poznania zagadnień społeczno – gospodarczych, jak i formułowania wniosków ogólnoteoretycznych. Jest autorem pierwszych w Polsce szacunków dochodu społecznego za lata 1929 i 1933. Opracował także wskaźniki budownictwa i inwestycji, wykorzystane później w jego pracy teoretycznej na temat koniunktury oraz inne, m.in. wskaźniki cen, kosztów, marż zarobkowych w przemyśle. Punktem wyjścia teorii cyklu jest teza, że o poziomie dochodu narodowego decyduje proces inwestycyjny. Na przebieg tego procesu wpływa przede wszystkim przewidywana rentowność, określająca rozmiary nakładów inwestycyjnych. Kalecki w nieco inny sposób ujmuje twierdzenie A. Aftaliona, że decyzje inwestycyjne zależne są od poziomu cen. Zwraca uwagę na problem zatrudnienia. Wzrost cen i zatrudnienia w okresie ożywienia podnosi rentowność i pobudza popyt inwestycyjny. Natomiast spadek cen i zatrudnienia, pod wpływem zachwiania równowagi rynkowej, obniża rentowność i hamuje rozwój procesów inwestycyjnych. Kalecki obserwuje występowanie procesów kumulacyjnych w gospodarce. Wzrost inwestycji prowadzi do wzrostu produkcji dóbr inwestycyjnych, a więc i zatrudnienia w gałęziach wytwarzających te dobra, które z kolei pobudza popyt konsumpcyjny robotników i wzrost zatrudnienia w gałęziach produkcji artykułów spożycia. Rozszerzenie produkcji i wzrost rentowności wywołują dalszy rozwój inwestycji i tworzenie nowej siły nabywczej. Z chwilą jednak gdy zwiększona produkcja napotyka na barierę popytu obniża się rentowność inwestycji, co pociąga za sobą kurczenie się procesów produkcyjnych, zwiększenie bezrobocia, spadek cen itd. Przyjęcie przez Kaleckiego wzajemnej zależności między rentownością a inwestycjami pozwoliło mu na przedstawienie cyklu koniunkturalnego w kategoriach dochodu narodowego. Stało się także podstawą matematycznego rozwinięcia problemu wahań koniunkturalnych. Pogłębionej analizie poddał wpływ rynku pieniężnego, produkcji, cen i płac oraz karteli na przebieg cyklu. Zapotrzebowanie na środki obiegowe podnosi się w okresie ożywienia i rozkwitu, spada w fazie kryzysu i depresji. Towarzyszy temu wzrost i spadek stopy procentowej, której stosunek do rentowności kapitału hamuje lub przyspiesza wzrost inwestycji. Kalecki podważa pogląd, że wzrost konsumpcji kapitalistów oznacza spadek oszczędności. Wskazuje, że jest on słuszny w stosunku do pojedynczego kapitalisty, natomiast w odniesieniu do klasy kapitalistów istnieje zależność przeciwna: wzrost wydatków kapitalistów na zakup dóbr kapitałowych bądź artykułów konsumpcyjnych prowadzi do wzrostu zysków. Występuje przeciwko fałszywemu jego zdaniem poglądowi, że obniżka płac przyspiesza wyjście z kryzysu. Przeciwnie, uważa on, że spadek płac spowodowałby spadek cen i w ten sposób to, co przedsiębiorcy zyskaliby na płacach, utraciliby na cenach. Wykazuje, że obniżka płac nominalnych prowadzi do obniżki płac realnych wyniku sztywności cen. W rezultacie spada popyt konsumpcyjny i zatrudnienie w gałęziach wytwarzających dobra konsumpcyjne oraz rosną zapasy towarowe w magazynach. Podważa także pogląd, że wysokie ceny przyspieszają poprawę koniunktury. Obserwuje tendencje przeciwstawne, a mianowicie że obniżka cen, zwłaszcza artykułów konsumpcyjnych, pobudza popyt globalny i tworzy podstawę do wyjścia z kryzysu. Kolejnym środkiem łagodzącym depresję jest obniżka cen artykułów zmonopolizowanych. W ujęciu Kaleckiego teoretycznie najbardziej racjonalną formą polityki nakręcania koniunktury jest inflacyjne finansowanie robót publicznych. Uważa przy tym, że metody tej nie można utożsamiać z inflacją . Stwierdza, że nie wszystkie środki wydane na roboty publiczne pozostają w obiegu. Obieg zazwyczaj wzrasta przy tym nieznacznie, a może nie wzrastać wcale, wydawane zaś sumy wracają do banku emisyjnego w postaci bezpośrednich spłat kredytów przez kapitalistów, którzy te sumy zarobili. Pogorszenie sytuacji pieniężnej nie jest związane ze zwiększeniem obiegu, lecz z pasywnością bilansu handlowego, do którego prowadzi zwiększenie importu środków produkcji. W procesie nakręcania koniunktury istotną rolę odgrywają źródła finansowania a nie rodzaj wykonywanych inwestycji. Zdaniem Kaleckiego inwestycje publiczne sfinansowane dodatkową siłą nabywczą stanowią właściwy sposób ożywienia koniunktury , natomiast finansowanie robót publicznych z podatków zmniejsza zyski o tyle, o ile się je zwiększa. Teoria Kaleckiego wychodzi poza koncepcję równowagi krótkookresowej Keynesa. Jego model ma charakter dynamiczny, Kalecki ujmuje problem inwestycji w czasie, bada nie tylko wpływ inwestycji na poziom dochodu narodowego ale i jego podział. Podejmuje zagadnienie decyzji inwestycyjnych, inwestycji ex ante, wprowadza rozróżnienie pomiędzy zamówieniami a wydatkami inwestycyjnymi. Wskazuje, że zmiana rozmiarów inwestycji w kolejno następujących po sobie okresach narusza równowagę krótkookresową, ulegają zmianie prawie wszystkie parametry okresu początkowego, m.in. stan antycypacji dochodów, ceny dóbr inwestycyjnych, stopa procentowa, które określają nowy poziom decyzji inwestycyjnych. Kalecki wiąże wkład Keynesa do teorii ekonomii z jego wyczerpującą analizą związku pomiędzy zmianami inwestycji a ogólnym poziomem zatrudnienia, produkcji i dochodu. Jan Stanisław Lewiński - jego dorobek wskazuje wpływ ekonomii angielskiej, głównie szkoły klasycznej. W swych rozważaniach teoretycznych odrzucał postulat „ekonomii czystej” sformułowany przez szkołę



matematyczną, wykluczający z zakresu badań nauki ekonomii ekonomię społeczną i stosowaną. Postulował oparcie teorii na rzeczywistości. Uważał, że brak ścisłego związku między teorią i obserwacją jest jednym z głównych czynników hamujących rozwój nauki. Dlatego starał się połączyć ze sobą dwa rozbieżne kierunki rozważań: teoretyczny i opisowy, historyczny. Podważał wartość poznawczą badań, pozostających wyłącznie w sferze abstrakcji. Dedukcję i indukcję uważał za metody, które muszą się wzajemnie uzupełniać. Prawa ekonomiczne wykryte za pomocą dedukcji i abstrakcyjnych założeń człowieka ekonomicznego i wolnej konkurencji należy za pomocą indukcji skorygować tzn. uwzględnić wcześniej odrzucone zjawiska przypadkowe. W ślad za Smithem definiował ekonomię jako naukę o prawach, które rządzą produkcją, wymianą, obiegiem i podziałem bogactw. Pisząc o bogactwie miał na myśli te dobra materialne, które służą do zaspokojenia potrzeb społecznych. W teorii wartości stał na stanowisku D. Ricardo, którego wkład do nauki ekonomii łączył z ujęciem praw ekonomicznych, prawa wartości i ceny gruntowej. Podkreślił obiektywny charakter wartości jako kategorii społecznej. W wypowiedziach na temat wartości pieniądza wyszedł poza ilościową teorię D. Ricarda, zwracając uwagę na elastyczność systemu pieniężnego i możliwość kredytowego finansowania przedsiębiorstw przez banki. Stał na stanowisku że ceny nie są określone przez politykę bankową, lecz przeciwnie one rozstrzygają o ilości emitowanych banknotów. Omawiając zasady polityki kredytowej banku emisyjnego wskazywał na jego rolę w procesie utrzymania równowagi rynkowej. Dążył do przedstawienia procesów ekonomicznych w postaci matematycznych funkcji. Wychodził z założenia, że tą drogą można wyprowadzić ekonomię z ciasnego koła opisu lub czystych spekulacji i dojść do jasnego ujmowania zjawisk ekonomicznych oraz do ścisłego wnioskowania.



II grupa 1) dogmat i teoria wartości Smitha

Teoria wartości i dogmat Smitha – Smith odróżnia wartość użytkową od wartości wymiennej towaru. Wartość użytkowa jest to obiektywna cena towaru, zdolność do zaspokajania ludzkich potrzeb, niezależna od naszej woli a wartość wymienna jest to ilościowy stosunek wymiany jednego towaru na drugi, najwyższą formą wartości wymiennej jest cena czyli pieniężne wyrażenie wartości towaru. Smith wysunął trzy koncepcje wartości wymiennej: 4. o wartości wymiennej towarów decyduje nakład pracy niezbędnej do ich wytworzenia, 5. o wartości wymiennej towarów decyduje ilość pracy, którą możemy uzyskać w wymianie za swój towar, 6. o wartości wymiennej towarów decydują koszty produkcji towarów, które Smith ujął jako sumę wynagrodzeń

czynników produkcji: kapitału, ziemi i pracy czyli jako sumę dochodów: zysku, renty i płacy. Z tą trzecią koncepcją wiąże się twierdzenie nazwane później dogmatem Smitha, że ceny towarów składają się i rozkładają na dochody a więc, że są sumą płacy, zysku i renty. To twierdzenie nie jest słuszne bo gdyby tak było to PKB (globalny) składałby się z samych dochodów a tak nie jest. Gdyby towary po ich sprzedaży przekształcały się wyłącznie w dochody przeznaczone na konsumpcję to nie byłoby środków na ponowienie procesów produkcji. To twierdzenie uniemożliwiło kontynuowanie rozważań fizjokratów na temat reprodukcji . Smith zmienił później swoje poglądy i wprowadził dwa nowe pojęcia: dochód brutto i dochód netto. Dochód brutto to roczny produkt ziemi i pracy, dochód netto to część dochodu brutto która może być przeznaczona na konsumpcję bez naruszenia kapitału niezbędnego do procesu produkcji. Te dwa pojęcia przeczą dogmatowi bo wynika z nich, że ceny towarów rozkładają się nie tylko na dochody ale i na część stanowiącą wartość włożonego do produkcji kapitału. Fizjokraci, którzy odróżniali nakłady pierwotne a potem roczne i produkt dodatkowy – w ten sposób stworzyli możliwość analizy procesu reprodukcji.



2) szkola historyczna niemiecka (porównać ze szkołą klasyczną-tabelka)

NIEMIECKA STARSZA SZKOŁA HISTORYCZNA W EKONOMII - Jest to szkoła polemiczna w stosunku do szkoły klasycznej zarówno jeżeli chodzi o zagadnienia metodologiczne jak i postulaty w zakresie polityki ekonomicznej państwa. Szkoła ta rozwinęła się w pierwszej połowie XIX w., w tym okresie Niemcy pozostawały daleko w tyle jeżeli chodzi o rozwój gospodarczy w stosunku do Anglii, w Niemczech panowały jeszcze stosunki feudalne. W związku z tymi opóźnieniami gospodarczymi ekonomia klasyczna, liberalna właściwa dla krajów rozwiniętych gospodarczo nie mogła znaleźć uznania na gruncie niemieckim. Dopiero powstanie w 1834 r. Niemieckiego Związku Celnego przyspieszyło rozwój gospodarczy państw i państewek niemieckich z których składały się wówczas Niemcy, które zjednoczyły się politycznie w 1871 r. za czasów Bismarcka. Niemiecka starsza szkoła historyczna rozwinęła się na bazie szkoły narodowej, która powstała w pierwszych dziesiątkach XIX w., jej czołowymi przedstawicielami (szkoły narodowej) byli A. Müller i F. List. Obaj pisarze byli zwolennikami ewolucyjnych przekształceń gospodarczych w ramach sojuszu junkierstwa (pruscy właściciele ziemscy) z kapitalistami. Uważali, że w procesie postępu cywilizacyjnego istotne znaczenie mają nie tylko czynniki materialne jak zasoby surowców, kapitałowe czy ludzkie ale również czynnik duchowy związany z psychiką narodu niemieckiego, tradycjami, religią, kulturą narodową, poczuciem więzi narodowej tworzący tzw. ducha narodu. Szkoła ta tworząc te idee, stała się zalążkiem później rozwiniętego nacjonalizmu niemieckiego. Naczelną wartością tej szkoły był naród i tej wartości miały być podporządkowane interesy indywidualne. Ich hasło “jeden naród”, później po zjednoczeniu zmienione na “jedno państwo”, a za czasów Hitlera “jeden przywódca” Szkoła ta odrzucała liberalizm klasyków a podkreślała potrzebę ingerencji państwa w stosunki gospodarcze. Uważała, że najważniejszym narzędziem polityki ekonomicznej państwa powinien być pieniądz, którego wartość ustalono by w formie ustawy. Odrzucała również idee wolnego handlu, popierała protekcjonizm celny, który miał chronić rozwijający się przemysł niemiecki przed konkurencją zagranicznych towarów . Na bazie szkoły narodowej w opozycji do koncepcji klasyków rozwinęła się niemiecka starsza szkoła historyczna w ekonomii. Powstała ona równolegle do szkoły historycznej w zakresie prawoznawstwa, która akcentowała rolę prawa zwyczajowego i wskazywała, że między prawem a duchem narodu istnieje ścisły związek organiczny tzn. że się nawzajem determinują, kształtują. Niemiecka starsza szkoła historyczna podkreślała zmienność zjawisk i procesów gospodarczych a więc dostrzegała to co było brakiem szkoły klasycznej, którą cechował ahistorycyzm rozważań. To właśnie historyczne ujęcie procesów gospodarczych stanowi wkład tej szkoły do rozwoju nauki ekonomii. Przedstawiciele szkoły dowodzili, że każdy kraj ma swą własną odrębną , specyficzną drogę rozwoju i to twierdzenie miało potwierdzać tezę, że Niemcy przejdą z ustroju feudalnego do kapitalizmu w sposób pokojowy, ewolucyjny, że krwawe wydarzenia rewolucji burżuazyjnych nie będą udziałem Niemiec, bo oni mają swą własną tzw. pruską drogę rozwoju – drogę ewolucyjnych przekształceń. Do przedstawicieli niemieckiej starszej szkoły historycznej należą m.in. W. Roscher, B. Hildebrand, K. Knies. Roscher podkreślał konieczność genetycznego, źródłowego badania współczesnych procesów gospodarczych. B. Hildebrand podkreślał konieczność zbadania całej historii gospodarczej ludzkości zanim podejmie się próbę ustalenia (wykrycia) prawidłowości rządzących gospodarką. Knies stanął na stanowisku nihilizmu teoriopoznawczego tzn. uważał, że niemożliwe jest wykrycie jakichkolwiek prawidłowości ekonomicznych, że w rozwoju gospodarczym występują jedynie analogie (porównania). Posługiwał się metodą indukcji niepełnej tzn. opisywał rozwój zjawisk gospodarczych w przekroju historycznym nie wyciągając jednak ogólnych wniosków. W ten sposób zastąpił naukę ekonomii historią gospodarczą.

Szkoła klasyczna Szkoła historyczna Metoda badań – metoda dedukcji, rozumowania a priori w oparciu o przyjęte hipotezy metodologiczne, którymi były: człowiek ekonomiczny i wolna konkurencja

Metoda badań – metoda indukcji, empirycznych źródłowych badań

Klasycy oceniali zjawiska społeczno – gospodarcze poprzez pryzmat zachowań jednostek gospodarujących, jest to wyrazem indywidualizmu metodologicznego

Procesy społeczno – gospodarcze oceniano przez pryzmat zachowań całych klas, grup społecznych, jest to wyrazem holizmu metodologicznego Prawa ekonomiczne mają charakter absolutny bo nie uwzględniali historycznej zmienności procesów gospodarczych

Prawa ekonomiczne mają charakter relatywny , historyczny, zmieniają się wraz ze zmianą warunków społeczno – gospodarczych (choć niektórzy przedstawiciele jak Knies negowali możliwość istnienia praw ekonomicznych) Ekonomia jest nauką o charakterze uniwersalnym Ekonomia jest nauką o gospodarstwie narodowym Polityka ekonomiczna – klasycy zalecali liberalizm, wolną konkurencję, wolny handel

Zwolennicy ingerencji państwa w stosunki gospodarcze i wprowadzenia barier celnych



3) przedstawiciel szkoły historycznej. Okręg warszawski

OŚRODEK WARSZAWSKI

Czołowy reprezentant kierunku historycznego tego ośrodka to brat Stanisława Grabskiego, Władysław Grabski, jednym z kolejnych przedstawicieli był Antoni Kostanecki. Władysław Grabski – jest twórcą polskiego systemu pieniężnego. W kwietniu 1924 r. przeprowadził reformę waluty, wprowadził złoty polski w miejsce marki polskiej i utworzył Bank Polski. Oparł złotego na złocie w celu ożywienia gospodarki i eksportu oraz wzrostu podaży kredytów zagranicznych. Nadmierną emisję pieniądza uważał za szkodliwą, gdyż spadek kursu pieniądza podważa społeczne zaufanie do niego. Jego badania dotyczą problemów polityki gospodarczej oraz niektórych aspektów teorii ekonomii. Był doskonałym znawcą problematyki rolnej. Dążył do wypracowania długofalowego programu rozwoju gospodarczego, którego podstawą miała być właściwa polityka agrarna, stawiał to zagadnienie na gruncie narodowym. Przestrzegał przed naśladownictwem obcych wzorów, podkreślał znaczenie tradycji narodowych i tworzących się historycznie instytucji. Wskazywał na znaczenie nie tyle czynników materialnych co etyczno – moralnych w procesie rozwoju społeczeństwa. Wysuwał hasło rozwoju oświaty ogólnej i rolniczej, planowej organizacji szkolnictwa wiejskiego i zrzeszeń rolniczych realizujących określone cele ekonomiczne. Doceniał konieczność przeprowadzenia reform strukturalnych w celu likwidacji zacofania gospodarczego Polski, na pierwszy plan wysunął przeprowadzenie reformy rolnej, co zapewniłoby pełniejsze wykorzystanie czynników produkcji zarówno w rolnictwie jak i w przemyśle. To doprowadziłoby do redystrybucji dochodu narodowego i wzrostu popytu społecznego a tym samym poprawy sytuacji chłopów. Postulował parcelację wielkiej własności i tworzenie gospodarstw 5- 10 ha - małe gospodarstwa są samowystarczalne, dzięki nim zwiększa się zatrudnienie i podnosi poczucie godności obywatelskiej włościan. Zagadnienie metodologiczne nie stanowią przedmiotu szerszej analizy W. Grabskiego. Zajął się bliżej problemem cyklicznego rozwoju gospodarki, który tłumaczył względną nadprodukcją w przemyśle. Spadek rentowności produkcji rolnej ogranicza popyt ludności wiejskiej na artykuły przemysłowe a w konsekwencji także spadek popytu ludności miejskiej na środki spożycia. Cykliczny rozwój gospodarki jest zjawiskiem nieuchronnym, w trakcie którego następuje dostosowanie tempa rozwoju produkcji do wahań popytu społecznego. Był zwolennikiem inwestycji publicznych w polityce antykryzysowej, miały one objąć infrastrukturę gospodarczą. Kładł nacisk na ożywienie produkcji przemysłowej i rolnej, zalecał zmniejszenie obciążeń podatkowych dla rolników, obniżenie stopy procentowej kredytów, wprowadzenie ceł ochronnych na artykuły rolne, rozszerzenie akcji melioracyjnych. Krytykował działalność aparatu biurokratycznego, sankcjonującą przywileje stanowe nielicznej grupy obywateli powiązanych z rządem. Antoni Kostanecki – przedstawiciel młodszej szkoły historycznej w ekonomii. Akcentuje społeczne aspekty problemów ekonomicznych, które stanowią przedmiot badań ekonomii społecznej. Odrzuca metodę izolacji i opiera analizę związków społecznych na wynikach badań socjologicznych. Ekonomię społeczną dzieli na część teoretyczną wyjaśniającą prawa rządzące gospodarstwem społecznym i część praktyczną podejmującą problem polityki ekonomicznej. W teorii wartości zajmuje niejednolite stanowisko, uznając za podstawę wartości oceny subiektywne związane z preferencją potrzeb lub obiektywne ujęte od strony kosztów produkcji. Formułuje dwie definicje kapitału: rzeczową i wartościową. Za pracę produkcyjną uważa pracę wydatkowaną w rolnictwie, przemyśle i handlu. Uwzględnienie aspektów społecznych w przedmiocie badań ekonomii uzasadniał koniecznością redystrybucji dochodu narodowego przez władze publiczne i rosnącą rolą współczesnego państwa w procesie rozwoju gospodarczego. Wskazuje, że wzrost konfliktów społecznych i rozwój procesów monopolizacji gospodarki skłaniają państwo do przejęcia ogólnej kontroli nad życiem gospodarczym. Wyróżnia trzy rodzaje środków polityki ekonomicznej państwa: 1. bezpośrednie – działalność przedsiębiorstw państwowych, polityka celna i taryfowa, przywileje i monopole

państwowe, ulgi, subwencje i premie eksportowe, 2. pośrednie – ochrona prawa patentowego i wzorów, marek fabrycznych i handlowych, 3. ogólne – rozbudowa infrastruktury gospodarczej, rozwój szkolnictwa przemysłowego podkreślał potrzebę zmiany istniejącej struktury gospodarczej, umożliwiającej niwelację różnic w uprzemysłowieniu kraju, będących spuścizną okresu rozbiorów. Aby rozwiązać kwestię socjalną należy stworzyć ochronę prawną robotników, wprowadzić państwowe ubezpieczenia socjalne. Indywidualne motywy działalności gospodarczej ludzi podporządkowuje motywom społecznym co pozwala na zlikwidowanie dualizmu pierwiastka indywidualnego i socjalnego we wszystkich dziedzinach życia społecznego a więc uniknięcie w przyszłości jednostronności rozwiązań ustrojowych rodzących konflikty klasowe. Czynnikiem harmonizującym relacje pierwiastka indywidualnego i socjalnego jest włączenie życia gospodarczego i motywów gospodarczych w całokształt życia społeczno – kulturalnego, które przeniknie je wartościami humanistycznymi.

HME_2.DOC

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):
1

I MARGINALIZM


Rozwinął się po roku 1870. W jego ramach na gruncie europejskim ukształtowały się 3 szkoły:

1) austriacka (zwana PSYCHOLOGICZNĄ)

Założył ją Karol Menger, do niego nawiązywali:

*Eugeniusz Bohm-Bawerk

*Fryderyk Wieser


2) angielska (zw. neoklasyczną)

Założycielem był W.S. Jevons, a najwybietniejszym uczniem był Alfred Marshall.


3) lozańska (zwana matematyczną)

twórca: L. Walras, a kontynuatorem był Pareto.


Na gruncie amerykańskim powstała 4-ta

4) szkoła amerykańska zbliżona do neoklasycznej, jej przedstawicielem był J. Clark.


Te obie szkoły:

-angielską

-J. Clarka

nazywa się szkołą angloamerykańską.


Cechą charakterystyczną kierunku jest skupienie uwagi na wymianie. Było to ujęcie specyficzne- SUBIEKTYWNE.

Przedmiotem analizy stał się:

- stosunek człowieka do rzeczy ,

- subiektywna ocena rzeczy przez

*KONSUMENTÓW i

*SPRZEDAWCÓW


Przedstawiciele używają takich pojęć jak:

-krańcowa użyteczność

kolejne, jednakowe przyrosty zasobów pieniądza powodują określone skutki, zmiany w natężeniu danej cechy, którą , determinują

-krańcowa produktywność

wartość produkcji, otrzymywana dzięki zaangażowaniu kolejnej jednostki danego czynnika


Najbardziej subiektywna szkoła austriacka wprowadziła pojęcie użyteczności krańcowej do teorii wartości.


Za pomocą teorii użyteczności krańcowej określano wartość dóbr finalnych (konsumpcyjność).


John Clark sformuował teorię produkcyjności krańcowej w celu określenia wartości dóbr wyższego rzędu (produkcyjnych).


Nie należy mieszać pojęć:

- użyteczności i

- wartości użytkowej


bo:

Użyteczność jest to kategoria subiektywna: uczucie zadowolenia z konsumpcji bądź posiadania danego dobra.


Wartość użytkowa to kategoria obiektywna, niezależna od woli ludzkiej: zdolność towaru do zaspokojenia potrzeb ludzkich.


Użyteczność całkowita to zadowolenie płynące z posiadania masy danego dobra.


Przedstawiano te pojęcia na wykresie:

w miarę wzrostu zapasu danego dobra, użyteczność krańcowa danego dobra maleje, natomiast użyteczność całkowita danego dobra rośnie.



Nowa teoria wartości oparta była na:

-użyteczności krańcowej.


Utożsamiali wartość z ceną i twierdzili, że o wartości decyduje użyteczność krańcowa danego dobra.

Jest to teoria błędna, bo użyteczność krańcowa nie może wyznaczać *wartości i ceny

bo sama zależy od ceny. (np. gdy rośnie cena masła to użyteczność krańcowa masła rośnie)

Konsument dostosowuje swoją strukturę zakupu do struktury cen, a nie na odwrót (tej zależności nie da się odwrócić)


Marginaliści przyjmowali nierealne założenie mierzalności użyteczności.


Rozważania marginalistów opierają się na 2 prawach Gossena.

I pierwsze prawo Gossena:

mówi o stosunku konsumenta do jednego dobra.

(malejącej użyteczności krańcowej). Głosi ono, że


W miarę wzrostu konsumpcji (zapasu danego dobra) zadowolenie płynące z konsumpcji (posiadania) danego dobra maleje.


II drugie prawo Gossena:

mówi o stosunku konsumenta do jednego dobra. Mówi ono o maksymalizacji użyteczności przez konsumenta w przypadku kupienia różnych dóbr.


Głosi ono, że:

Konsument stojąc w obliczu wyboru różnych koszyków dóbr przy danym :

-dochodzie i

-cenach

wybierze taki koszyk dóbr, przy którym każda jednostka pieniężna wydana na ostatnią jednostkę danego dobra przynosi mu jednakowy przyrost zadowolenia.


Konsument wybiera taki koszyk dóbr, które przynoszą mu taką samą użyteczność.

W/g Gossena konsument dokonując takiego wyboru znajduje się w równowadze, bo użyteczności krańcowe tych dóbr są proporcjonalne do cen. Prawo to tłumaczy nie tylko:

* stan równowagi konsumenta, ale i

* proces wymiany.


Wymiana dokonywana jest wówczas, gdy indywidualne oceny dóbr są różne u różnych jednostek. W procesie wymiany następuje zamiana mniejszych użyteczności na większe.

Taki proceder sprawdza się tylko w gospodarce naturalnej, ale w rozwiniętej gospodarce towarowej producenci produkują na rynek i niemożliwa jest subiektywna ocena wartości. Ceny są wyznaczane przez czynniki obiektywne.

Dlatego też teoria taka jest błędna, chociaż pokutowała w ekonomii przez około 30-40 lat.



2. Ogólna charakterystyka kierunku subiektywno-marginalnego.

1. Mikroekonomiczny punkt widzenia (kierunek odchodzi od rozważań makroekonomicznych klasyków.

Punktem wyjścia rozważań jest jednostka gospodarująca, łącząca się z innymi w procesie wymiany i

reguły postępowania jednostki.

Od tych reguł starano się znaleźć drogi do analizy w skali makro. Takie podejście jest cechą

indywidualizmu poznawczego, który postuluje uznanie motywów postępowania jednostki gospodarującej za punkt wyjścia rozważań.


2. Subiektywizm.

Zjawiska i procesy ekonomiczne są ujmowane w kategoriach subiektywnych.

Główną sferę analizy stanowi stosunek człowieka do rzeczy.


3. Uznanie prymatu konsumpcji.

-Przedmiotem rozważań jest przede wszystkim POPYT i WYMIANA.

-Marginaliści uważają, że dla opisu mechanizmu cen zasadnicze znaczenie ma popyt, gdyż podaż biernie dostosowuje się do popytu.

-Konsument staje się główną postacią procesu gospodarczego a jego gusty i preferencje decydują o strukturze produkcji.

-Prawa, które rządzą popytem wyprowadzają marginaliści nie z analizy obiektywnych prawidłowości podziału, ale w oparciu o psychologiczne upodobania konsumenta: gusty, preferencje.


4. Stosowanie rachunku marginalnego (rachunku wielkości krańcowych , stosowane są metody matematyczne)

Do rachunku marginalnego zastosowano, przystosowano rachunek różniczkowy i całkowy.

Analiza teoretyczna w szkołach marginalnych ma charakter *subiektywny i

*ahistoryczny

(rozpatrują bez uwzględniania zmian stosunków produkcji).


Prawa ekonomiczne są u marginalistów prawami psychologicznymi, przy czym psychologia ta nawiązuje do utylitaryzmu:

-rachunku przyjemności i przykrości, jakiego dokonuje jednostka przez podjęciu jakiegoś działania.




II. Szkoła austriacka

Szkoła austriacka była szkołą najbardziej dogmatywną.

Teoria AGIA czyli procentu Eugeniusza Bohm-Bawerka.


Bohm-Bawerk wyróżnił:

-dobra teraźniejsze- którymi dysponujemy na bieżąco

-dobra przyszłe- których konsumpcję odkładamy na przyszłość

i stwierdził, że istnieje agio- nadwartościowość dóbr teraźniejszych nad przyszłymi.

Ujął to jako prawo psychologiczne i wykorzystał do uzasadnienia istnienia procentu od kapitału.

Twierdził, że pożyczkodawca udzialając pożyczki wyrzeka się konsumpcji teraźniejszej na rzecz przyszłej, a więc ponosi subiektywną stratę, która powinna być wyrównana w postaci procentu od kapitału.

Wysokość procentu od indywidualnych osób jest różna, natomiast procent rynkowy zależy od sytuacji na rynku kapitałowym (popyt i podaż kapitału).


Szkoła ta silnie odcinała się od klasyków.


III. Szkoła angielska.

Szkoła angielska jest szkołą neoklasyczną.

Jej wybitnym przedstawicielem był


Alfred Marshall 1842-1924 z wykształcenia matematyk, profesor uniwersystetu w Cambridge, jeden z założycieli Brytyjskiego Stowarzyszenia Ekonomicznego, później przemianowanego na Królewskie Stowarzyszenie Ekonomiczne.


1890 - wydał "Zasady ekonomiki"

Termin ekonomika miał wskazywać na ścisły, wręcz przyrodniczy charakter nauki ekonomii (analogia do fizyki, można formuować prawa).

Zjawiska społeczno-gospodarcze różnią się między sobą, więc trudno jednak przewidywać ścisłe prawa.


Dzieła Marshala były wykorzystywane jako podręczniki w krajach anglosaskich.


W odróżnieniu od szkoły austriackiej Marshall nie odcinał się od klasyków. Twierdził, że nawiązuje do teorii wartości Ricarda , którą jednak interpretował jako teorię kosztów produkcji.



Teoria wartości Ricardo.

Wyróznia wartość:

- użytkową i

- wymienną

wskażuje, że wartość użytkowa nie może być podstawą wartości wymiennej, choć jest niezbędną jej przesłanką.


O wartości wymiennej decyduje:

- rzadkość dobra- w przypadku dóbr rzadkich, niepowtarzalnych, np. dzieła sztuki

- nakład pracy niezbędny do wytworzenia dobra- większość dóbr wymiennych w gospodarce.


Formuuje twierdzenie zwane potem PRAWEM RICARDA

Wartość jest wprost proporcjonalna do wartości nakładu pracy a odwrotnie proporcjonalna do wydajności pracy.


Ricardo stoi konsekwentnie na stanowisku teorii wartości opartej na nakładzie pracy. Uważa, że zarówno w społeczeństwie pierwotnym (drobnotowarowym) jak i kapitalistycznym (to dodaje Ricardo) podstawą wartości jest nakład pracy.

(pierwotną wersję prawa wartości sformuował Smith)


Ricardo mówi, że o wartości decyduje nakład pracy .

Nie dostrzega różnic w działaniu prawa wartości na różnych szczeblach rozwoju ludzkości.

Kapitałem stają się środki produkcji, gdy służą do zatrudnienia siły roboczej.

Drobni przedsiębiorcy sami pracujący mają środki produkcji ale nie kapitał.


Podstawą kształtowania się stosunków wymiennych zarówno w gospodarce drobnokapitałowej jak i kapitalistycznej jest nakład pracy.


Ricardo dzieli kapitał na:

-trwały

-obrotowy

(tak jak Marks)

ale dokładniej od Smitha wyjaśnia rolę kapitału w procesie tworzenia wartości.

Wskazuje, że wartość jest określona przez:

-pracę wydatkowaną bezpośrednio na jego wytworzenie (dobra)

-wartość kapitału przeniesioną w procesie produkcji na wytworzony produkt


Widzi różnicę między

- pracą żywą i

- uprzedmiotowioną w środki produkcji,

która jest przenoszona

*jednorazowo (kapitał obrotowy) lub

*w kilkunastu cyklach produkcyjnych (kapitał stały)

na wytworzony produkt.


Pracę ujmuje od strony ilościowej. Wyróżnia pracę:

-prostą

-złożoną

która jest wielokrotnością pracy prostej.


Ricardo podkreśla, że wartość towaru jest określona nie przez indywidualny czas pracy, ale społecznie niezbędny czas pracy, który traktuje jako czas w najgorszych warunkach produkcji.


Ricardo jako pierwszy odróżnia

-wartość (kategoria produkcji) od

-wartości wymiennej (kategoria rynkowa)

Mimo tego rozróżnienia nie widzi wewnętrznego związku między nimi.


*Wartość produkcji nazywana jest wartością rzeczywistą

*Wartość wymienną (rynkową) nazywa wartością względną


Utożsamia on wartość z ceną produkcji (wynika z przepływu kapitalu z gałęzi mniej do bardziej opłacalnych) i nazywa on ją ceną naturalną, wokół której krążą ceny rynkowe.


Ricardo uważal, że ceny pokrywają się wartościami, w przypadki odchyleń cen od wartości są rzadkie. W rzeczywistości jest na odwrót- ceny rzadko pokrywają się z wartością - tylko wtedy, gdy popyt zrównuje się z podażą.


Davida Ricardo prawo wartości

Towary są sprzedawane według ich wartości, ale pewne czynniki wywołują odchylenia tych cen, oscylację wokół cen.

W skali całej gospodarki ceny są równe wartości , bo inaczej pojawia się inflacja albo deflacja.

Marshalla teoria kosztów produkcji.


Tym kosztom produkcji nadawał subiektywny odcień, stąd nazwa reprezentowanej przez niego szkoły NEOKLASYCZNEJ.


Teoria Marshalla różni się od szkoły austriackiej:

-większym realizmem, bo bada nie tylko

-popyt, ale również -podaż

jako czynniki określające poziom cen.

-Jego koncepcję cechuje dialektyzm , bo próbuje łączyć ze sobą różne, nieraz sprzeczne teorie.


Dialektyka - nauka o powszechnych prawach rozwoju rzeczywistości, ujmująca wszystkie zjawiska w powiązaniu i uwarunkowaniu wzajemnym, traktująca rozwój jako walkę wewnętrznych przeciwieństw, oraz oparta na tej teorii metoda poznawania świata.


Marshalla teoria ceny.


Rozważania na temat wartości zastąpił rozważaniami na temat cen. Interesował się głównie wartością wymienną (stosunkami wymiennymi jednych towarów na drugie).

Teorię ceny rozwinął w tradycyjną teorię gry popytu i podaży.


U Marshalla występują 2 specyficzne ujęcia w tej teorii:


1. W wersji tradycyjnej.

*Popyt

*podaż

*cenę

traktuje jako wielkości wzajemnie od siebie zależne, przy czym występują między nimi związki nie przyczynowo-skutkowe, ale funkcjonalne (zwrotnie sprzężone).

2. Uważa, że popyt i podaż wpływają na cenę w tym samym stopniu, a pytanie, który z czynników odgrywa większą rolę jest zdaniem Marshalla tak samo bezprzedmiotowe jak pytanie, które ostrze nożyć tnie.


Marshall analizę ceny prowadzi przy założeniu doskonałej konkurencji.

Zakłada, że istnieje tak duża liczba sprzedawców i nabywców, że żedan z nich manipulując podażą nie ma wpływu na cenę.


Badał tylko poszczególne rynki towarowe, a więc prowadził analizę w ramach równowagi cząstkowej jednego odrębnego rynku towarowego.

Przedstawił cenę równowagi na wykresie.
















cechy:

-teoria popytu i podaży

-cena to wypadkowa popytu i podaży

-2 charakterystyczne ujęcia:

* popyt, podaż, cena jako wielkości wzajemnie od siebie zależne, przy czym występują między nimi związki funkcjonalne (nie: przyczynowo-skutkowe!!)

* popyt i podaż wpływają na cenę w tym samym stopniu

-zajmuje się analizą cząstkową równowagi rynku

-bada rynki towarowe przy założeniu konkurencji doskonałej

-tak wiele kupujących i sprzedających, że żaden z nich nie wpływa na cenę przez manipulowanie

-jednorodność dóbr

-cena równowagi

-bada oddzielnie siły kształtujące popyt a osobno kształtujące podaż

jeżeli ceny rosną to MD ě a MS î


Marshalla teoria popytu


Badał zjawiska ekonomiczne poprzez zjawiska podaży a nie tylko popytu. W teorii popytu nawiązuje do teorii użyteczności krańcowej szkoły austriackiej.

Wiele uwagi poświęca teorii równowagi konsumenta.


Popyt tłumaczył subiektywnie

zał: użyteczność jest mierzalna.


Marshal wyróżnia:

cenę popytu - jest to cena, którą konsument jest skłonny zapłacić za jednostkę dobra

krańcową cenę popytu-cena, którą konsument chce zapłacić za ostatnią nabywaną jednostkę jakiegoś dobra


Marshall uważa, że o cenie rynkowej decyduje krańcowa cena popytu.

Gdyby krańcowa cena popytu była wyższa od ceny rynkowej, to konsument skłonny byłby zwiększyć zakupy do momentu wyrównania się tych obu cen.

Gdyby zwiększył zakupy ponad cenę rynkową to poniósłby subiektywną stratę, dlatego cena rynkowa jest wypadkową

*krańcowej ceny popytu na dane dobro

Marshall w związku z rozważaniem dotyczącym ceny jako pierwszy wprowadził pojęcie cenowej elastyczności popytu , która odzwierciedla stopień zmiany popytu pod wpływem zmiany ceny. Elastyczność popytu wyznaczył wzorem:







gdzie:

x- popyt (wartość popytu)

dx- zmiana w rozmiarach popytu

p -cena

dp- zmiana w poziomie ceny

Cenowa elastyczność popytu to stosunek względnej zmiany popytu do względnej zmiany ceny.


Elastyczność popytu jest ujemna, gdyż z reguły zmiany cen i popytu są przeciwne: wzrostowi ceny odpowiada spadek popytu.

gdy: Ep=(-1) -popyt jest proporcjonalny, zmianie ceny o 1% towarzyszy zmiana popytu w wysokości 1%

Ep=[0;-1] popyt nieproporcjonalny , zmianie ceny o 1% towarzyszy mniejsza zmiana popytu (mniejszy stopień reakcji popytu na zmianę ceny)

Ep<(-1) - popyt elastyczny, zmianie ceny o 1% towarzyszy większa niż 1% zmiana popytu o 1,5%, 3%

Krańcowym przypadkiem popytu nieelastycznego jest popyt sztywny, neutralny wobec każdej zmiany ceny.


Ep=0 - popyt sztywny


Elastyczność popytu na rózne dobra jest różna, każde dobro ma swoją elastyczność, różna jest też elastyczność

popytu w róznych punktach krzywej popytu.

Im bardziej stromo opada krzywa popytu, tym słabiej reaguje popyt na zmianę ceny.


Marshall badał tylko reakcję popytu na zmianę ceny własnej danego wyrobu. Pojęcie elastyczności cenowej mieszanej (reakcję zmiany popytu na zmianę cen różnych dóbr) wprowadzono później, później też wprowadzono pojęcie elastyczności dochodowej.


Marshall badał elastyczność prostą.



Marshalla koncepcja subiektywnego odczucia z danego dochodu.



Marshall wprowadził pojęcie renty konsumenta.

Renta konsumenta-różnica pomiędzy:

1) ceną, jaką konsument chce zapłacić za jednostkę dobra (CENA POPYTU).

2) ceną, jaką rzeczywiście płaci na rynku (a ta równa jest KRAŃCOWEJ CENIE POPYTU)


Renta konsumenta stanowi "wygraną" konsumenta, gdy uda mu się kupić jakieś dobro po cenie niższej niż ta, którą skłonny byłby zapłacić.

Renta konsumenta jest kategorią psychologiczną, związaną z subiektywnym odczuciem konsumenta, ale posłużyła Marshalowi do wysunięcia pewnych reformistycznych wniosków w zakresie podziału:

Marshall dowodził, że użyteczność krancowa pieniądza jest wyższa u osób posiadających niskie dochody , niż u osób posiadających wysokie dochody i niesprawiedliwe byłoby pobieranie równego procentu podatku od różnych grup płacowych. Przy wzroście dochodów należy wprowadzać progresywne opodatkowanie rosnące w sposób przyspieszony).

Ta koncepcja Marshalla -subiektywnego odczucia z danego dochodu została rozwinięta przez ucznia Marshalla Pigou [Pigo] w tzw. ekonomice dobrobytu.



Marshalla teoria podaży

Marshall analogicznie do ceny popytu wprowadził pojęcie ceny podaży.

Przez cenę podaży określonego towaru w danym okresie rozumie cenę, po której te towary zostały wyprodukowane i zaoferowane na rynku.

O cenie podaży decydują koszty produkcji. Koszty produkcji ujmuje w sposób tradycyjny, jako sumę wynagrodzeń czynników produkcji.


Wyróżnia 4 czynniki produkcji:

3 tradycyjne:

*kapitał

*praca

*ziemia

i wprowadza czynnik

*organizacja

Uosobieniem tego 4-go czynnika jest przedsiębiorca, który za swoje funkcje organizacyjne, kierownicze otrzymuje odpowiednie wynagrodzenie- dochód przedsiębiorcy.

Od Marshalla w sposób powszechny przyjęto dzielić zysk na 2 kategorie dochodu: :

-wynagrodzenie, dochód WŁAŚCICIELA KAPITAŁU

-zysk przedsiębiorcy, wynagrodzenie kierownika zakładu


Marshall wyróżniał koszty:

-pieniężne

-realne

Koszt pieniężny jest zewnętrzną, pieniężną formą kosztu realnego.

Koszt realny= koszty produkcji ujęte subiektywnie jako ofiary ze strony:


a) robotników- Koszt robotnika polega na rezygnacji z

czasu wolnego na rzecz czasu pracy, na podjęciu trudu pracy.

b) kapitalistów, przedsiębiorców - polega na oczekiwaniu na rezultat produkcji, ryzyku produkcyjnym.


Płaca w ujęciu Marshala ma wynagrodzić krańcową przykrość pracy,a procent krańcową przykrość oczekiwania na rezultat produkcji.


Natomiast dla wyjaśnienia dochodów czynników ziemia i organizacja

Marshall posługuje się pojęciem rzadkości.


Marshall jako pierwszy podzielił koszty całkowite na koszty stałe i koszt zmienne.

Koszty stałe są niezależne od wielkości produkcji, natomiast zmienne są funkcją wielkości produkcji:

-rosną, gdy produkcja rośnie

-maleją, gdy produkcja maleje


Koszty stałe to przede wszystkim:

*koszty amortyzacji

*procent od wyłożonego kapitału

*płace personelu kierowniczo-technicznego


Koszty zmienne to:

^koszty robocizny

^płace pracowników bezpośrednio produkcyjnych

^koszty surowca

^koszty materiałów pomocniczych

Podział kosztów na stałe i zmienne ma sens w odniesieniu do krótkiego okresu czasu, bo w długim okresie wszystkie elementy kosztów są zmienne.

W krótkim okresie czasu przedsiębiorca może zareagować na zmianę warunków rynkowych jedynie poprzez zmianę stopnia wykorzystania posiadanych mocy wytwórczych,

np. zatrudniając więcej robotników bez zmiany technologii, postępu technicznego, przez lepsze wykorzystanie czasu pracy.

W długim okresie czasu może zmienić skalę całego aparatu wytwórczego i wówczas wszystkie elementy kosztów są zmienne.

Marshall do analizy wprowadził czynnik czasu. Wskazał, że wzajemne dostosowanie się popytu i podaży wymaga pewnego czasu, zwłaszcza dostosowanie się podaży do popytu.

W krótkim okresie czasu o cenie decyduje popyt (tylko on może ulec zmianie), natomiast w długim okresie czasu podaż.

Rozróżnienie kosztu stałego, zmiennego, krótkiego i długiego okresu pozwoliło ująć Marshallowi proces kształtowania się cen w 3 różnych okresach czasu: 3 sytuacje rynkowe

1. gdy analizuje się sytuację rynkową w określonym momencie czasu, to podaż nie może ulec żadnej zmianie, o cenie decyduje wówczas popyt, cena rynkowa równa jest krańcowej cenie popytu tzw. cena bieżąca


2. jeżeli analizuje się sytuację rynkową w krótkim okresie czasu, to przedsiębiorstwo może zareagować na zmiany rynkowe poprzez:

-zmianę stopnia wykorzystania posiadanych mocy wytwórczych

jednak bez inwestycji.

Wówczas na rynku kształtuje się równowaga cena krótkookresowa normalna

a w przedsiębiorstwie równowaga niestała oznaczająca że *przedsiębiorstwo posiada niewykorzystane moce produkcyjne, bądź *zwiększyło produkcję ponad stan optymalny.


O ile cena bieżąca nie miała żadnego związku z kosztem, o tyle cena krótkookresowa normalna musi pokryć przynajmniej koszty krótkookresowe zmienne, w przeciwnym wypadku działalność przedsiębiorstwa byłaby z punktu widzenia krótkiego okresu czasu nieracjonalna i przedsiębiorstwo ponosiłoby straty.



3. gdy rozważa się sytuację rynkową w długim okresie to podaż można dostosować do popytu nie tylko poprzez:

*zmianę stopnia wykorzystania sił wytwórczych, ale również poprzez

*zmiany w skali tego aparatu drogą inwestycji

Wówczas na rynku kształtuje się cena długookresowa normalna , a w przedsiębiorstwie równowaga stała.


O ile cena krótkookresowa narmalna musiała pokryć przynajmniej koszty

zmienne to cena długookresowa normalna musi pokryć:

-koszty stałe

-koszty zmienne

w przeciwnym razie działalność przedsiębiorstwa byłaby z punktu widzenia długiego okresu czasu nieopłacalna i przedsiębiorstwo odnosiłoby straty.


Wkład Marshalla do teorii ekonomii wiąże się głównie z analizą mechanizmu rynkowego.

-Wprowadził on do ekonomii pojęcie elastyczności popytu, -stworzył podstawę teorii równowagi przedsiębiorstwa

-wprowadził do ekonomii czynnik czasu co póxniej stało się podstawą ujęć dynamicznych w ekonomii


Jednak teoria ceny i wartości Marshalla jest wadliwa: uważa, że o cenie decyduje:

* użyteczność krańcowa (element subiektywny), określająca popyt

* koszty produkcji (element obiektywny) określające podaż


Marshall bada siły wpływające na popyt i podaż odrębnie, ich współdziałanie ujawnia się na rynku, gdzie tworzą cenę. Takie ujęcie problemu jest niepełne, związek popytu i podaży występował już w produkcji, gdzie powstają dochody, a te wpływają na popyt.

Rozmiary i struktura dochodów związane są z typem stosunków produkcji.


Walor teorii Marshalla stanowi to, że bada nie tylko popyt, ale i podaż jako czynniki wyznaczające poziom cen, jednak jego subiektywna ocena kosztów musi być poddana krytyce.


Badał mechanizm rynkowy, sferę cyrkulacji. Uważał, że życiem gospodarczym rządzą prawa proporcjonalności, prawa równowagi.

Uważa, że do równowagi dążą poszczególne jednostki jak i cała gospodarka. Czynnikiem sprzyjającym jest wolna konkurencja. Pomija działania sił prowadzące do nierównowagi gospodarczej. idealizuje gospodarkę kapitalistyczną w XIX wieku.


IV. Szkoła amerykańska

John Clark przedstawiciel szkoły amerykańskiej, wydał w

1899 roku pracę "Podział bogactw" w której rozwinął teorię podziału opartą na zasadzie krańcowej produkcyjności czynników produkcji.

Szkoła amerykańska, podobnie jak austriacka w odmienny sposób ujmowała zagadnienie wartości czynników produkcji i ich wynagrodzeń, jej przedstawiciele uważali, że to nie produkt czerpie swoją wartość z wartości czynników produkcji, lecz na odwrót: to czynniki produkcji czerpią swoją wartość i swoje wynagrodzenia z wartości produktów do których wytworzenia służyły.


Dobra konsumpcyjne mają wartość określoną w sposób BEZPOŚREDNI,

przy pomocy teorii użyteczności krańcowej , natomiast

Dobra wytwórcze, czynniki wytwórcze mają wartość imputowaną (wyprowadzoną) z wartości dóbr konsumpcyjnych.


Szkoła austriacka i amerykańska pomija obiektywne istniejące koszty produkcji, a problem wartości czynników wytwórczych "postawiony jest na głowie" - ujęty w sposób odwrotny niż ma to miejsce w rzeczywistości.

Za pomocą różnych metod rozliczano



Clarka teoria podziału


Clark rozwija teorię podziału opartą na produkcyjności krańcowej czynników produkcji i jego teoria bada kształtowanie się produkcyjności krańcowej czynników produkcji w krótkim okresie czasu, a więc ma charakter statyczny.


W krótkim okresie czasu przedsiębiorstwo może zareagować na zmianę warunków rynkowych jedynie przez zmianę stopnia wykorzystania posiadanego już aparatu wytwórczego , głównie wzrost zatrudnienia.

Jeżeli zwiększa jeden czynnik produkcji przy stałej ilości pozostałych, to działa prawo malejącej produkcyjności końcowej.

Teoria podziału Clarka opiera się na uogólnieniu prawa malejącego przychodu z ziemi w stosunku do pozostałych czynników produkcji (pracy i kapitału).

Clark wskazuje, że każdy produkt jest wynikiem współdziałania 3 czynników produkcji, które mogą się wzajemnie zastępować (więcej kapitału a mniej ziemi), jeżeli jednak zwiększamy jeden czynnik przy stałej ilości pozostałych, to działa prawo malejącej produkcyjności.

Zgodnie z tym prawem kolejne dozy danego czynnika przy stałej ilości pozostałych przynoszą coraz mniejszy przyrost produkcji.

Dowód tego prawa Clark przeprowadza w sposób empiryczny, odwołuje się do doświadczenia. Gdyby to prawo nie działało, to na 1 ha możnaby wyprodukować plony całej ziemi.

Faktem empirycznym jest, że czynniki produkcji nie dadzą się zastępować w sposób nieograniczony i działa prawo malejącej produkcyjności.

co oznacza, że przynajmniej od pewnej ilości czynników produkcji , przy stałej ilości pozostałych, przyrost produkcji jest coraz mniejszy, aż w końcu ustaje. Przyrost produkcji uzyskany przez zastosowanie ostatniej jednostki danego czynnika produkcji nazywamy produktem krańcowym.

Produkcyjność krańcowa jest to produkcyjność ostatniej zastosowanej jednostki danego czynnika produkcji.

Clark dowodzi, że wartość produktu określona jest przez jego użyteczność krańcową, a rozliczenie tej wartości na poszczególne czynniki produkcji równa się wartości ich produktu krańcowego pracy. Czynnikiem, który dokonuje podziału jest konkurencja.

Zdaniem Clarka np. praca uzyskuje wynagrodzenie równe wartości jego produktu krańcowego, przedsiębiorca zatrudnia pracowników dopóty, dopóki płaca robocza nie wyrówna się z wartością produktu krańcowego pracy.


Podobnie rzecz się ma, jeżeli chodzi o zastosowanie kapitału. Zwiększa on produkcję do momentu wyrównania się ceny kapitału (procentu z wartości) z wartością produktu krańcowego.


Clarka teoria równowagi przedsiębiorstwa w warunkach konkurencji doskonałej (szkoły angloamerykańskiej)


Teoria równowagi przedsiębiorstwa jest analogiczna do teorii równowagi konsumenta wypracowanej przez szkołę austriacką.

Stan równowagi jest to stan optymalny podmiotu gospodarującego (konsumenta lub producenta), którego ten podmiot nie chce zmienić dopóki nie ulegną zmianie czynniki określające ten stan równowagi.

W przypadku konsumenta są to -dochody i-ceny

a w przypadku producenta: -koszty produkcji i -ceny sprzedanych towarów

Ogólna teza teorii równowagi producenta (przedsiębiorcy) brzmi, że producent stosuje:

- taką kombinację czynników produkcji (metody produkcji)

i dąży do:

- takich rozmiarów produkcji,

przy których realizuje maksymalny zysk.

W długim okresie czasu, gdy przedsiębiorstwo ma do wyboru różne metody produkcji, może stosować różne kombinacje czynników produkcji.

Wtedy dąży do stanu, w którym krańcowe produkty zastosowanych czynników produkcji równe są ich wynagrodzeniu.


Natomiast w krótkim okresie czasu przedsiębiorca reaguje na zmienne warunki rynkowe głównie przez:

- zmianę zatrudnienia

- zmianę stopnia posiadanych mocy wytwórczych.

Gdy zwiększamy jeden czynnik bez zmiany pozostałych to działa prawo malejącego (nieproporcjonalnego) przychodu.


Istnieje faza początkowa, gdy koszty produkcji rosną wolniej nież rozmiary produkcji. Jest to faza rosnącej produkcyjności krańcowej.


Następna faza: koszty rosną proporcjonalnie do zmiany rozmiarów produkcji.


Faza końcowa: koszty rosną szybciej niż produkcja- jest to faza malejącej produkcyjności krańcowej.


Dlatego rodzi się pytanie: jakie rozmiary produkcji są najkorzystniejsze dla przedsiębiorstwa, aby zmaksymalizowały zysk?

Szkoła angloamerykańska rozwija pogląd, że przedsiębiorstwo maksymalizuje zysk wytwarzając produkcję w takich rozmiarach, przy których następuje wyrównanie kosztu krańcowego z utargiem końcowym.

Z punktu widzenia polityki przedsiębiorstwa w krótkim okresie czasu istotne znaczenie ma koszt krańcowy.

Koszt krańcowy jest to przyrost kosztu całkowitego związany ze zwiększeniem produkcji o jednostkę.

W pierwszej fazie produkcji koszty krańocwe maleją wraz ze zmianą rozmiarów produkcji.

W drugiej fazie nie zmieniają się.

W trzeciej fazie produkcji rosną.


Koszty krańcowe sprowadzają się do kosztów produkcji, gdyż tylko one ulegają zmianie wraz ze wzrostem produkcji.

Krzywa kosztów krańcowych jest odwrotnością kształtu krzywej produkcyjności krańcowej, swoim kształtem przypomina rozwartą literęU















Punkt równowagi przedsiębiorstwa to punkt maksymalizacji zysku.

Jest on osiągany w punkcie wyrównania się kosztów krańcowych z utargiem krańcowym. Utarg krańcowy jest to przyrost utargu całkowitego wywołany zwiększeniem sprzedaży o jednostkę.


W warunkach konkurencji doskonałej:

(czyli : - pełne rozproszenie popytu i podaży

- stosunkowo duża liczba przedsiębiorstw na rynku)

przedsiębiorstwo nie może swoimi decyzjami produkcyjnymi wpływać na cenę i cena jest parametrem obiektywnym decyzji produkcyjnych przedsiębiorstwa. Zwiększenie lub zmniejszenie rozmiarów produkcji nie wpływa na cenę.


Punkt równowagi jest osiągnięty w punkcie wyrównania się kosztów krańcowych z utargiem krańcowym i jeżeli

koszty krańcowe są niższe < od utargu krańcowego

to zwiększenie rozmiarów produkcji jest korzystne dla przedsiębiorstwa.

Jednak przekroczenie produkcji jest nieopłacalne dla przedsiębiorstwa, bo koszty krańcowe stają się wyższe od ceny krańcowej.


Dolną granicą rentowności przedsiębiorstwa w krótkim okresie czasu jest pokrycie kosztów zmiennych przedsiębiorstwa. W długim okresie czasu przedsiębiorstwo musi pokryć zarówno koszty zmienne jak i stałe aby osiągnąć zysk.


Do czasów Marshalla wyróżniano jedynie:

* koszty całkowite

* koszty przeciętne (=koszty całkowite podzielone przez rozmiary produkcji)


Marshall wprowadził podział kosztów na:

- stałe, niezależne od rozmiarów produkcji

- zmienne, zależne od rozmiarów produkcji

Podział ten ma znaczenie w krótkim okresie czasu.





V. Szkoła Lozańska (matematyczna)

Przedstawiciele tej szkoły opierali swe badania na metodach analizy matematycznej, stąd określenie tej szkoły jako matematycznej.

Twórcami tej szkoły byli dwaj profesorowie Uniwersystetu w Lozannnie:

* Leon Walras

*Alfredo Pareto

Wpływy szkoły lozańskiej istniały też we Włoszech, gdzie tę szkołę reprezentował

Luigi Amorozo

Do szkoły lozańskiej nawiązywali też przedstawiciele tzw. szkoły szwedzkiej - m.in.:

* Knut Wicksel

*Gustaw Cassel

Szkoła miała swój wkład do ekonomii, gdyż dostrzegła istnienie współzależności w skali całego rynku pomiędzy rynkami na poszczególne dobra.

Wróciła do analizy ekonomicznej w skali MAKRO, równowagi między globalną podażą a globalnym popytem.


założenia metodologiczne:

1) przedstawiciele tej szkoły pragnęli stworzyć tzw. ekonomię "czystą" na wzór nauk ściśłych. W ekonomii jako dyscyplinie abstrakcyjnej starali się wyodrębnić:

-ekonomię stosowaną

-ekonomię społeczną

abstrachowali od praktycznych problemów gospodarczych i istniejącej sytuacji.

2) przedmiot badan ekonomii stanowi mechanizm rynkowy: popyt, podaż, cena

3) Szkoła ta w sposób nieco odmienny ujmuje teorię użyteczności krańcowej szkoły austriackiej.


Pareto teoria wyboru


Pareto tworzy teorię wyboru konsumenta, omija nierealne pojęcie mierzalności, użyteczności i twierdzi, że dla sformuowania teorii równowagi konsumenta istotne znaczenie ma, że dokonuje on wyboru np. dobra A rezygnując z dobra B. Takie postępowanie konsumenta nazwano teorią wyboru.

Konsumet porównuje dobra, a nie mierzy użyteczności.


4) Zdaniem tej szkoły wszystkie wielkości ekonomiczne są współzależne, związki między nimi mają charakter funkcjonalny, a nie przyczynowo- skutkowy. Charakter funkcjonalny tzn, zwrotnie sprzężony, co w połączeniu z teorią wolnej konkurencji daje postulat żywiołowego rozwoju.


Postuluje istnienie czynników pozaekonomicznych, które w sposób jednostronny, jako przyczyna, wpływają na kształtowanie się zespołu wielkości ekonomicznych.

są to:

1) Stan techniczny gospodarki narodowej

2) Ludność i jej kwalifikacje

3) gusty konsumentów

4) nastrój społeczno-polityczny

Dla badania związków pozaekonomicznych zakłada się, że te czynniki są stałe, nie zmieniają się (daty).


5) Szkoła ta dąży do ujęcia zjawisk ekonomicznych w całokształcie. Uważa, że: -metoda równowag cząstkowych Marshalla (badanie zależności między popytem, podażą, ceną danego dobra) jest niewystarczająca, a

-założenie ceteris paribus (pomijanie wpływu zmian wielkości nie podlegających badaniu) za nieuzasadnione,

gdyż:

pomiędzy rynkami na poszczegolne dobra istnieją zależności , np. zmiana ceny cukru wywołuje nie tylko zmianę popytu i podaży na rynku cukru, ale i na inne artykuły żywnościowe, a nawet i wyroby przemysłowe, a więc wywołuje zmianę struktury zakupów.

A zatem celowe jest ujęcie zjawisk rynkowych w całokształcie, czyli w skali całego rynku krajowego.



Szkoły lozańskiej koncepcja równowagi ogolnej

Szkoła ta formuuje koncepcję równowagi ogólnej, występowania stałych zależności pomiędzy zjawiskami ekonomicznymi. Na rynku występują:

- wielkości ekonomiczne i

- czynniki pozaekonomiczne, tzw. daty

a ich zmiana wywołuje zmianę tych zależności, powiązań pomiędzy wielkościami ekonomicznymi.

Powiązania te mają tendencję do powtarzania się, o ile daty nie ulegną zmianie.

w każdym momencie czasu system gospodarczy dąży do ustalania stanu równowagi, który odpowiada aktualnemu wkładowi dat. Ponieważ daty ulegają ciągłym zmianom, to system gospodarczy nie może osiągnąć stanu rownowagi. Niemniej jednakw każdym momencie czasu dąży do niego.

A więc stan równowagi ogolnej jest z założenia funkcją metodologiczną rodzajem metody, do ktorej dąży system ekonomiczny, nigdy jej nie osiągając.


Zależności występujące między wielkościami ekonomicznymi można przedstawić przy pomocy układu równań. Układ jest rozwiązywalny, gdyż liczba równań równa jest liczbie niewiadomych.

Układ równań określający warunki równowagi zawiera dużo równań, co wynika z warunków osiągnięcia przez system stanu równowagi.



Gospodarka osiąga równowagę ogólną, jeżeli:

-każdy konsument znajduje się w pozycji równowagi, tzn. wyrówna użyteczności krancowe nabywanych dóbr

-kiedy każde przedsiębiorstwo znajdzie się w stanie równowagi- osiągnie maksymalny zysk przy minimalnym koszcie = OPTIMUM PRODUKCYJNE

-gdy każdy rynek dóbr konsumpcyjnych i dobr produkcyjnych osiągnie stan równowagi, tzn. ustalą się na nim jednolite ceny równoważące popyt z podażą

-gdy w skali całego rynku nastąpi wzajemne dostosowanie się kosztów i cen wyrobow gotowych


Przy prostym założeniu, że 100 osób zakupi 700 towarów, to dla sformułowania warunków równowagi ogólnej należy ułożyć system równań zawierający 70000 równań i tyleż samo niewiadomych.



Szkoła matematyczna gloryfikuje wolną konkurencję jako system, ktory umożliwia osiągnięcie stanu równowagi globalnej i pełne wykorzystanie czynników.

Szkoła przeszła od analizy mikro- do makro-.

Wadą było preferowanie powiązań funkcjonalnych i niedostrzeganie powiązań przyczynowo-skutkowych, lub ich tłumaczenie jako czynnik działania dat (jest to niewłaściwe).

Zależności funkcjonalne pokazują jedynie powierzchniową sieć zależności ekonomicznych, które zależą ważniejszych zależności przycznowo-skutkowych.



2. TEORIA INTERWENCJONIZMU PAŃSTWOWEGO

JOHNA MAYNARDA KEYNES'A


Powstała w latach 30-stych XX wieku. Stanowi przełom w dotychczasowych poglądach na rolę państwa w gospodarce.

Keynes podważa liberalne założenia i wykazuje ich nieprzydatność w warunkach kapitalizmu państwowo-monopolistycznego.

Do tego czasu uważano, że gospodarka działa automatycznie, w oparciu o prawa Saya wywodzące się od Ricarda.


-gospodarka automatycznie nie dopuszcza do ogolnego kryzysu nadprodukcji.


W/g Saya każda sprzedaż towarów oznacza równocześnie kupno równej wartości innych towarów.

I chociaż mogą występować różnice w popycie i podaży na poszczegolne dobra, to ogólna podaż równa się popytowi ogólnemu.


W warunkach wolnej konkurencji kapitał płynie z gałęzi o względnej nadprodukcji do gałęzi o relatywnej niedostatecznej produkcji.

W ten sposób zostaje przywrócona zachwiana równowaga.

Prawo Saya pierwszy skrytykował Marks.


Na przełomie XIX i XX wieku ekonomia zachodnia zaczęła modyfikować swój pogląd o cyklicznym rozwoju gospodarki. Dopuszczano możliwość kryzysów nadprodukcji.

Twierdzono, że dążenie do równowagi nie odbywa się w sposób bezpośredni, ale poprzez wahania cykliczne , które się wyrównują i ustala się tzw. rownowaga średnia.


Józef Schumpeter (Austriak), autor "Teorii rozwoju gospodarczego" 1912r uważał, że kryzysy są ceną postępu technicznego. Postęp techniczny narusza starą równowagę rynkową i wymaga nowego procesu dostosowawczego, którym jest kryzys.



Do czasów Keynesa uważano, że gospodarka automatycznie znajdzie wyjście z kryzysu (liberalizm najlepszą polityką gospodarczą).

W latach 20-tych w wielu państwach, również w Polsce powstawały instytuty badań koniunktury

(E. Lipiński Instytut przebiegu Koniunktury i cen)

najbardziej znany był instytut na Harvardzie.


Na podstawie analizy statystycznej przebiegu szeregu wskaźników starano się ustalić przebieg koniunktury gospodarczej.


W 1929 wybuchł niezwykle ostry i długotrwały, o światowym zasięgu kryzys gospodarczy. Wówczas załamały się przewidywania i wyjaśnianie kryzysów przy pomocy prawa Saya dopuszczające tylko lokalne zadłużenie.

Społeczności szeregu państw żądały ostrej polityki państwa.

Żądania te wysuwali

-robotnicy,

-drobnomieszczaństwo i

-burżuazja.

Szereg państw zastosowało nowe metody walki z kryzysem. Tzw. polityka interwencyjna miała miejsce m.in. w USA po dojściu do władzy F.D. Roosevelta, który prowadził politykę "new deal".

Miała również miejsce w Niemczech po dojściu do włądzy Hitlera oraz we Włoszech za Benito Mussoliniego.


Środki interwencyjnej polityki sprowadzałyby się do:

- prób zwiększenia globalnego zatrudnienia drogą prowadzenia robót publicznych (państwowych)

- prób zwiększenia efektywnego popytu ludności drogą odpowiedniej polityki socjalnej (zasiłki dla bezrobotnych)

- drogą zwiększania popytu na produkty przemysłu cieżkiego (zakupy interwencyjne realizowane przez państw-Niemcy, Włochy -emisja pustego pieniądza)

Próby interwencyjnej polityki i ich efekty stały się praktyczną podstawą stworzonej przez Keynesa teorii interwencjonizmu państwowego.




Keynesa teoria interwencjonizmu państwowego


jest teorią państwowo-monopolistycznego stadium rozwoju kapitalizmu.

Keynes był obrońcą kapitalistów. Podjął w swej teorii próbę uzasadnienia w warunkach ideologicznej że współczesny mu kapitalizm jest możliwy do zreformowania. Rozwijał ideę tzw. regulowanego , sterowanego przez mądrą politykę kapitalizmu.

Jest on efektywniejszy niż kapitalizm wolnokonkurencyjny.


John Maynard Keynes (1883-1946)

studiował ekonomię w Cambridge pod kierunkiem A. Marshalla. Tam przez pewien czas wykładał ekonomię, później zajmował szereg wysokich stanowisk w praktyce gospodarczej; był m.in. prezesem towarzystwa ubezpieczeniowego, wysokim urzędnikiem Ministerstwa Skarbu, dyrektorem Banku Anglii.


w 1936 ukazało się jego dzieło "Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza"

Zdobył sławę jako ekonomista, otrzymał tytuł lordowski i posiadłość.



Podobne mu koncpecje głosili i inni współcześni mu ekonomiści. W większości przypadków nie dochodzą oni jednak do sformuowania ogólnej ,systematycznej teorii.

Szereg uwag podobnych do teorii Keynesa znajduje się w pracach


*Hansa Hahna (Niemiec)

*Albina Hansena (Anglik, noblista).


U Hahna występują podobne do keynsowskich obserwcje o roli pieniądza.

A. Hahnsen sformuował teorię stagnacji sekularnej (zstoju długofalowego).


Szereg tez Keynesa można też znaleźć w szkole szwedzkiej, która jeszcze przed Keynesem odrzucała prawo rynków Saya i wykazała, że :

pomiędzy oszczędnościami i inwestycjami nie ma bezpośredniego związku, bo oszczędności mogą też być tezauryzowane


Również polski ekonomista

Michał Kalecki , który w roku 1933 wydał pracę "Próba ogólnej teorii koniunktury" , która zawierała szereg istotnych elementów teorii Keynesa z tą róznicą, że przedstawionych bez uciekania się do kategorii psychologicznych, ktore w modelu Keynesa odgrywają istotną rolę.


Keynes uważał Kaleckiego za swojego ucznia nie znając jego pracy, która nie była spopularyzowana na Zachodzie.



Metodologiczne zalożenia teorii Keynesa

Keynes odchodzi od dotychczasowych ujęć metodologicznych , zwłaszcza szkoły marginalnej.

1) Jego metody badań cechuje makroekonomiczny punkt widzenia.

Zrywa z ujęciem zjawisk ekonomicznych poprzez pryzmat interesu jednostki, zajmuje się badaniem wielkości zbiorczych w skali całej gospodarki.

Bada m.in.:

-dochód narodowy

-inwestycje

-zatrudnienie

-konsumpcję

-oszczędności

Interesują go zasady optymalizacji podstawowych kategorii w skali makro.


2) Odmiennie od szkoły marginalistycznej ujmuje typ zależności występujących w gospodarce. Dla marginalistów zależności te były funkcjonalne (zwrotnie sprzężone) co stało się podstawą tezy o samoustalającej się równowadze w gospodarce.

W/g Keynesa zależności te mają charakter przyczynowo-skutkowy.

W jego modelu występują zarówno zmienne

*zależne (skutek) jak i

*niezależne (przyczyna)

przy czym te ostatnie określają pierwsze.

Skoro tak jest, to osiągnięcie odpowiednich wielkości zmiennych zależnych wymaga oddziaływania na zmienne niezależne, aby finalne zmienne zależne osiągnęły odpowiedni z punktu widzenia polityki gospodarczej poziom.


3) Keynes bada przede wszystkim krótkie okresy czasu. Jego teorie miały służyć rozwiązaniu problemów Wielkiego Kryzysu.

Zastanawia się, dlaczego te okresy nie są okresami równowagi, dlaczego nie działają tu automatyczne stabilizatory.


Keynes prowadził też rozważania dotyczące sekularnych perspektyw rozwoju gospodarki. Występuje u niego brak opisania okresu pośredniego, co powoduje, że rozważania dotyczące długich okresów nie wynikają bezpośrednio z wcześniejszych rozważań.


Czynniki określające poziom dochodu narodowego


Ponieważ bada krótkie okresy, to zakłada, że:


w badanym krótkim okresie czasu istnieje określony poziom sił wytwórczych niezmienny w tym okresie


w związku z tym ze swego modelu eliminuje:

- postęp techniczny czyli wpływ inwestycji na rozszerzenie zdolności wytwórczych

- wzrost podaży siły roboczej


Keynes dostrzega, że normalnym stanem, gospodarki jest stan niepełnego wykorzystania sił wytórczych, zastanawia się, jakie czynniki decydują o poziomie:

* produkcji

* dochodu narodowego

* zatrudnienia


Keynes stawia tezę, że niedostateczny popyt efektywny jest przyczyną *niepełnego wykorzystania zdolności wytwórczych i

*bezrobocia.


Dla udowodnienia tej tezy rozwija popytową teorię kształtowania się dochodu narodowego, której pewne elementy wystąpiły już u Malthusa i Sismontiego.

Teoria ta głosi, że o rozmiarach dochodu narodowego decyduje popyt efektywny sposłeczeństwa składający się z:

-wydatków konsumpcyjnych

-wydatków inwestycyjnych


Ponieważ bada krótkie okresy, to interesuje go popytowy efekt inwestycji.Wpływają na niego:

a) wahania popytu konsumpcyjnego (zmiany niewielkie)

Wydatki konsumpcyjne są względnie ustabilizowane.

Wpływają na nie:

Wahania wydatków konsumpcyjnych związane z występowaniem różnych faz cyklu koniunkturalnego nie przekraczają kilku-kilkunastu (do 20) procent.

b) wahania popytu inwestycyjnego

Natomiast wahania popytu inwestycyjnego są ogromne. Są okresy, kiedy inwestycje netto zupełnie znikają i nie odtwarza się nawet zużytego kapitału.

Wahania inwestycji brutto dochodzą nawet do 80% wyjściowego poziomu .


W tej sytuacji główną przyczyną wahań dochodu narodowego są wahania popytu inwestycyjnego.

Keynesa interesuje jedynie popytowy efekt inwestycji (a nie podażowy):

im wyższe inwestycje, tym większy popyt i tym pełniejsze wykorzystanie zdolności wytwórczych, bo produkcja ma zbyt na rynku.


Przesłanką tego rozumowania jest założenie, że istnieje dany zasób urządzeń wytwórczych, a wyższy popyt umożliwia pełniejsze jego wykorzystanie.


Keynes nie bada podażowego efektu inwestycji , czyli wpływu inwestycji na rozszerzenie zdolności wytwórczych, gdyż analiza ta wykracza poza krótki okres czasu, dotyczy długookresowej równowagi.


Przy takim ujęciu problemu wykonywane inwestycje nie muszą mieć charakteru produkcyjnego, a więc mogą to być inwestycje nieprodukcyjne np. budynki mieszkaniowe, szkolnictwo, gmachy użyteczności publicznej a efekt popytowy stwarza możliwość wzrostu zatrudnienia.




Zagadnienie równowagi

Keynes ujmuje je odmiennie niż kierunek marginalny, odrzuca tezę o samoustalającej się równowadze, do której dąży system gospodarczy w warunkach wolnej konkurencji i potwierdzenie, że stan równowagi wiąże się z pełnym wykorzystaniem czynników produkcji.

Teza o samoustalającej się równowadze była rozwinięciem prawa Saya, które głosi, że sprzedaż jednego towaru oznacza kupno drugiego towaru.

Keynes wskazuje, że nie ma bezpośredniego związku między sprzedażą jednostki towaru a kupnem drugiego towaru.

Keynes wskazuje, że nie ma bezpośredniego związku między sprzedażą jednostki towaru a kupnem drugiego, a pojawienie się pieniądza rozbiło akt kupna-sprzedaży na 2 akty , a oszczędności mogą być też tezauryzowane i dlatego globalny popyt jest mniejszy od globalnej podaży o sumy niewydatkowane.


Czynnikiem określającym osiągnięcie równowagi w gospodarce jest realizacja ex ante (przed rozpoczęciem danego okresu działalności gospodarczej) równości pomiędzy inwestycjami a oszczędnościami.


Do tego wniosku Keynes doszedł w następujący sposób:

istnieją 2 sposoby określania dochodu narodowego:

Y=C+S

Y=C+J

Ponieważ w obu przypadkach występuje C i Y to w stanie równowagi:

C=J

Równość oszczędności i inwestycji jest warunkiem osiągnięcia stanu równowagi. Zakłócenie tej równowagi powoduje występowanie w gospodarce stanów nierównowagi- ożywienie, depresja.


Jeżeli ex ante J>S to w gospodarce występuje ożywienie

J<S to w gospodarce występuje depresja

(bo produkcja nie znalazła zbytu)


Keynes przyjmując w swej analizie pojęcia ex ante, ex post przyjmuje analizę szkoły szwedzkiej , która wyprzedziła jego analizę. Przez równość ex ante rozumiemy, że decyzje jednostek gospodarujących dotyczące rozmiarów inwestycji i oszczędności są mniej więcej jednakowe (S=J => równowaga).

Sytuacja taka zdarza się bardzo rzadko, bo inne czynniki decydują o wielkości inwestycji a inne o wielkościoszczędności.

Nierówność pomiędzy J oraz S ma charakter tylko ex ante.

Inaczej wygląda zagadnienie równowagi z punktu widzenia ex post.

Wtedy S=J, a wynika to z Keynsowskiego ujęcia oszczędności i inwestycji. Bo jeżeli np. ex ante J>S, to ex post występują dezinwestycje przymusowe z niesprzedanych dóbr inwestycyjnych, które wraz z inwestycjami dobrowolnymi wyrównują się z oszczędnościami dobrowolnymi.



Zmienne zależne i niezależne modelu Keynes'a.

Keynes odchodzi od dotychczasowych ujęć ekonomii liberalnej. Powraca do analizy w skali makro, skupia się na analizie krótkiego okresu. Rozwija popytową teorię dochodu narodowego.

O wysokości dochodu narodowego decyduje efektywny popyt C+J. Wydatki inwestycyjne decydują o poziomie dochodu narodowego. Warunkiem osiągnięcia stanu równowagi jest równowaga ex ante.



Zmienne zależne i niezależne modelu Keynesa.

przyczyna- zmienne niezależne

skutek- zmienne zależne

Keynes wyróżnia 5 zmiennych zależnych (skutków) i 3 zmienne niezależne (przyczny).


zmienne zależne:

I. Dochód narodowy- podstawowa zmienna zależna, jego poziom decyduje o rozmiarach

II. zatrudnienia. Zgodne jest to z przyjętą przez Keynesa popytową teorią kształtowania się dochodu narodowego, a więc, że rozmiary realizowanego popytu efektywnego decydują o rozmiarach produkcji, dochodzie narodowym i zatrudnieniu na rynku.

III. Konsumpcję

IV. Inwestycje Keynes uważa również za zmienne zależne, gdyż dopiero one w sposób bezpośredni są określone [rzez zmienne niezależne.


Ostatnią zmienną zależną są

V. Oszczędności (uzupełnienie konsumpcji), których wielkość czasami może naruszyć równowagę ekonomiczną.


Keynes wyróżnił 3 zmienne niezależne:

1) psychologiczna skłonność do konsumpcji

2) krańcowa rentowność kapitału

3) aktualna stopa %


Popyt efektywny składa się z wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych

Są to zmienne zależne.

O konsumpcji decyduje psychologiczne skłonność do konsumpcji, natomiast o inwestycjach decyduje krańcowa rentowność kapitału i stopa%.


Zależności występujące pomiędzy zmiennymi zależnymi i niezależnymi możemy również zilustrować w/g schematu:
















Dochód narodowy-podstawowa zmienna zależna, jego wysokość decyduje o zatrudnieniu. O dochodzie narodowym decydują: konsupcja i inwestycje (popyt efektywny) i w innym stopniu oszczędności (uzupełnienie konsumpcji).

Skłonność do konsumpcji decyduje o poziomie konsumpcji i oszczędności a krańcowa rentowność kapitału i stopa procentowa decydują o inwestycjach.


Keynes rozpatruje swoją teorię w sposób psychologiczny, Skłonność do konsumpcji rozpatruje jako skłonność właściwą każdej jednostce.

Twierdzi, że prawem psychologicznym jest, że ludzie z reguły tylko część dochodów wydają na konsumpcję, a resztę oszczędzają.

Wraz ze wzrostem dochodów skłonność do konsumpcji rośnie, ale mniej niż proporcjonalnie (czyli relatywnie maleje-nie odpowiada wzrostowi dochodu w tym samym stopniu), natomiast skłonność do oszczędzania przeciwnie niż skłonność do konsumpcji.


Keynes posługuje się symbolami:



przeciętna skłonność do konsumpcji (jako część dochodu przeznaczana do konsumpcji)




krańcowa skłonność do konsumpcji (jako część przyrostu dochodu została przeznaczona na powiększenie konsumpcji)



skłonność do oszczędzania




Skłonność do konsumpcji decyduje o rozmiarach konsumpcji i oszczędności (C i S). O wielkości popytu inwestycyjnego decydują 2 zmienne:

1. krańcowa rentowność kapitału

2. bieżąca stopa %


Krańcowa rentowność kapitału, czyli rentowność krańcowych nakładów kapitału również związana jest z prawem psychologicznym- przedsiebiorstwa inwestują w najbardziej rentownych lokatach, a więc o nowych inwestycjach decyduje krańcowa rentowność kapitału, czyli spodziewany zysk od ostatnich lokat kapitału.


Aktualna sopa % jest drugim czynnikiem.

O wydatkach inwestycyjnych decyduje porównanie krańcowej rentowności kapitału z aktualną stopą %.

Dopóki krańcowa rentowność kapitału jest wyższa od stopy% to opłaca się przedsiębiorcom zaciągać kredyt bankowy i dziaje się tak aż do momentu zrównania się krańcowej rentowności kapitału ze stopą%, bo wtedy trudno podejmować ryzyko inwestycyjne.


Stopa % również związana jest z prawem psychologicznym: ludzie wolą trzymać swój majątek w formie płynnej (pieniężnej)- mogą nim w każdej chwili obracać, aniżeli w formie zamrożonej w inwestycjach.

Dlatego stopa% jest ceną jaką potrzeba zapłacić, żeby skłonić ludzi do inwestowania, do wyzbycia się płynności.

Manipulujemy w dół- poprzez jej obniżanie, bo krańcowa rentowność kapitału staje się wyższa i niższe są koszty kredytu.


U Keynesa zarówno rozmiary bieżącej konsumpcji jak i bieżących inwestycji są uwarunkowane prawami psychologicznymi i tu widać wpływ szkoły marginalnej.

Keynes uważam że we współczesnym społeczeństwie kapitalistycznym skłonność do konsumpcji jest niedostateczna, a potrzeba płynności zbyt wielka, żeby zapewnić poziom inwestycji umożliwiający osiągnięcie stanu pełnego zatrudnienia.

Wraz ze wzrostem bogactwa społeczeństwa te trudności sią pogłębiają, bo relatywnie rośnie skłonność do oszczędzania.

Wraz ze wzrostem zapasów kapitałowych obniża się krańcowa rentowność kapitału i dlatego stopa% powinna być obniżona.

Tę przeszkodę w polityce obniżania stopy% stanowi preferencja płynności.


Keynes dochodzi do wniosku, że liberalny kapitalizm nie jest w stanie rozwiązać tych problemów, że konieczna jest interwencjonistyczna polityka gospodarcza.

Keynes odchodzi od liberlanych założeń XIX wiecznej ekonomii i odrzuca założenie, że oszczędności w bezpośredni sposób wyznaczają rozmiary inwestycji. Wskazuje, że nie ma między nimi bezpośredniego związku, bo oszczędności nie są w całości przeznaczane na inwestycje. Są gromadzone w stanie płynnym a nie przeznaczane na inwestycje.




Mnożnik inwestycyjny

Służy dokładnemu wyjaśnieniu związków pomiędzy inwestycjami a przyrostem dochodu narodowego. Mnożnik inwestycyjny został sformuowany przez Keynesa pod wyraźnym wpływem bliskiego współpracownika Keynesa- Kahna.


Mnożnik zatrudnienia

wskazuje, że w razie wystąpienia bezrobocia nie jest konieczne, aby państwo zatrudniało wszystkich bezrobotnych przy robotach publicznych.

Każdy przyrost zatrudnienia przy robotach publicznych, państwowych prowadzi do wzrostu popytu na dobra konsumpcyjne, dla zaspokojenia którego konieczne jest zwiększenie zatrudnienia w działach produkcji, które je wytwarzają.

Mnożnik zatrudnienia= jest stosunkiem zatrudnienia pierwotnego, związanego z robotami publicznymi do ogólnego przyrostu zatrudnienia.

Jego wysokość zależy od krańcowej skłonności do konsumpcji.


Jeżeli przyrost zatrudnienia przy robotach publicznych nie wywoła wzrostu społecznej konsumpcji, a więc, gdy krancowa skłonność do konsumpcji jest równa 0, to wówczas przyrost zatrudnienia ograniczy się do zatrudnienia początkowego, związanego z robotami publicznymi.


W miarę wzrostu KSK (w miarę wzrostu popytu na dobra konsumpcyjne) rośnie mnożnik zatrudnienia.

Gdyby całość przyrostu dochodów związanych ze wzrostem zatrudnienia przy robotach publicznych była wydana na konsumpcję (KSK=1) to wówczas nawet niewielki przyrost przy robotach publicznych umożliwiałby osiągnięcie stanu pełnego zatrudnienia.


Mnożnik zatrudnienia i jego efekty rosną w górę lub w dół, jego efekty mogą być dodatnie albo ujemne.


W tym przypadku, gdy maleje zatrudnienie przy robotach publicznych i kurczą się rozmiary popytu konsumpcyjnego to im wyższa krańcowa skłonność do konsumpcji, tym szybsze tempo spadku zatrudnienia globalnego.



Mnożnik zatrudnienia ma wzór:


1 sumy wydatkowane

K = ----------- (k = ----------------------)

1 - k sumy zarobione



przykład:

robotnicy zatrudnieni przy robotach publicznych zarabiają 1.000 PLN, a przeznaczają na konsumpcję 900 PLN.


900

k = ------------ = 0,9

1.000


1

K = -------------- = 10

1 - 0,9

oznacza to, że całkoite zatrudnienie (globalne) 1/10 jest 10 razy wyższe od zatrudnienia początkowego, wywołanego robotami

publicznymi


Keynes w oparciu o mnożnik zatrudnienia formuuje mnożnik inwestycyjny, który stara się wyjaśnić poprzez występujące w gospodarce niepełne wykorzystanie zdolności wytwórczych oraz wyjaśnia związki między inwestycjami a przyrostem dochodu narodowego.

Punktem wyjścia rozumowania jest następujące równanie:


Y=k*I


Y-dochód narodowy

I-inwestycje

k-mnożnik inwestycyjny


k mówi nam, o jaką wielokrotność zwiększy się dochód narodowy w przypadku realizacji dodatkowych inwestycji.

z przekształcenia wzoru


Y

k = ------------

I


Ponieważ :

Y=C+I

to

Y=C+I

a więc:

I=Y-C


czyli

Y 1 Y - C

k = --------------- ----- = ---------------

Y-C k Y


1

k=--------------------

C

1 - -----------

Y

C

gdzie : -------- jest krańcową skłonnością do konsumpcji (KSK)

Y


Wysokość mnożnika inwestycyjnego i wysokość mnożnika zatrudnienia zależą od krańcowej skłonności do konsumpcji.


przykład:


2

KSK = ---

3


wówczas:

1

K = ------------ = 3

2

1 - ---

3


Wydatek inwestycyjny w wysokości 100.000 $ powoduje przyrost dochodu narodowego o 300.000$.

Mnożnik zatrudnienia i mnożnik inwestycyjny powoduje efekty mnożnikowe.




Teoria cyklu koniunkturalnego

Keynes tłumaczył wahania cykliczne wahaniem rozmiarów popytu inwestycyjnego.

1. Spadek

Rozpoczyna analizę od fazy ożywienia (fazy boomu gospodarczego).

Wówczas:

-krańcowa rentowność kapitału jest wysoka

-stopa % jest stosunkowo niska

-przedsiębiorcy są pełni optymizmu, bo oczekują wysokich zysków, które powinny się utrzymać długi czas

-rosną inwestycje przedsiębiorców

to uruchamia mechanizmu mnożnikowe i następuje szybki wzrost:

-dochodu narodowego

-zatrudnienia

-produkcji


2. SPADEK


W miarę kontynuowania procesu ożywienia pojawiają się hamulce, które utrudniają a potem uniemożliwiają wzrost. Te mechanizmy to:

-pełne zainwestowanie

-wzrost kosztów produkcji

-wyczerpywanie się surowców

-rosną koszty co ogranicza popyt- przymusowe oszczędności

-niska rentowność z inwestycji

-wyższa od rentowności stopa %


Z drugiej strony, wraz ze wzrostem dochodów wzrosła skłonność do oszczędzania, co powoduje, że popyt nie rośnie tak szybko, jak prdukcja i ceny nie mogą tak szybko rosnąć jak koszty.

W tej sytuacji obniża się krańcowa rentowność kapitału.

Zaczyna działać mnożnik, który obniża:

-dochód narodowy

-konsumpcję

-inwestycje


Przedsiębiorcy ograniczają rozmiary inwestycji, co poprzez efekty mnożnikowe, działające w dół z całą siłą, prowadzi do wielokrotnego spadku produkcji, dochodów i zatrudnienia.


Przedsiębiorców ogarnia fala pesymizmu i dalszy spadek inwestycji wytrąca gospodarkę ze stanu równowagi.

Proces trwa aż do momentu, gdy inwestycje spadną do poziomu oszczędności.


3. DEPRESJA

Fala kryzysu wyzwala pewne siły, które powodują wyjście z recesji.

Dlaczego?

-powoli rośnie psychologiczna skłonność do konsumpcji w miarę spadku dochodów

-w wyniku konsumpcja zaczyna spadać wolniej niż dochód

-w miarę upływu czasu następuje zużycie kapitału (3-4 lat)

-rośnie rentowność kapitału


Popyt ulega stabilizacji, gdyż w miarę spadku dochodów spada skłonność do oszczędzania i popyt stabilizuje się na pewnym poziomie.

Ponadto w gospodarce występują procesy dekapitalizacyjne - nie odtwarza się nawet zużytego kapitału, co zmusza wytwórców do inwestowania (inwestycje restytucyjne, zmierzające do odnowienia kapitału).

Te nowe inwestycje stają się czynnikiem nakręcania koniunktury, co przez efekty mnożnikowe wprowadza gospodarkę w stan ożywienia.


wady:

Keynes:

-używa podażowego efektu inwestycji

-zakłada, że kapitał się zużywa (wbrew założeniom wyjściowym)


Keynes traktował wahania cykliczne jako stałe zjawiska gospodarki kapitalistycznej. Wyraźnie odrzuca prawo rynków Saya przyjęte przez kierunek marginalny, że niemożliwe są ogólne kryzysy nadprodukcji.


Występująca tendencja do nierównoważenia się oszczędności i inwestycji (I<O lub I>O) co wtrąca gospodarkę w stan kryzysu (gdy O>I) lub ożywienia (I>O).



Teoria stagnacji sekularnej (zastoju długofalowego)


Keynes obserwuje w kapitaliźmie XX wiecznym istnienie tendencji stagnacyjnych, co znajduje swój wyraz w pogłębianiu się i zaostrzaniu faz kryzysu i depresji przy skróceniu i osłabieniu faz dobrej koniunktury- ożywienia i rozkwitu gospodarczego.

Narastanie tych tendencji wiąże się z chroniczną niemal przewagą skłonności do oszczędzania nad skłonnością do inwestycji.


Kraje wysoko rozwinięte cechuje wysoki dochód narodowy na 1 mieszkańca, co zwiększa skłonność do oszczędzania.


Keynes obserwował prawo psychologiczne, że w miarę wzrostu dochodu rośnie skłonność do oszczędzania. Istnieją jednak trudności w wykorzystaniu nagromadzonych oszczędności, ponieważ w gospodarkach tych krajów występuje stan wysokiego nasycenia kapitałem.


Z drugiej strony na stosunkowo wysokim poziomie utrzymała się stopa %, (która wraz z krańcową rentownością kapitału decyduje o poziomie inwestycji) w związku z preferencją płynności i wzrostem skłonności do spekulacji.


I ta niewielka różnica (czasem wręcz zanikająca) między krańcową rentownością kapitału a stopą % stała się przyczyną obniżenia wydatków inwestycyjnych.


Tendencje stagflacyjne pogłębiał ponadto szereg innych czynników, które działają w kierunku zmniejszania skłonności zarówno do konsumpcji jak i do inwestowania:

-Kraje rozwinięte cechuje niski przyrost naturalny, co ogranicza inwestycje w budownictwie użyteczności publicznej: szkoły, szpitale.


Wiek XX w porównaniu z wiekiem XIX oznacza ograniczenie ekspansji geograficznej.

Proces wzrostu dochodu narodowego w/g Keynesa hamuje zmniejszanie się częstotliwości wojen, (które są czynnikiem nakręcającym koniunkturę, wzrost gospodarczy).

Działanie tych wszystkich czynników prowadzi do narastania tendencji stagflacyjnych.


Keynes nie zwrócił uwagi na *degradację środowiska , nie uwzględnił techniki jako zagrożenia dla przyrody, dla całej biosfery.


Teorię stagnacji sekularnej rozwinęli w latach 40-tych 2 ekonomiści angielscy:

*Hansen

*Higgins

Podobnie jak Keynes doszukiwanli się narastania przyczyn tendencji stagflacyjnej w niekorzystnym kształtowaniu się czynników zewnętrznych w stosunku do

immamentnych (wewnętrznych) procesów gospodarczych.


Do czynników wymienianych przez Keynesa dorzucili jeszcze

zmianę typu postępu technicznego na kapitałochłonnego na kapitałooszczędny

co jeszcze bardziej zmniejsza możliwości produkcyjnego wykorzystania tworzonych przez społeczeństwo oszczędności.


Teoria stagnacji sekularnej ma charakter dość powierzchowny, bo Keynes pomija wpływ na kondycję gospodarczą takich czynników jak

-procesy monopolizacji

-gospodarcza polityka cen monopolowych

-ograniczanie inwestycji dla utrzymania wysokich cen

jest to przyczyną niepełnego wykorzystania zdolności wytwórczych, a istnienie balastu tych niewykorzystanych zdolności uniemożliwia wykorzystanie całego aparatu wytwórczego.

Czynniki te tylko w pewnym stopniu określają tendencje rozwojowe gospodarki wywołane czynnikami charakterystycznymi dla gospodarki wolnorynkowej




Teoria interwencjonizmu państwowego


Keynes zdecydowanie odrzuca liberalne założenia dotychczasowej ekonomii i jest rzecznikiem aktywnej gospodarki politycznej państwa.

Środki zalecane przez Keynesa dzieli się na środki:

*pośrednie

*bezpośrednie

To, jakich narzędzi państwo powinno używać zależy od stopnia zaangażowania się państwa w działalność gospodarczą.


Środki pośrednie:

Do środków pośrednich zaliczamy:

a) manipulowanie stopą procentową

Postuluje obniżenie stopy% , żeby relatywnie wzrosła

*krańcowa rentowność kapitału i

*skłonność do inwestowania

Przesłanką tego procesu ma być

*obniżanie bankowej stopy dyskontowej oraz

*zwiększenie ilości pieniądza w obiegu



b) zalecenia przeprowadzenia zmian w podziale dochodu narodowego

wzrost opodatkowania progresywnego najwyższych dochodów, przy jednoczesnym wzroście świadczeń społecznych na rzecz najniżej uposażonych

efekty:

-spadek oszczędności (dochód ě oszczędności ě)

-wzrost efektywnego popytu

-jednak nie może zniknąć rola prywatnych środków własności

Keynes zaleca drugi środek pośredni- wprowadzenie progresywnego opodatkowania wysokich dochodów i przeznaczanie uzyskanych tą drogą środków na świadczenia społeczne, głównie dla grup nisko uposażonych (zasiłki dla bezrobotnych), to osoby o niskich dochodach mniej oszczędzają a więcej wydają.


Środki bezpośrednie:

-inwestycje publiczne, które nie powinny mieć charakteru bezpośrednio produkcyjnego, bo nie mają zwiększać podaży dóbr i usług, a tylko efektywny popyt. Dobrze temu służy pracochłonna rozbudowa infrastruktury i nie daje zbyt szybkiego wzrostu podaży.

Jak je finansować?

*kredyt bankowy - kreacja pieniądza, ale nie wywoła inflacji, bo skoro jest nadprodukcja, to zwiększonej podaży pieniądza i popytowi wyjdzie na spotkanie wysoka podaż.

Zaś efekty mnożnikowe spowodują wykorzystanie czasowo wolnych czynników wytwórczych.

Dopiero, gdy tych zabraknie, pojawi się inflacja.

"dopóki istnieje bezrobocie, wzrost podaży pieniądza nie wywiera żadnego wpływu na ceny"


-emisja obligacji - uruchomienie oszczędności

-nie należy obniżać płac, płace nominalne powinny być stałe, bo powstaną zatargi społeczne



Teoria Keynesa jest teorią krótkiego okresu czasu.

Keynes zdaje sobie sprawę, że w okresie kryzysu te działania pośrednie są niewystarczające, że konieczna jest bezpośrednia ingerencja państwa w stosunki gospodarcze.

Państwo powinno rozwijać roboty publiczne (państwowe). Mogą to być inwestycje społecznie użyteczne, takie, jak rozbudowa gmachów użyteczności publicznej . Keynes podkreśla, że tę samą rolę bodźcową odgrywają inwestycje społecznie nieużyteczne, jak kopanie dołów i ich zasypywanie. Z punktu widzenia gospodarki nie są one stratą, bo dają zatrudnienie i przyczyniają się do wzrostu popytu oraz umożliwiają produkcyjne wykorzystanie dotychczas niewykorzystanych mocy wytwórczych.

Uruchamiając w ten sposób pieniądze przyczynia się do wzrostu popytu efektywnego.


Inwestycje państwowe powinny w/g Keynesa finansowane z długu publicznego. Państwo emitując obligacje, pożyczki państwowe zadłuża

się bądź w społeczeństwie gromadząc niewykorzystane oszczędności bądź w systemie bankowym- w tym przypadku jednak wzrost ilości pieniądza w obiegu nie zawsze oznacza występowanie zjawisk inflacyjnych.

Tej dodatkowej podaży pieniądza na wyniku i wzrostowi popytu finansowego tą drogą odpowiada podaż towarów, które dotychczas leżały na składach (nadprodukcja).

Dalszej emisji pieniądza może odpowiadać pełniejsze wykorzystanie mocy wytwórczych już posiadanych i nie wykorzystanych w dobie kryzysu. Zjawisko inflacji występuje dopiero wówczas, gdy emisja pieniądza i wzrost popytu natrafiają na barierę pełnego wykorzystania zdolności wytwórczych na skutek niemożliwości szybkiego wzrostu produkcji, gdyż wymaga to dłuższych okresów czasu.

Kolejny wzrost pieniądza będzie powodował występowanie zjawisk inflacyjnych.



Znaczenie teorii Keynesa.

-Keynes po długim okresie podejmuje analizę makroekonomiczną, typową dla klasyków, zarzuconą przez ekonomię XIX wieku

-Rozwija popytową teorię kształtowania się dochodu narodowego, którą wcześniej rozwijali: Malthus, Marks, przyjmuje jednak założenie niepełnego wykorzystania zdolności wytwórczych

-Teoria Keynesa uchwyciła szereg realnych prawidłowości gospodarki kapitalistycznej , z których najważniejszą jest teza, że o sytuacji gospodarczej w krótkim okresie czasu decydują przede wszystkim wydatki inwestycyjne

-Teoria Keynesa dostarczyła szeregu realnych środków oddziaływania antydepresyjnego, wskazała szereg narzędzi mających istotną rolę w polityce antykryzysowej

-W teorii Keynesa przeważają jednak czynniki psychologiczny, który służy do wyjaśnienia niedostatku popytu konsumpcyjnego i inwestycyjnego. Ten niedostatek tłumaczy Keynes prawem , że ludzie coraz więcej oszczędzają w miarę wzrostu dochodów.

Nie porusza stosunków podziału (kształtowania się dochodów ludności). Nie porusza stosunków podziału.

Niedostatek popytu inwestycyjnego Keynes tłumaczy przeinwestowaniem, nie wprowadza do analizy wpływu procesów monopolizacji gospodarki na procesy gospodarcze.

-Poprawna interpretacja cyklu koniunkturalnego

-Braki w psychologicznej analizie niektórych kategorii ekonomii Keynes tłumaczy niedostatkiem popytu konsumpcyjnego, prawem psychologicznym :wzrost dochodu pociąga za sobą wzrost oszczędności.

-Nie analizuje problemu obiektywnych stosunków podziału, które w istotny sposób wpływają na oszczędności.

-Niedostatek popytu inwestycyjnego jest tłumaczony poprzez skłonność do spekulacji oraz teorią przeinwestowania

-Nic nie wspomina o cenie monopolizacji gospodarki

-Bada czynniki określające poziom dochodu narodowego

-Keynes był wybitnym ekonomistą zachodnim, wprowadził ekonomię na nowe tory. Odchodził od ekonomii marginalnej. od zasad indywidualizmu badawczego na rzecz teorio- poznawczego. (badanie grup społecznych)

Jego rozważania stały się podstawą prowadzonych obecnie badań - analizy dynamicznej.




III ANALIZA DYNAMICZNA


Rozwój narzędzi analizy dynamicznej.

Badanie zmian wielkości ekonomicznych w czasie jest podstawą analizy dynamicznej. Obejmuje ona:

-badania z zakresu wzrostu i rozwoju gospodarczego.


Tych dwóch pojęć nie należy mieszać. Pojęcie wzrost gospodarczy jest pojęciem węższym w stosunku do pojęcia rozwój gospodarczy.


Wzrost gospodarczy oznacza dodatnią zmianę ilościowo określonych wielkości ekonomicznych, takich jak:

-majątek narodowy

-dochód narodowy

Przyjmujemy tu abstrakcyjne założenie, że te ilościowe zmiany dokonują się bez przekształceń w stosunkach produkcji, a więc bez zmian jakościowych.



Rozwój gospodarczy- jest pojęciem szerszym. Obejmuje nie tylko zmiany ilościowe wielkości ekonomicznych, ale zajmuje się też badaniem parametrów jakościowych, czyli przekształceń związanych np.

-ze zmianami struktury własności

-ze zmianami struktury podziału

a więc zachodzące w sferze stosunków produkcji.

Pod pojęciem rozwój gospodarczy rozumiemy również problem przejścia z jednego ustroju społeczno-gospodarczego w drugi.



Narzędzia analizy dynamicznej.

1) Zdynamizowany mnożnik inwestycyjny Keynesa.

2) Zasada przyspieszenia, czyli akcelerator.

3) Supermnożnik.

4) Współczynnik kapitału.


Dynamizacja mnożnika inwestycyjnego Keynesa.

Zauważono, że mnożnik inwetycyjny powinien być traktowany jako wielkość zmienna, ponieważ jego wysokość ulega zmianom w poszczególnych fazach cyklu koniunkturalnego.

Jego wysokość zależy od psychologicznej krańcowej skłonności do konsumpcji, a ta ulega wahaniom w poszczególnych fazach.

Dwaj ekonomiści amerykańscy :

-Samuelson

-Clark

przedstawili działanie mnożnika inwestycyjnego w kolejno po sobie występujących okresach. Zwrócili uwagę na fakt, że wydatki inwestycyjne nie są dokonywane jednorazowo, ale w następujących sobie okresach, a wywołane nimi efekty mnożnikowe również nie występują jednorazowo, ale rozkładają się w czasie.

Przyjęli założenie stałości nakładów z okresu na okres.


W pierwszych okresach tempo wzrostu dochodu narodowego jest wysokie, w kolejnych fazach to tempo słabnie i wreszcie dochód stabilizuje się na nowym, podwyższonym poziomie.

Aby utrzymać ten nowy poziom dochodu narodowego konieczne jest utrzymanie wydatków inwestycyjnych. W przypadku ich zaniechania dochód narodowy spada do wyjściowego poziomu.


Z tego rozumowania wypływa ważny wniosek:

aby utrzymać tempo wzrostu wydatków inwestycyjnych, koniczne jest stałe zwiększanie wydatków inwestycyjnych.

O ile u Keynesa warunkiem równowagi statycznej była równość oszczędności i inwestycji, to warunkiem równowagi dynamicznej jest przewaga inwestycji nad oszczędnościami.

Aby utrzymać tempo wzrostu koniczne jest nie tylko niewystępowanie zjawiska tezauryzacji, ale niezbędne są również procesy detezauryzacyjne, czyli wykorzystanie tworzonych wcześniej oszczędności.

Tego typu wydatki inwestycyjne powodują wzrost popytu i produkcji w dłuższym okresie czasu, co umożliwia uzyskanie środków na finansowanie inwestycji.


Zasada przyspieszenia- akcelerator.

Tórcą tej zasady jest ekonomista francuski A.Aftalion, a współczesne jej sformuowanie dal ekonomista angielski - Roy ForbesHarrod.

Traktuje on zasadę przyspieszenia jako odwrotność mnożnika inwestycyjnego.


Zasada akcelereacji wskazuje na wpływ zmian dochodu narodowego (popytu efektywnego) na zmiany nakładów inwestycyjnych. Akcelerator bada wpływ zmian popytu konsumpcyjnego i usług na rozmiary produkcji dóbr produkcyjnych (w/g niektórych ekonomistów).


Zasada ta występuje w kilku aspektach, najważniejsze są 2:

1) ilościowy - Amplituda zmian popytu, produkcji dóbr produkcyjnych jest większa niż

zmiana popytu efektywnego, dochodu narodowego (popytu na dobra konsumpcyjne i usługi) - większa amplituda zmian inwestycji niż konsumpcji.

2) czasowy - Zmiana dóbr produkcyjnych musi wyprzedzić w czasie zmiany popytu konsumpcyjnego, aby te mogły się zrealizować.

Powstaje tu paradoksalne zjawisko, że skutek powinien wyprzedzić przyczynę- powinniśmy przewidywać zmiany popytu inwestycyjnego i wcześniej rozbudować bazę produkcyjną, aby ten popyt zrealizować, pokryć to rosnące zapotrzebowanie.


Stopa akceleracji zależy od trwałości urządzeń wytwórczych- im dłuższy okres, tym wyższa stopa tempa wzrostu. Jeżeli np. w okresie t1 nastąpiło przyspieszenie tempa wzrostu dochodu narodowego o 10%, to zasada akceleracji działa.

Jeżeli w okresie t2 stopa wzrostu dochodu narodowego stabilizuje się na poziomie 10% to zasada przyspieszenia przestaje działać.

Zasada ta działa zarówno przy przyspieszeniu jak i zwolnieniu tempa wzrostu dochodu narodowego.

Przy zwolnieniu tempa wzrostu następuje zwielokrotniony spadek produkcji dóbr inwestycyjnych.

Efekty objawiają się zwielokrotnionymi zmianami.

Zasada ta działa tylko przy zmianie tempa wzrostu, przy stabilizacji zasada ta przestaje działać.

Działa tylko przy pełnym wykorzystaniu sił wytwórczych.



Supermnożnik

Jest to połączenie mnożnika inwestycyjnego z zasadą przyspieszenia, wykorzystywane w celu bliższej interpretacji przebiegu cyklu koniunkturalnego


Jeżeli zwiększamy nakłady inwestycyjne to wywołuje to pojawienie się efektów mnożnikowych (wielokrotny wzrost dochodu narodowego, popytu efektywnego).

Ten wzrost popytu efektywnego wywołuje pojawienie się efektów przyspieszenia, a więc zwielokrotnionych nakładów inwestycyjnych.

Występują z kolei nakłady mnożnikowe , dalszy wzrost dochodu narodowego, który jest przyczyną ożywienia gospodarczego.

Można powiedzieć, że efekty mnożnikowe i przyspieszenia przeplatają się.

Wystarczy jednak niewielki spadek tempa wzrostu dochodu narodowego, aby zarówno zasada akceleratora jak i mnożnik inwestycyjny zaczęły działać w dół;

zwielokrotniony spadek produkcji dóbr inwestycyjnych, co powoduje spadek dochodu narodowego.

Te ujemne efekty wtrącają gospodarkę w stan kryzysu i depresji.


Współcznynnik kapitału

Mnożnik inwestycyjny Keynesa służył badaniu efektów popytowych inwestycji.

Współczynnik kapitału służy badaniu efektów podażowych inwestycji przy przyjęciu założenia, że moce wytwórcze są w pełni wykorzystane.

Współczynnik kapitału odpowiada na pytanie, jaki nakład kapitału jest niezbędny dla odpowiedniego rozszerzenia mocy wytwórczych, aby dochód narodowy wzrósł o jednostkę.

W ujęciu ekonomisty angielskiego Harroda współczynnik kapitału C jest relacją między inwestycjami a przyrostem dochodu narodowego.


I

C= -------

Y


Ten współczynnik zależy od kilku czynników, ale przede wszystkim od zmian stosunku między :

-wzrostem technicznego uzbrojenia pracy a

-wydajnością pracy.

Zmiany w stym stosunku są uwarunkowane typem postępu technicznego.


-przy kapitałochłonnym typie postępu technicznego, a więc, gdy techniczne uzbrojenie produkcji rośnie szybciej niż wydajność pracy, to współczynnik kapitału rośnie

-przy neutralnym typie postępu technicznego, a więc, gdy techniczne uzbrojenie pracy rośnie proporcjonalnie do wydajności pracy, to współczynnik kapitału nie zmienia się.

-Przy kapitałooszczędnym- współczynnik kapitału maleje.




Dynamika raz jeszcze


W ekonomii po Keynsie pojawiła się potrzeba przeanalizowania czynników wzrostu i ich wpływu na gospodarkę.

Teorie dynamiczne kształtowały się w 3 kolejnych okresach i dotyczą 3 głównych problemów teoretycznych:

a) cyklu koniunkturalnego

b) wzrostu gospodarczego

c) rozwoju gospodarczego


Teorie te miały udowodnić, że kraje słabo rozwinięte też mogą wejść na ścieżkę rozwoju gospodarczego.


Dynamizacja mnożnika

Rozwijając teorię mnożnika udowodniono, że:

-niesłuszne jest traktowanie mnożnika jako wielkości względnie stałej we wszystkich fazach cyklu koniunkturalnego

-mnożnik zależy od krańcowej skłonności do konsumpcji różnych grup społecznych, a proporcje podziału dochodu zależą od fazy cyklu


Zmiany mnożnika w trakcie cyklu koniunkturalnego opisuje Samuelson i Clark.


Wydatek państwa, który ma uruchomić mnożnik nie zostaje dokonany jednorazowo w całości. Zazwyczaj w nowych okresach wchodzą kolejne kredyty.

Tak samo efekty mnożnika nie występują w jednym okresie, ale rozkładają się na kilka okresów.

Tak oto efekty mnożnikowe kumulują się.

Aby utrzymać dochód narodowy na poziomie, do jakiego wydźwignął go ten dodatkowy popyt, trzeba zachować tempo wzrostu wydatków inwestycyjnych.

W innym przypadku zajdą dostosowania cenowe i poprzez mnożnik dochód narodowy zacznie spadać.


Przy popytowym ujęciu problemu,stabilizacja poziomu inwestycji powoduje spadek dochodu narodowego.


Zasada akceleracji

Harrod i Lundberg (Szwed).

Zasada akceleracji mówi, że zmiany w popycie na dobra spożycia i usługi wywołują o wiele większe zmiany w popycie na dobra inwestycyjne używane do ich produkcji.


załóżmy, że gospodarka znajduje się z stanie zastoju i mamy stały popyt konsumpcyjny, w wysokości 1.000.

Aby go wytworzyć potrzebujemy majątku produkcyjnego o wartości 3.000

Kapitał zużywa się w 10 lat.

więc aby odtwarzać kapitał co roku trzeba wyprodukować dóbr kapitałowych za 300.


i mamy funkcję koniecznej produkcji = 1.000y+300z

Ale coś sie stało i popyt rośnie o 10%

czyli wynosi 1100 jednostek= 1.100y

Wszystkie moce wytwórcze były wykorzystane, więc trzeba zainwestować za każdą jednostkę popytu trzeba zainwestować 3 jednostki.

Mamy więc produkcję= 1.100y+600z


czyli popyt na dobra konsumpcyjne wzrósł o 10%

a produkcja dóbr inwestycyjnych aż o 100% (z 300 rocznie do 600)

Działanie akceleratora przejawia się w kilku aspektach:


a) ilościowy

Amplituda zmian:

-poziomu inwestycji jest większa niż

-poziomu konsumpcji i efektywnego popytu


b) wyprzedzenie czasowe

inwestycje, wywołane zmianami efektywnego, globalnego popytu muszą wyprzedzić zmiany w produkcji dóbr konsumpcyjnych, ażeby te zmiany mogły się zrealizować.

paradoks: chcemy, aby skutek wyprzedzał przyczynę


Od czego zależy wysokość stopy akceleracji?

*trwałość urządzeń wytwórczych

im dłuższy okres, tym wyższy będzie akcelerator

ale wydłuża stopę wyprzedzenia, jaką powinna mieć dodatkowa produkcja dóbr inwestycyjnych

*zasada akceleracji działa tylko przy zmianie tempa wzrostu produkcji dóbr konsumpcyjnych (dochodu narodowego)

ZASADA DZIAŁA TYLKO PRZY ZMIANIE TEMPA WZROSTU.

*zasada działa przy dobrach:

-inwestycyjnych

-trwałego spożycia

-zapasach

ale mają one różny czas życia.


Akceleracja jest powiązana z mnożnikiem.

Inwestycje wywołujące efekty mnożnikowe powodują wzrost globalnego efektywnego popytu.

A wzrost popytu uruchamia efekty akceleracji.


Można powiedzieć, że akcelerator uzupełnia mnożnik,jeszcze bardziej uwrażliwia poziom dochodu na zmiany inwestycji.



Współczynnik kapitałowy Harroda.

Akcelerator umożliwił szerszą analizę powiązań inwestycji i gospodarki.

Udowadnia, że sam wzrost popytu nie starcza do osiągnięcia większego dochodu narodowego. Aby taki wzrost nastąpił trzeba odpowiednio rozbudować bazę wytwórczą i dopiero wtedy uruchomić taką wielkość produkcji, która zaspokoi popyt.


Tak więc zaczynamy się interesować podażowym efektem inwestycji.

Patrząc w ten sposób na zasadę akceleracji tworzymy nowy współczynnik kapitałowy .


Krańcowy współczynnik kapitałowy mówi, jaki musi nbyć wzrost inwestycji, aby osiągnąć przyrost dochodu narodowego o jednostkę

I

= --------

Y

.

wracając do przykładu:

popyt wzrósł o 100y (10%)

zał. chcemy powiększyć produkcję o 100y

musimy mieć dodatkowy majątek produkcyjny = 300z


inwestycje netto

= ------------------------

zmiana popytu lub dochodu


300

= ----------- = 3

100


Czyli dla osiągnięcia przyrostu dochodu o 1 jednostkę konieczny jest dodatkowy kapitał w wysokości 3 dolarów.



Inwestycje autonomiczne i indukowane

W związku z rozważaniami na temat mnożnika i akceleratora w ekonomii zachodniej wyodrębniły się pojęcia inwestycji autonomicznych i indukowanych.

Upowszechnił je Harrod.


Inwestycje autonomiczne- niezależne od bieżącego popytu efektywnego (czyli zmian gospodarki).Czyli są one niezależne od bieżącej działąlności gospodarczej. Związane są z:

* wynalazkami technologicznymi,

* wprowadzaniem do produkcji nowych metod,

* ze wzrostem liczby ludności i z

* z wydatkami publicznymi państwa


-Inwestycji tych dokonuje się bez względu na stan popytu, niekiedy tylko w pewnym związku- zwykle przeciwdziałają efektom mnożnikowym. (automatyczne stablilizatory).

-Inwestycje autonomiczne są zazwyczaj głównym źródłem efektów mnożnikowych, pobudzających gospodarkę.

-Ze względu na zewnętrzny charakter w stosunku do procesów gospodarczych nie można analizować ich przyczyn powstawania.



Są realizowane głównie przez związki komunalne. Mają egzogeniczny charakter w stosunku do procesów gospodarczych znajdowały one swój wyraz w efektach mnożnikowych, służą do nakręcania koniunktury.


Inwestycje indukowane (pobudzane)- mają charakter endogeniczny w stosunku do procesów gospodarczych. Realizowane są głównie przez przedsiębiorców i znajdują swój wyraz w efekcie przyspieszenia w akceleratorze.


-Są to zmiany wywołane przez zmianę poziomu dochodu i idące z a nim zmiany popytu.

-Są to inwestycje najczęściej realizowane przez przedsiębiorców, wtedy, gdy wzrasta efektywny popyt.

-Inwestycje indukowane znajdują swój wyraz w zasadzie przyspieszenia




Teoria wzrostu zrównoważonego


Wzrost zrównoważony- proces wzrostu dochodu narodowego, przy którym zostaje zachowana równowaga między stroną podażową a popytową.


Jednym z twórców tej teorii jest


Harrod, który już w 1936 roku pracy "Cykle handlowe" podjął ten problem.

w 1977 w pracy "Ku dynamice gospodarczej" w pełniejszy sposób przedstawiono problem wzrostu gospodarczego.


W okresie międzywojennym publikację na temat wzrostu gospodarczego były stosunkowo nieliczne. Obecnie jest ich bardzo dużo.

Obok Harroda do czołowych przedstawicieli teorii wzrostu zrównoważonego należą m.in.


* Joan Robinson (Wielka Brytania)

* Nicolas Caldor (prof. Cambridge, UK)

* Evsey Domar (USA)

* Tinbergen (Holandia)




Model wzrostu zrównoważonego Domara

Domar przyjmuje szereg założeń:

1) Gospodarka w okresie wyjściowym osiągnęła już stan pełnego wykorzystania zdolności wytwórczych i cały problem sprowadza się do utrzymania tego stanu w procesie wzrostu.


2) Handel zagraniczny i państwo traktuje jako czynniki zewnętrzne (abstrachuje od nich) , co nie przeszkadza mu twierdzić, że aktywna rola państwa wpływa na wzrost gospodarczy.

Czyli ze swego modelu eliminuje państwo i zagranicę , traktując je jako czynniki zewnętrzne w stosunku do gospodarki zamkniętej.

Ale nie przeszkadza mu to twierdzić, że konieczną przesłanką szybkiego rozwoju jest aktywna ingerencja państwa w życie gospodarcze.


3) Teza o niewystępowaniu opóźnień czasowych- przyrost inwestycji w tym samym okresie oddziaływuje na wzrost popytu efektywnego, a także całość inwestycji oddziaływuje na rozszerzenie zdolności produkcyjnych.

bo gdy Inwestycje rosną, to w krótkim okresie rośnie popyt

a w długim okresie rośnie podaż


4) Krańcowa i przeciętna skłonność do oszczędzania są sobie równe, a także skłonność ta i współczynnik kapitału są stałe.


Ekspozycja modelu: warunkiem wzrostu zrównoważonego (jest to warunek większości modeli) jest utrzymanie w procesie wzrostu identycznego tempa przyrostu zdolności wytwórczych i wzrostu dochodu narodowego.

W tej sytuacji możliwe jest utrzymanie stanu pełnego wykorzystania zdolności wytwórczych, który gospodarka osiągnęła w okresie wyjściowym.


Możemy zapisać, że:


P. Y

------ = ------ = r

P Y


P - podaż

Y-popyt


Keynes: aby dochód narodowy rósł, muszą rosnąć inwestycje.

Stopa wzrostu zdolności wytwórczych i dochodu narodowego powinna być równa stopie wzrostu popytu.

Aby dochód narodowy wzrósł, muszą wzrosnąć inwestycje, aby poprzez wzrost popytu inwestycyjnego osiągnąć wzrost popytu efektywnego.



Powstaje pytanie:

W jakim tempie powinny rosnąć inwestycje?


Ten problem stopy wzrostu inwestycji stara się rozwiązać w swoim modelu Domar.


P Y

Jeśli w procesie wzrostu ma zachodzić równowaga --------- = --------- = r

P Y


(rozumiemy tu długi okres), to w każdym rozpatrywanym okresie przyrost zdolności produkcyjnych rozumiany jako wielkość absolutna powinien być równy przyrostowi dochodu narodowego, czyli P=Y, czyli strona podażowa ma się równać stronie popytowej.


P= I * - strona podażowa


1

  • = ---- odwrotność współczynnika kapitału


jest to współczynnik ogólnospołecznej efektywności inwestycji



Natomiast stronę popytową obejmuje , podobnie jak Keynes, tylko używając innych symboli:



= 1 - KSK = KSO (krańcowa skłonność do konsumpcji)

1 1 1

Y = I * -------------- = I * --------- = I * ------ (Keynes)

1 - KSK KSO


S S C

= ------ = ------ = 1 - ------- (KSO) - bo Domar założył, że przeciętna= krańcowa

Y Y Y



Strona podażowa równa się stronie popytowej:


1 I

I * = I * -------- -------- = *

I



* - stopa wzrostu inwestycji


Ponieważ Domar przyjął naturalny postęp gospdarczy:


r = * - stopa wzrostu zrównoważonego



Aby zapewnić wzrost zrównoważony, to:

* inwestycje

powinny stale rosnąć na poziomie określonym iloczynem: *


Ponieważ Domar przyjął neutralny typ postępu technicznego, to stopa

I

wzrostu inwestycji ( --- ) = stopie wzrostu dochodu narodowego

I



I Y

----- = ------ = r - stopa wzrostu zrównoważonwego

I Y


r = *

r= KSO *




Wzrost niezrównoważony


Jeżeli w rzeczywistości realizowane inwestycje kształtują się na poziomie odmiennym niż wyznaczony przez stopę wzrostu zrównoważonego

r = * to wzrost przestaje mieć charakter zrównoważony, zaczyna być niezrównoważony, a występujące w gospodarce procesy kumulacyjne (działanie mnożnikowe akceleratora)

będą coraz bardziej odchylały ścieżkę wzrostu od ścieżki wzrostu zrównoważonego.


Mogą wystąpić 2 sytuacje:

1. stan luki deflacyjnej , gdy inwestycje są na poziomie niższym od r

2. luka inflacyjna , gdy I>r


Zjawiska luki deflacyjnej:

*wywołują je niskie inwestycje (przyrost dochodu narodowego i popytu konsumpcyjnego jest niedostateczny, aby zapewnić pełne wykorzystanie rozszerzających się mocy produkcyjnych= wytwórczych)



Polska: co jeszcze przyczyniło się do luki inflacyjnej, bo nadeszły terminy spłat kredytów zagranicznych.

-inwestowanie było nietrafione

-spożytkowane na konsumpcję


W warunkach nieregulowanego kapitalizmu realizacja wzrostu zrównoważonego jest utrudniona (bo nie można zakładać, że przedsiębiorstwa będą rozwijać inwestycje, odpowiadające potrzebom koniunktury) =>

Domar postulował ingerencję państwa (polityka fiskalna, pieniężna) w gospodarkę - ją regulować.


Wysuwane przez Domara postulaty w zakresie polityki inwestycyjnej odchodzą od tradycyjnych podejść.


I. NADMIAR KAPITAŁU= luka deflacyjna => podnieść stopę inwestycji (szybciej ten kapitał tworzyć) -DOBRZE, bo przyrost inwestycji będzie bardziej działał w stronę wzrostu popytu niż podaży i w ten sposób będzie przywrócona równowaga.


II. NIEDOSTATEK KAPITAŁ- luka inflacyjna (niedostatek produkcji, podaży) => należy obniżyć inwestycje, aby zmniejszyć popyt ludności.



Te uwagi Domara są zwane PARADOKSEM DOMARA-HARRODA są one paradoksem jedynie z pozoru.


Realizacja inwestycji na poziomie stopy % r nie tylko umożliwi pełne wykorzystanie mocy wytwórczych, ale i pełne zatrudnienie.


=> W rzeczywistości sytuacja nie jest taka prosta. Osiągnięcie stanu pełnego wykorzystania mocy produkcyjnych wcale nie musi iść w parze z pelnym zatrudnieniem

Podaż ogólnej siły roboczej w gospodarce uzależniona jest od:

- tempa przyrostu naturalnego

- wzrostu wydajności pracy


Aby zapewnić pełne zatrudnienie konieczne jest aby produkcja i dochód narodowy rosły w tempie określonym przez sumę współczynników:

- wzrostu ludności i wzrostu wydajności pracy


Czyli:


Y L W

------ = ------- = ------- = G - gwarantowana stopa wzrostu

Y L W


L

----- - stopa przyrostu naturalnego

L


W

------ - stopa przyrostu wydajności pracy

W


Aby zapewnić:

*wzrost zrównoważony,

*pełne wykorzystanie mocy wytwórczych

*pełne zatrudnienie


r = G


Zwykle się nie to nie zdarza i występuje albo bezrobocie technologiczne albo brak siły roboczej.




Współczesny neoliberalizm


Można pogrupować geograficznie na szkoły:

1) angloamerykańską= londyńsko-chicagowska

2) niemiecką, tzw. fryburską



1. Szkoła londyńsko-chicagowska - neoliberalizm.


Na gruncie angielskim głównym ośrodkiem współczesnego neoliberalizmu jest ośrodek londyński , któremu przewodzi Hayek.

Hayek Nawiązuje on do tradyzji liberalizmu, jest zdecydowanym antykomunistą. Laureat nagrody Nobla w 1974 roku.



Szkołę amerykańską reprezentują ekonomiści szkoły w Chicago.


F. Knight tłumaczy pochodzenie zysku w duchu liberalizmu. W pracy pt.

"Ryzyko, niepewność i zysk" wydanej w 1921 roku dowodzi, że

-ryzyko można skalkulować w koszty

-niepewność natomiast jest poza możliwościami kalulacyjnymi firmy

i dlatego zysk jest wynagrodzeniem za podejmowanie decyzji w warunkach niepewności jeśli chodzi o przyszłą kondycję gospodarczą.


Głównym ekonomistą ośrodka chicagowskiego jest


Milton Friedman laureat nagrody Nobla w 1976 roku. Napisał m.in. "Kapitalizm i wolność” - dowodził, że jedynie kapitalizm pozwala na

wolność osobistą jednostek.


Znany przede wszystkim jako twórca tzw. monetaryzmu - kierunku polemicznego w stosunku do keynsizmu.

W dyskusji na temat polityki stabilizacji cen wyodrębniły się w ekonomii dwa główne nurty:

-keynsizm

-monetaryzm




Keynsistów reprezentują m.in.:

Jean Robinson & Tobin:

Kładą nacisk na politykę fiskalną państwa, której zakres, czas każdorazowo ustalałyby władze w zależności od sytuacji gospodarczej.

Czynnikiem antyinflacyjnym regulującym podaż pieniądza na rynku miały być podatki.



Monetaryści odrzucają politykę monetarną, restrykcje podatkowe uważają za celowe prowadzenie właściwej polityki pieniężnej.

Friedman postulował, aby dokonać jednorazowej redukcji pieniądza do poziomu docelowego a następnie prowadzić politykę zgodną z trwałą regulacją podaży pieniądza czyli dostosowaniem podaży pieniądza do poziomu wzrostu produkcji realnej tzw. trwała reguła działania.

Szkoła młodszych klasyków- również monetaryzm:

Lucas & Sargent:

Grupa bardziej radykalnych liberałów, twórcy teorii racjonalnych oczekiwań.

Odrzucają oni politykę fiskalną, nacisk kładą na politykę pieniężną (M).



Monetaryści i keynsiści wychodzili w swych rozważaniach z koncepcją utrzymania równomiernego wzrostu i oba te nurty kładły nacisk na :

-stabilizację poziomu cen

-likwidację bezrobocia

-utrzymanie równowagi bilansu płatniczego

Oba te nurty zajmują się działaniami w skali makro.

Cele te chciano realizować przy pomocy różnych środków



2. Szkoła niemiecka - fryburska - ordoliberalizm.


Twórcą był

Walter Eucken [Oiken], był założycielem czasopisma "Ordo" .

Czasami też reprezentowany przez niego kierunek nosi nazwę Ordo Lahre.

Stał on na pozycji liberalizmu ekonomicznego.

Jego poglądy były popularne wśród socjaldemokracji niemieckiej. Na wzór Maxa Webbera i jego typów idealnych (modelowych systemów gospodarczych) wyróznił 2 krańcowe typy gospodarki:

-gospodarka rynkowa, wolnokonkurencyjna

-gospodarka centralnie kierowana( administracyjnie, odgórnie)

Wskazywał na wyższość gospodarki rynkowej. Istnieje pogląd, że cud gospodarczy lat 40-tych w Niemczech ma źródło w realizacji postulatów liberalizacji gospodarki.


Neoliberalizm realizował w latach 70-tych niemiecki kanclerz Ludwig Erhard.

Prowadzenie wolnego rynku zapewniło boom gospodarczy.



27 HME



Współpraca

Wczytywanie...