Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

metodologia- metodologia


Podgląd

metodologia.docx

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

1. Istota i pojęcie metodologii

Metodologia (gr. methodos = badanie + logos = słowo, nauka) jest

nauką o czynnościach poznawczych badań naukowych oraz wytworach

poznawczych tych czynności. Szczególnym zainteresowaniem metodologii są

metody badawcze i ich wytwory w postaci faktów, czyli uzyskanych

informacji, czy też danych przedstawionych jako jakościowe lub ilościowe

zmienne i ich wskaźniki.

Rys.

Metodologię można i należy pojmować w dwu znaczeniach.

W znaczeniu pragmatycznym i wówczas należy ją przyjmować jako naukę

o metodach działalności naukowej i stosowanych procedurach badawczych.

W znaczeniu apragmatycznym, jako naukę o elementach i strukturze

systemów nauk, teorii i praw naukowych. W poznaniu naukowym możemy posługiwać się

elementami i zasadami metodologii ogólnej jak też zaleceniami metodologii

szczegółowej.

Metodologia opisowa i normatywna

Badania nad czynnościami poznawczymi jak i ich wytworami

zarówno w metodologii ogólnej jak i szczegółowej pozwalają wyodrębnić

metodologię opisową i metodologię normatywną. Metodologia opisowa

zmierza do opisu czynności poznawczych i ich wytworów, podczas gdy

metodologia normatywna opracowuje i zaleca normy poprawnego

postępowania naukowego i określa stopień rozwoju danej nauki

W podziale tym wyróżniamy nauki teoretyczne, czyli podstawowe

oraz stosowane czyli praktyczne. Nauki teoretyczne oparte są na pojęciach

abstrakcyjnych i dotyczą twierdzeń analitycznych wzbogacających ogólne prawa naukowe. Nauki stosowane zajmują się problemami praktycznymi

(pragmatycznymi) i dostarczają wiedzy oraz umiejętności do konkretnego

działania. Ich twierdzenia empiryczne oparte są na badaniach stosowanych

i sprzyjają przede wszystkim efektywności działania. Poznawcze rezultaty

nauk teoretycznych uzasadniają i dostarczają naukom stosowanym wiedzę

i umiejętności do praktyki przemysłowej, rolniczej, ekonomicznej,

medycznej, technicznej, pedagogicznej, . . . .

Uwzględniając przedmiot i metody badań, co w metodologii jest

najistotniejszym, w nauce można wyodrębnić nauki formalne i nauki

empiryczne (rys. 2.3.). Nauki formalne określa się mianem nauk

racjonalnych, dedukcyjnych lub matematycznych. Należą do nich logika,

filozofia, matematyka, ... . Nauki empiryczne określa się mianem nauk

indukcyjnych lub realnych. Dzielą się one na nauki humanistyczne

i przyrodnicze (rys. 2.3.). W skład nauk humanistycznych określanych także

jako społeczne wchodzi: historia, pedagogika, ekonomia, socjologia,

a więc te nauki, które zajmują się wytworem świadomej i celowej

działalności człowieka. Nauki przyrodnicze, takie jak: fizyka, chemia,

biologia, badają przeważnie żywiołowo kształtowane wytwory przyrody.

Jak z tego wynika nauki humanistyczne od nauk przyrodniczych różnią się

przede wszystkim przedmiotem badań, a to sprawia, iż zachodzą między nimi

również dość istotne różnice w metodach badań, technikach wyjaśniania

poszczególnych faktów naukowych (procesów), narzędziach badawczych

oraz rodzajach uzasadniania twierdzeń.

Badania naukowe mogą być prowadzone w szerokim i wąskim

ujęciu. W szerokim ujęciu to proces twórczych czynności przebiegający od

ustalenia i powzięcia problemu badawczego, aż do jego pisemnego

opracowania. Badania w wąskim ujęciu sprowadzają się do konkretnych

czynności badawczych i mają na celu poznanie nie znanych lub mało

znanych właściwości (cech, parametrów) obiektów, przedmiotów, zdarzeń,

procesów, faktów,... . Są to zwykle elementy (fragmenty) szerszej (większej)

rzeczywistości, dotyczące wycinka poznawanej (badanej) działalności

społecznej, ekonomicznej, pedagogicznej, technicznej, kulturowej,

ekologicznej,....

Procesy badań naukowych zarówno w szerokim jak i wąskim ujęciu

świadczą, iż każda dziedzina i dyscyplina wiedzy oraz działalność ludzka

jest złożona i wielostronnie uwarunkowana. Dlatego też jedynie świadomie

i celowo zastosowana procedura badawcza jest w stanie zapewnić

podstawowe funkcje badań naukowych, w tym:

- teoretyczną polegającą na konfrontowaniu aktualnie

funkcjonujących teorii, w potrzebie ich korygowanie

i dążenie do konstruowania na ich podstawie nowych

(uzasadnionych naukowo) teorii i praw naukowych,

- metodologiczną polegającą na rozwijaniu instrumentarium

badawczego przy tworzeniu nowych hipotez, ich empiryczną

weryfikację, doszukiwanie się istotnych zmiennych i ich

wskaźników, a także na analizie tych zmiennych oraz

ustalaniu związku i zależności w badanych zjawiskach,

procesach i strukturach,

- praktyczną polegającą na budowie modeli weryfikowanych

empirycznie i w konsekwencji wdrażanych do praktyki.

Na podstawie powyższych stwierdzeń można przyjąć, iż celową

i świadomą działalność badawczą można sprowadzić do trzech etapów:

- wyjściowej formy badań, jaką jest rozpoznanie przedmiotu

badań,

- opracowanie efektów rozpoznania,

- konfrontacji wyników badań z praktyką.

3.2. Zadania badań naukowych

Wynikiem badań naukowych powinien być zawsze nowy i wymierny

rezultat (wytwór) pracy twórczej. Nowa praca twórcza może dotyczyć

wyjaśnienia problemu społeczno - gospodarczego, wychowawczego, ... lub

stwierdzenia i ustalenia nieznanych wartości i związków między,

przedmiotami, organizacjami, strukturami, procesami i innymi parametrami

badanych zjawisk. Jeżeli w wyniku zabiegów badawczych, uznanymi

metodami lub technikami, uzyskuje się wytwór o właściwościach już

znanych i stosowanych nie jest to praca twórcza. Jest to praca wytwórcza.

Niewątpliwie posiada ona swoją wartość naukową i przydatność społeczną

lecz jej obiektywny wynik nie mieści się w pojęciu nowej pracy twórczej.

Twórcze badania naukowe powinny się cechować nowością myśli, ich

unikalnością, oryginalnością i niepowtarzalnością [2, 24, 26, 32].

W nauce i badaniach naukowych wyróżnia się kilka rodzajów pracy

twórczej. Może to być praca naukowa, wynalazczo - techniczna, artystyczna,

wychowawcza, organizacyjna, ... . By jednak można było ją zaliczyć do

pracy naukowo twórczej powinna ona mieć charakter odkrywczy, to znaczy:

- rozwiązywać lub umożliwiać poznanie faktów, zjawisk,

procesów, struktur, . . . , dotychczas nieznanych,

- opisywać, poszukiwać i wyjaśniać nowe zjawiska, metody

i teorie służące do opracowania pojęć, zasad, wzorów,

algorytmów, modeli, funkcjonujących w danej rzeczywistości.

Z powyższego wynika, że zadaniem badań naukowych jest

ujawnianie nowych prawd, tworzenie nowych teorii naukowych. Ujmując

inaczej, to teoretyczne i empiryczne wyjaśnianie lub odzwierciedlanie realnej

rzeczywistości [4, 17, 25, 26].

DEDUKCJA I INDUKCJA

Dedukcja (łac. deductio = wyprowadzenie) jako proces rozumowania

polega na przechodzeniu od ogółu do szczegółu, czyli jest to taki proces

myślowy, w którym na podstawie wiadomości o całości, wnioskujemy

o niektórych częściach składowych (elementach, przedmiotach) z danej

całość. Jest to zatem zabieg myślowy oparty na przyjęciu podstawowych

zasad (przesłanek lub aksjomatów), których słuszność uznaje się bez

zastrzeżeń i następującym po tym dalszym wnioskowaniu opartym na

zasadach logiki prowadzącym do bardziej szczegółowych twierdzeń

ogólnych. Dla udowodnienia dowolnej implikacji wystarczy z poprzednika

tej implikacji wydedukować jej następnik. Dedukcja, zatem polega na

dobieraniu następstwa do danej racji logicznej. Dlatego też gdy dana jest

racja, jako zdanie uznane za prawdziwe, na tej podstawie uznaje się

następstwo (EP PWN, Warszawa 1973, s. 567).

Indukcja (łac. inductio = wprowadzenie) jest to rozumowanie

polegające na wyprowadzeniu wniosków z przesłanek będących ich

poszczególnymi przypadkami. W szerszym znaczeniu jest to rozumowanie

od szczegółu do ogółu. Na podstawie informacji (wiadomości) o niektórych

przedmiotach (procesach, zjawiskach) jakiejś klasy można wnioskować

o wszystkich przedmiotach tam znajdujących się (danej klasy). W naukach

empirycznych indukcja jako proces myślowy polega na wyprowadzaniu

uogólnień na podstawie eksperymentów lub obserwacji faktów. Pewność

wnioskowania indukcyjnego jest zupełna wówczas gdy można zbadać

wszystko. W badaniach jest to jednak niemożliwe. Dlatego też mamy do

czynienie przeważnie z indukcją niezupełną. Polega ona na wyprowadzeniu

stwierdzeń przybliżonych, „ o takim stopniu prawdopodobieństwa, jaki

odnotowano w czasie obserwacji jednostkowych egzemplarzy" [32, 34].

Prawdopodobieństwo z kolei w działalności praktycznej uzyskuje się drogą

statystyczną. Prawdopodobieństwo wniosku indukcyjnego zwiększa się [ 1 ]:

- „im większa jest liczba badanych przedmiotów, zjawisk,

których dotyczą przesłanki",

- „im bardziej się te przedmioty, zjawiska, między sobą

różnią".

W rezultacie można stwierdzić, iż wniosek indukcyjny tym bardziej

jest słuszny (prawdziwy), im większa liczba faktów, zdarzeń lub procesów

zostanie zbadana i im większe wystąpią między nimi różnice indywidualne.

W uogólnianiu można także stosować indukcję eliminacyjną. Polega ona na

wykrywaniu zależności przyczynowo - skutkowych i jest oparta na

millowskich schematach wnioskowania (kanony J.S. M i l l a ) .

Między dedukcją a indukcją czymś pośrednim jest analogia.

Analogia polega na przenoszeniu podobieństwa cech (wartości) z jednego

przedmiotu na drugi. O analogii mówimy wówczas, kiedy przedmiot

(zjawisko, proces) posiada pewne cechy podobne do cech w innych

przedmiotach. Jeśli więc dedukcja jest „dobieraniem następstwa do racji,

a indukcja racji do następstwa, to analogia poszukuje wspólnej racji między

przedmiotami czy też pojęciami"[ 27 ].

Konceptualizacja polega na zdefiniowaniu kluczowych dla badania pojęć opisujących zjawiska, będących przedmiotem badawczego zainteresowania oraz określeniu relacji pomiędzy tymi pojęciami (por. Blaikie 2009: 116). W przypadku badań naukowych w naukach społecznych prawidłowo przygotowana konceptualizacja powinna odnosić się do teorii dotyczących zjawisk, będących obiektem zainteresowania badacza. Kluczową cechą dobrej konceptualizacja jest precyzja w definiowaniu wykorzystywanych pojęć (por. Babbie, Rubin 2011:172).

Kolejnym etapem procesu badawczego, następującym po konceptualizacji jest operacjonalizacja. Same pojęcia nie są, jak zaznacza DeVaus, ze swej natury obserwowalne. Niezbędny jest zatem proces przełożenia pojęć zdefiniowanych w procesie konceptualizacji na mierzalne wskaźniki (DeVaus 2001:24). Operacjonalizacja jest zatem procesem doboru wskaźników, korespondujących z przyjętymi w toku konceptualizacji definicjami określonych zjawisk, pozwalających na jednoznaczne określenie w toku procedury badawczej, czy i w jakim zakresie mamy do czynienia z danym zjawiskiem w badanej rzeczywistości.

Przykładowo, konceptualizując aktywność obywatelską jako zaangażowanie w działalność organizacji pozarządowych w procesie operacjonalizacji jako wskaźnik aktywności obywatelskiej potraktować możemy pytanie o to, czy respondent jest członkiem organizacji pozarządowej.

  • metodologia opisowa - koncentruje się na opisie czynności poznawczych i ich wytworów,
  • metodologia normatywna - zestawia normy poprawnego postępowania naukowego - (podział ze względu na sposoby przeprowadzania badań);

  • metodologia apragmatyczna- to badania nad rezultatami czynności naukowych. Wykorzystuje się ją w analizach dedukcyjnych;
  • metodologia pragmatyczna- odnosi się do czynności badawczych, tzw. metodologia badań naukowych. Do jej zadań należy między innymi: wyodrębnienie typów czynności, analiza precyzująca ich istotę, opis procedury naukowej, ustalenie celu badawczego i zasad postępowania przy jego realizacji;

  • metodologia ogólna- analiza czynności lub rezultatów poznawczych wykorzystywanych we wszystkich naukach, w tym wnioskowanie, klasyfikowanie, definiowanie;
  • metodologia szczegółowa - podzielona na metodologie typów nauk, odróżniających się od siebie rodzajem zabiegów poznawczych. Im bardziej szczegółowa, tym różnice są bardziej widoczne;

  • metodologia nauk dedukcyjnych- aby uzasadnić jakieś twierdzenie nie jest konieczne odwoływanie się do spostrzeżeń zmysłowych czy własnych doznań (zwłaszcza matematyka lub logika);
  • metodologia nauk indukcyjnych (empirycznych)- typowo doświadczalne nauki, aby uzasadnić jakieś twierdzenie należy skorzystać z określonych spostrzeżeń (doświadczenia). Typowym przykładem nauk indukcyjnych jest biologia, fizyka, psychologia czy nauki społeczne (w tym ekonomia). Nauki empiryczne wykorzystują w badaniach np. obserwację, pomiar, eksperyment, sprawdzanie hipotez. (Podział ze względu na charakter problemów badawczych, stosowanych metod i prezentowania wyników)

Współpraca