Witaj ponownie!
Mail Grupowy pomaga Twojej grupie sprawnie się komunikować, dzielić notatkami, wydarzeniami i opiniami. Dowiedz się więcej »
Przedmioty Wykładowcy Uczelnie

Podział administracyjny


Prowadzący Robert Szmytkie
Informacja dla prowadzących
Podgląd

Podz. Admin..docx

Podgląd pliku (pełna wersja wyższej jakości po zalogowaniu):

Podział administracyjny kraju.

Podział administracyjny to podział terytorium kraju na mniejsze jednostki przestrzenne w oparciu o istniejące w nim regiony przyrodnicze i społeczno- gospodarcze. Ma za zadanie ułatwienie sprawowania władzy przez organy państwowe i samorządowe, zarządzanie jego zasobami co też wpływa na rozwój społeczno-gospodarczy. Podział ten określony jest również ustrojem terytorialnym.

Podział administracyjny jest rodzajem regionalizacji obszaru państwa. Przeprowadzenie tej regionalizacji powinno uwzględnić kryteria prawno-administracyjne, społeczne, gospodarcze oraz historyczno-geograficzne. Dlatego właśnie stworzenie struktury administracyjnej będącej akceptowaną przez społeczeństwo i władze polityczne kraju jest bardzo trudne. Jednostki takiego podziału podlegają władzy centralnej, jaki posiadają jednocześnie lokalną władzę i administrację.

Wpływa on w istotny sposób na funkcjonowanie państwa, po dłuższym czasie ma również konsekwencje ekonomiczne, finansowe i psychologiczne. Ze względu na to optymalny podział administracyjny kraju powinien

-wzmacniać państwo jako całość;

-sprzyjać rozwojowi społeczno-gospodarczemu kraju;

-podtrzymywać różnorodność kulturową, społeczną i gospodarczą danych obszarów;

-nie przerywać wykształconych już relacji przestrzennych w państwie- infrastruktury technicznej     oraz  osadnictwa;

-umożliwiać mieszkańcom zaspokajanie potrzeb administracyjnych, kulturalnych, gospodarczych, psychospołecznych itp.;

-wzmacniać tradycje historyczno-kulturowe poszczególnych obszarów;

-utrzymac ciągłośc krajobrazów przyrodniczych.

Administracyjne podziały mogą być hierarchiczne lub samorządowe, ale zawsze powinien być spełniony warunek zawierania się w sobie poszczególnych poziomów administracyjnych. Podziały są przestrzennie ciągłe i kompletne. Stąd wynika, że jednostka wyższego poziomu ma uprawnienia władcze nad jednostką niższego poziomu. W Polsce najczęściej występują trzystopniowe podziały administracyjne czyli zaczynając od poziomu najniższego : gmina-powiat-województwo.

Po wojnie , wraz z tak zwanym przesunięciem Polski ze wschodu na zachód w granicach kraju pojawiły się    na mapie nowe województwa. Dekret PKWN z 21 sierpnia 1944 roku uchylił niemiecki okupacyjny podział administracyjny ziemi polskich. Poprzez te ustalenia reaktywowano większą część województw istniejących przed wybuchem II wojny światowej. W latach 1944-45 powstały następujące województwa: lubelskie, białostockie, warszawskie, kieleckie, krakowskie, łodzkie, poznańskie, rzeszowskie oraz pomorskie. Jednocześnie władze zniosły autonomie województwa sląskiego. W tym okresie zauważalne były pewne zmiany terytorialne związane z wielkością województw. 30 marca 1945 roku powstało województwo gdańskie, ponad rok później Rada Ministrów utworzyła kolejne trzy województwa: olsztyńskie, szczecińskie i wrocławskie. W sumie w administracyjnych mapach Polski w latach 1944-45 pojawiło się 14 województw. Istniały również powiaty i gminy. Taki podział utrzymał się do 1950 roku. Wtedy na podstawie ustawy z 28 czerwca, z pewnych części woj. wrocławskiego i poznańskiego stworzono nowe- zielonogórskie. Z województwa śląskiego wydzielono woj.opolskie również z części woj.:szczecińskiego i gdańskiego utworzono województwo koszalińskie. Ważne było to, że zmieniono granice oraz nazwy historyczne niektórych województw. Z mapy Polski na wiele lat zniknęły nazwy województw: pomorskiego i śląskiego, w ich miejsce wprowadzono bydgoskie i katowickie. Zmiany nazewnictwa były pewną praktyką stosowaną w stalinowskiej Polsce.

W latach 1950 - 1975 administracja działała w układzie trójstopniowego podziału terytorialnego. Było 17 województw i pięć miast wyłączonych- do tych miast zaliczała się Warszawa, Łódź, Kraków, Poznań oraz Wrocław, ponad  300 powiatów i około 3000 gmin, zastąpionych w 1954 roku gromadami. W związku z ustawą z 28 maja 1975 roku weszły zmiany o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa. Zniesiono 390 powiatów, przekazując zadania i kompetencje organów powiatowych gminom i województwom; wówczas utworzono  49 województw znacznie mniejszych i słabszych pod względem gospodarczym. W sumie decyzje z maja 1975 roku doprowadziły do wzmocnienia odgórnie założonego procesu centralizacji i autokracji.

Obecny podział administracyjny Polski obowiązuje od 1 stycznia 1999 roku, jest oparty na trzystopniowej strukturze. Województwa, czyli największe jednostki administracyjne w dużym stopniu stanowią samodzielne regiony gospodarcze. Powiat jest jednostka niższego szczebla podziału administracyjnego w skład którego wchodzą gminy. Na szczeblu województwa lokalnym przedstawicielem administracji państwowej jest wojewoda wyznaczany przez rząd. Obecnie obszar Polski podzielony jest na 16 województw. Ten trójstopniowy podział przybliża obywatela do władz terenowych, samorządów lokalnych, które maja większość uprawnień do załatwiania codziennych spraw administracyjnych mieszkańców. Duże województwa mają szansę stać się silnym autonomicznym regionem.

NUTS– "nomenklatura jednostek terytorialnych dla celów statystycznych" (The Nomenclature of Territorial Units for Statistics – NUTS) jednolita struktura jednostek terytorialnych rozwinięta w Unii Europejskiej.

Wyróżnia się: NUTS 0,NUTS 1, NUTS 2 , NUTS 3, NUTS 4 oraz NUTS 5.Klasyfikacja na wszystkich trzech poziomach opiera się na podziałach administracyjnych obowiązujących w państwach członkowskich. Obejmuje  wszystkie jednostki administracyjne funkcjonujące ponad poziomem lokalnym. Wyznaczane są stopniem i charakterem rozwoju gospodarczego, zaawansowaniem procesów urbanizacji , itp. Nakładają się one często na granice fizyczno- geograficzne.

Na terytorium Polski jednostki NUTS wyglądają następująco:

NUTS 0- państwo

NUTS 1 – regiony (grupujące województwa) – 6 jednostek

REGION CENTRALNY

POŁUDNIOWY

WSCHODNI

PÓŁNOCNO-ZACHODNI

POŁUDNIOWO-ZACHODNI

PÓŁNOCNY

NUTS 2 – województwa – 16 jednostek

Województwo dolnośląskie

kujawsko-pomorskie

lubelskie

lubuskie

łódzkie

małopolskie

mazowieckie

opolskie

podkarpackie

podlaskie

pomorskie

śląskie

świętokrzyskie

warmińsko-mazurskie

wielkopolskie

zachodniopomorskie

NUTS 3 – podregiony (zgrupowanie kilku powiatów) – 66 jednostek (do 2007 roku było ich 45)

NUTS 4 –powiaty i miasta na prawach powiatu- 380 jednostek w tym 66 miast na prawach powiatu

NUTS 5 –gminy-2479jednostek ->1571 gmin wiejskich; 602 gminy wiejsko-miejskie; 306 gmin miejskich

Najważniejsze są regiony  NUTS 2 oraz NUTS 3 – służące do identyfikacji obszarów kwalifikujących się do wsparcia w ramach polityki strukturalnej Unii Europejskiej. Na poziomie NUTS 2 wspierane są obszary o niskim poziomie rozwoju, a na poziomie NUTS 3 – obszary wymagające restrukturyzacji oraz regiony przygraniczne.

Kryteria klasyfikacji jednostek NUTS

Poziom                                            NUTS1                  NUTS2             NUTS3

Dolna granica stanu ludności          3miliony              800 tys.           150 tys.

Górna granica stanu ludności       7milionów          3miliony          800 tys.

Literatura:

1. H. Izdebski, Historia Administracji, Warszawa 1996.

2. M. Elżanowski, Przesłanki podziału terytorialnego, Warszawa 1982.

3. J. Bardach, Bogusław Leśnodorski, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 1996.

4.D.Grudzińska, Świat i Polska: system społeczno-gospodarczy, Toruń 2003.

5.M. Baczwarow, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003.

Współpraca

Wczytywanie...